ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

1. Бойына дәл, тура келді. ~ Көз майымды тауыса тіккен киімің бойыңа шақ келе кетуін қарашы! Б.Тоғ. 2. Ақыл-санасына, өресіне сай. ~ «Сырымды тоқтатайын айта бермей». – Міне, баланың ұғымына төтеп беретін, шақ келетін, сондықтан анық ұялайтын осы сөздер ғана. З.Қаб.

1. Жетпей қалады, таусыла береді. * — Жаға берсең, самаурынға отын да шақ келмейді екен, — депті кемпір бір жолы азанғы шай үстінде. Б.Мом * Көкірегі қазандай, көттігі шөмейген, шоқтығы қол созым, постромка болмаса омырауына қомыт шақ келмейтін сияқты. Қ.Ысқ. * Сенің аяғың неткен жемір, бәтеңке шақ келмейді екен? Қ.Ыс. * «Мал… мал…» — дейсің де жүресің… шөп шақ келмейді деп жылқыны құртып, түйе жидың. М.Сүнд. 2. Теңі емес, жеңіліп қалады, төтеп бере алмайды. * Балуан күресі басталады. Таусоғарға балуан шақ келмейді. Қаз.ЕРТ. * Мен болсам, Бауыржанды шақ келтірмей ұтамын, — деп ылғи мақтанып жүрді. Ә.Нұрш.

~ Шайтан азғырғанда — адам іші алатайдай бүлінеді. Шайтан түрткенде — отбасының ойран-топаны шығады. И.Сап. ~ Адам азғырды ма, шайтан азғырды ма, кім білген, сол Сарыбай сенің атадан жалғыз туғаныңды желеу етіп: «Алпамыс олай-бұлай болса, жалғыз қызым әменгерлік жолымен Ұлтан құлға қор болады»,— деп, бөліне көшіп кеткен. А.Сей. ~ Мектепте, жалпы, өмірде оның ешбір бұзақылығын көрмеп едік, бір сайтанның азғырғаны да… Жәрдемдесуіңізді өтінемін. Ә.Ыб.

~ Төртеуіне кезек телмірген сайын көзім шұбартып, басым айналып, кеудеме бір шайтан кіріп алды. Т.Сәу. ~ Құдды араларына әзәзіл жын-шайтан кіріп кеткендей, шалғайымен қағып: "Өй, найсап! Өй, патшағар, кет! Аулақ, аулақ!" деп, бұны араларынан аластамақ болып еді, бірақ бұл көнбеді… Ә.Нұрп.

Жын қақты, жамандыққа бастады, жөнсіз іске итермеледі. ~ Не шайтан түрткенін өзі де білмейді, аяқ астынан тамағының жыбырлап қоя бергені. Қайдағы аяқ астынан болсын…Ә.Кек. ~ Кім тост көтерсе де, бұны мақтап, буын құрт бойына түсті ме, тост кезегі жағалап бұған келгенде, сол арада не шайтан түрткенін қайдам: – Сен сайланасың. Мына отырған академиктердің соңыра шар саларда қайтерін қайдам, ал өз дауысымды тек саған берем,– деп еді-ау… Ә.Нұрп. * Ауруханада жатқан еркектер аяғына мініп кеткенше теңізге шығасыңдар! Балық аулайсыңдар! Бұл партия, Отан алдындағы парыздарың… Не шайтан түрткенін, сол арада мырс етіп күліп жібергені. Онсыз да бұған күдікпен қарап, басқан ізінен пәле іздеп жүрген өкіл дір етіп, оқты көзін өңменіне қадап: – Неге күлесің?– деді. Ә.Нұрп. * Не болса содан ілік іздеп, өз намысын неменеге соншалық жанып ұшынғанын да түсіне алмай әлек. Шайтан түртті ме, неге ерегестім? Қырсық шалайын десе өзі оп-оңай екен ғой. Жаңа беті бері қарап, іш тарта бастаған елді тағы үркітпесем неғылсын?! М.Сүнд. БЕС ПОПУТАЛ // лукавый попутал //загубить душу //взять грех на душу // хватить греха на душу // загубить свою душу//погубить душу //враг попутал// погубить свою душу//нечистый попутал //| бес попутал // впасть в грех //грех попутал//

Өшіп-жанып, өлместің күнін көрді д.м. ~ Расында да колхозшылардың әл-тұрмысы анау айтқандай емес-ті. Шайтан шырақтай қылп-қылп етіп отырған әйтеуір бір өлмес тірлік. Қанды соғыстың ауыртпалығы алыстағы момын ауылдың да жүрегін сыздатты. Т.Берд. ~

~ Әйтеуір олар суға кеткен кісі, Соңынан кетейін бе мен де «шолп!» Әйтеуір мен шайтанға ерген кісі, Ұят жоқ, ашпайтұғын бата көріп. С.Тор. ~ Бір ғажабы, сонау (түнекте емес) түбекте жатқан Бекет әулие (Пір) осы сауал төркінін елден бұрын аңғарып, оған елден бұрын жауап тапқан сияқты: “Шайтанға ерген пендені Шариғатпен жазала…” Жоқ, кешірерсіз, бұл жауап емес, үкім, кесім! И.Сап.

~ Перінің қызы, Бекторы, Шайпау сөзің қой, Торы! "Ер Төс." ~ Әй- әй, бас жаққа барыспалық. Не десең, о де – бәрін құп алам. Бірақ Күләрә туралы шайпау сөз айтпа! Ол періште ғой, періште… К.Хам. ~ Жұмыстан тыс спортпен айналысамыз»,— деп шыға келеді. Мен әзір олармен шайпау сөзге барыса қойғаным жоқ. М.Сүн. ~ Ұяттан беті өртеніп, салпы етек қатынның шайпау тілі жанына қамшыдай батып, иттей қорланды. С.Елу. ~ «Біздің мамашка ауылдың шайпау тілді надан кемпірлеріндей емес, тәртіпті, инабатты ғой, нағыз современный кемпір», деп біраз ақтала сөйлеп барып тоқтар еді. Ө.Ахм.

Шай сұйылып кетті, қызылы азайды. * Еркек шайдың қадірін білген бе? Қой, несін сұрайсың… Есіл шай кесілмеген күйі қалды да барды. М.Сүн.

1. Қазақы өлшем, шай қайнатуғакететін уақыттай д.м. * Өткен іс қой, несін жасырайын, бораннан жол тауып жүре алмай, шай қайнатым уақытта сүмірейіп қайтып келмесі бар ма. Т.Әл. * «Үш қасқаның» екеуі Алақайдың екі жағына отырып алып, оны тырп еткізбеді. Ал, үшіншісі машинаның руліне отырып, шай қайнатым мезгіл ішінде Зиратсайға жеткізді. Ш.Мұрт. * Шай қайнатым болмай-ақ, жетіп келген дәрігерлер Ләйләні машиналарына мінгізе бере … Айнамкөз көзі қарауытып, табалдырыққа отыра кеткен. Қ.Мүб. 2. Атпен шай қайнағанша жететіндей қашықтық. * Олар аттарын жетелеп әкеліп ерттегенше, осы ауылдан шай қайнатым жерден жылқышыларға хабар жеткенше, бірталай уақыт өткен еді. Б.Тоғ.