ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

* Менің айғайым да, ойбайым да қасқырға әсер етпеді, білем, көзі шамшырақтай жанып бірер мезет қарап тұрды. Ә.Асқ.

~ Не болды саған? Таң атпай ішіп алғасың ба? Әлде шалық ұрды ма? Ө.Кәр.

* Әлде тіпті екеуміз де бірігіп ұйқыдан шатасып тұрмыз ба? – деп Ербол, өзі де шалық шалған кісідей бола бастады. М.Әу. * Соның аяғы "Біржанды шалық басты, жын иектеді" деген сұмдық кесікке байлап, аяқ- қолға кісен салдырды. С.Смат. * – Осы қызды шалық ұрды білем, құманы ақтарылып қалыпты, төбенің басында сексиіп не қарап тұр, жаным – ау. З.Шүк. * Түпкі аталарың Қазанда мешіт ұстаған деседі ғой. Дұға оқып, шалық тиген науқастарды жазатын аруақты адам болыпты…» Т.Сәу. * Осы маған шалық тиіп жүрмесе жарар еді. Ә.Асқ. ~ Ер қанаты аты өлсе, адамнан кем көрмей, көр қазып жерлейтін; ең асыл тұқымының жалын тірі жанға сипатпай, ерен құпия сақтайтын; қисапсыз қазынаға айырбастамас, антқа берік текежәуміт, ата мал айғырын өлсе сатпайтын; астындағы атын жанынан, қойнындағы қатынынан артық көретін; айтулы батырлары ұрыста өлген атының басын ардақтап биік тауға қоятын, тұлпардан айрылуды өлімнен кем көрмейтін қайсар қазақ, түбі ер түрік оғыз- қыпшақ нәсілі жылқы десе еліріп, шалық шалғаннан бетер есі кетеді. А.Кем.

Елірмесі ұстады; ауруы ушықты. * "Осы саған не көрінді, аяқ астынан шалыққа ұшырадың ба?!" — десе, одан жаман бажылдап, бет қаратпайды. О.Сәр. * Шабытын шақырып, шалықтай берсе, түбінде шалдығып барып, шалыққа ұшырап тынатыны анық. Т.Жұрт.

Жүрісінен жаңылды, қателік жіберді. * Іштегі қиялды хатқа қалай түсірерсің. Жас неме шалыс басса неғыласың? Күйік қой бір… Д.Досж. * Шалыс басқан қадамын түзетуге, өмірді қайта бастауға кеш сияқты көріне берді. Қ.Жұм. * Олар титтей шалыс басқаныңды кешірмейді, қайта су түбіне итерер. Ж.Шағ.

Сезіктенді. ~ Бүгін Шыңғыс хан шатырының қасындағы шаршы топта мәжіліс көбейіп кеткенін байқап, бейшара жүрек әлденеден шам алып, үсті-үстіне сыздай береді. Ә.Кек.

~ Шал кіріп үйді тегіс аралады, Бір Әзімнен басқа жан таба алмады. Біротала бейілді беріп алған, Әзім де бұл қылықты шам алмады. Абай.

~ Өтінішін қабылдады. Өйткені‚ малдың бабын табар мұндай қойшыны колхоз бастық бұл өңірден шам алып іздесе де таба алмайды. Қ.Түм. ~ Алтын шыққан жерді айтатын ақымақты күндіз қолына шам алып іздесең деп таппассың, — деп мырс етіп күлді Бейқұт. – Кешке телефон соғарсың. АҚ "Карта". ~ Маған, әсіресе, ұнайтыны Сәкеннің ақындық еркіндігі. Кібіртіктеу, тұсаулы аттай шоқақтау Сәкен өлеңдерінен шам алып іздесең де таптырмайды. Т.Молд. ~ Не дейді, онда аса бір таптырмас қазына болдым десеңші. Ондай адамдарды біздің Академия шам алып іздеп таппай жүр. Қиссаларды домбырамен айтатын шығарсың. К.Қаз. ~ Қарабайырлау. Қарабайыр дейсің, кейбіреулер мына жарқылдақ заманда сондайларды күндіз қолына шам алып іздеп таба алмай жүрген жоқ па. М.Қаб.

~ Өзен жақтан ауық-ауық пароход өкіреді, пароход тоқтайтын пирстен орман саңылауын осқылап шам жамырайды. Қ.Ыс. ~ Кешке, әйдік көшені бойлай тізілген бағаналардың басындағы шам жамырай бере қалтарыс–бұлтарыстан өріп шығатын «көбелектерімізді» түгендеп жүргенімізде, мен оны тағы көрдім. Д.Қуат.

Бұрқан-талқан болып, ашу шақырды. * Түнде жүріп кетпек еді, Сиғат алғашында қара торы келіншектің әдемі шайын қимады, кейін шофер жігіттің аузынан сыраның иісін сезіп қап шалқасынан түсті. Қ.Ысқ. * — Жаса, Майра! — деп Жомартбек жалғыз өзі аямай алақан соқты. — Сағынованы шалқасынан түсірдің. Аяғын аспаннан келтірдің. Ә.Нұрш. * — Қашан танысып ең?—деп еді, Абыралы шалқасынан түсті. — Қатқаныңның басы! Мен не дейім, домбырам не дейді. Бүгін бөле қарындастың туған күні деп тұрмын, М.Қабанб. * .Бірде ағайым маған ақыл айтты. «Алтынай, сен бүйтіп жүре берме. Оқы. Өнерің болғанмен оны жетілдіру керек» деп. Күйеуіме айтып көріп едім шалқасынан түсті. Ү.Жәлеке. СИН: ШАЛА БҮЛІНДІ