ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Тып-типыл қылып, түгін қалдырмай. ~ Онан кеше, балшевек балалардың заманында қатын-баланы аз ғана малдың ағымен алдап, қоңымен күнелтіп, үстінен жонып жеп отырған елдің тышқақ лағына дейін сыпырып әкетпеді ме? Ә.Нұрп. ~ Албаты босқан ақ бандылардың берекесіз тамтығының қайтып оралмайтынына әбден көзі жетіп, ел ішіне қызылдардың кеулей кіріп келе жатқанын сезген алпауыт күні бұрын-ақ тышқақ лағына дейін алтынға айырбастап, былайға жұртты ақымақ етіп кеткенін қай жегер аңғарыпты. Қ.Ысқ. ~ Тұрсынғали болса «асыра сілтеу болмасын, аша тұяқ қалмасын» деп айқай салып, жұрттың тышқақ лағын қалдырмай ортаға салып жүр. Ақыры аша тұяқ қалмаған кезде барып Тұрсынғалидің да айқайы басылған болатын. Т.Ахт.

Теңі емес, төмен. ~ Менен кетті деп кеміткенім емес,- деді ол, Ботагөзге сөйлескенде,- жеңгем сенің тырнағыңа тұрмайтын әйел. С.Мұқ. ~ Бұл дүниедегі ең ақылды адам тек өзі, басқаның бәрі, ана Қожанияз, Еркөбектер тырнағына тұрмайтын ақымақтар болып көрінді. Н.Дәу.

Сығырайған кішкекне көз. ~ Мен, бірақ осы бір тышқан көз, жыпылық Садырдан сескенемін. Соның мінез — құлқында, жүріс-тұрысында маған ұнамайтын бірдемелер бар. С.Шәй. ~ Халкеннен жығылып қалған тышқан көз қара жігітті бір топ жігіт күліп мазақ қылды. С.Сей. ~ «Анау мысқылмен қарайтын тышқан көзінен қулық көрініп тұрады», – дейді біреуі. Д.Әш.

Менсінбеді, өзіне тең санамады, қор көрді. ~ Жә, Шешенбай, не есітіп, не білдің? Шешенбай: — Не білуші ем? Бірақ, сендердей шірікті тырнағына алмайтын бір сұлу көрдім. Шәк.

а) Мал сойып, қонақасы жасамады. ~ Ау, айналайындар – ау, Тұтан келгенде тышқан мұрнын қанатпағаным жаман ырым ғой. Әлгі жалғыз құнажыны құрғыр буаз еді, енді қайттім, құдай–ау? Ш.Мұр. ~ – Жоқ, қуыс үйден тышқан мұрнын қанатпай шыққандарың ұят болар. Осы күнгінің қойы да, марқасы да осы емес пе!.. Т.Сәу. ә) Біреуге қиянат жасаған емес. ~ Осынша азап шегетіндей не жазығы бар?! Тышқан мұрынын қанатқан жан емес. Ж.Нәж. ~ Сапар. Адам түгіл, тышқан мұрнын қанатып көргенім жоқ. Бар тілегім — қатем болса кешір, кешірем деші! Қ.Мұхам. ~ Түюлі жұдырық, қатулы қабақты баладан енді өзге балалар шошитын болды. Тышқан мұрнын қанатпаған баяғы періште бала енді агрессор балаға айнала бастады. С.Ел.

Қолына түсті; тұтылды. ~ Әбіш. Кәрім! Қанды қолдың тырнағына қапыда іліктім. Мені босату екеуіңнің ғана қолыңнан келмейді, қалың кедейдің ұйымдасқан айбарлы күші керек. Сол күшті ұйымдастырыңдар! Б.Майл. ~ Дәл сол сәтте аш түлкінің тырнағына іліккен бейбақ құстай, қайғы, зарға, өкініш, арманға толы ащы дауыс шар етті де, бар әлемді сұмдық үнге толтыра боздай жөнелді. І.Ес. ~ Мұхиттың меңіреу қойнауында бұлқынған теңіз жалмауызы дәл төбесінде тұрған жемтігі тырнағына ілінбей тұлан тұтып, тас- талқан тулап- тулап алып күркірей күйінетін тәрізді. А.См. ~ Ұясынан құлап өле ме, әлде жемтік іздеген өзгенің тырнағына іліне ме, әйтеуір алды тұңғиық болып қалды ғой. О.Көш. ~ Бізде шынымен-ақ, төрткүл дүниені таңдай қақтыратын тың материалдар көзі бар. Ол кино басқыншылардың тырнағына іліне қоймаған – қазақтың фольклорлық, эпостық, тұрмыссалттық жырлары, аңыз-әңгімелері. Ж.Аяз.

Мал сойып, азды-көпті қонақасы жасады. ~ Содан, жылжымалап жаз келер, қойшылардан тышқан мұрнын қанатар бірдеме ауысар, күз түсер, соғымға да ілігіп қалар еді. Д.Досж. ~ Рахмет, апа, біз ішпейміз… – Жоқ, қуыс үйден тышқан мұрнын қанатпай шыққандарың ұят болар. Осы күнгінің қойы да, марқасы да осы емес пе!.. Т.Сәук. ~ Қой, Ғалия, біз де қазақ емеспіз бе, балаларға арнап тышқан мұрнын қанатайық! — деп орнынан тұрып кеткені бар. Ә.Тар.

Теңі емес; қолына су қоюға жарамайды. ~ Ол күлсе, бұ жалғанның бәрі күліп жібергендей, қайда отырғаныңды ұмытып қалар едің. Өзге әйел оның бір тырнағына, басқан ізіне тұрмай қалар еді. Ж.Айм. ~ Өз еркіне салса, Қайыптан басқаны қаламайды. Серіден өзгені сүймейді. Есберген тұрмақ ханның ұлы болса да Қайыптың тырнағына татыр ма? Ү.Жәл. ~ Е-е!.. Бұған да жеткен екенбіз! Әкел былай баланы! Сәбиден садаға кеткір! Айкүмістің тырнағына татымайтын еркексымақ! Жетіскен екенсің! Ғашығыңды көргем! Ғ.Сл.

Тым кішкентай, титтей; болымсыз ғана. ~ Неге десең, осыған дейінгі көріп, білгені жайсыз ұйықтаған адамның көрген түсіндей ғана. Ау, сонда қырық жылғы тірлігінен жер бетінде тышқан шиырындай із қалмағаны ма?! Ө.Кәр.

Біреуден аман-алып қалды. ~ Айт мұңыңды, — деді «төре». Іште жатқан шерді тасыған судай ағыттым. — Өз басым не болса да көндім. Әке–шешемді осы жауыздың тырнағынан құтқарсаң екен! — дедім. Б.Май. ~ Жан–жақтан жау қамап тұрған бейшара гарнизонды ажал тырнағынан құтқарып алу керек. Ә.Кек. ~ Жалғыз қызының тағдырына пышақ салып, өзі отқа итергендей болған Нұрбайдың қанында әкелік сезім қайта қайнап шыға беріп еді. Қалайда қайғы тырнағынан босатып алу үшін аянып қалған әке жоқ. Б.Мом.