Абақты, түрме, қамау. ~ Ел елдігін қылмай ма, жұрт жұрттығын, Қайран ел қатын болып қалады ма? Құдай-ау, құдіретіңе таң қаламын, Ішінде тар қапастың зарланамын. І.Жанс. ~ Игі істер үшін әзірмін Қиюға қасық қанымды, Бұл ара бірақ тар қапас, Саудагер кілең сабылды! Г.Гейн.

Көңілі алабұртып, жүрегі тулады, әлдебір сезім бүкіл бойын билеп алды. ~ Осынау, жиырманың жетеуіне келген жасында, тергеуі бар, түрмесі бар, өмірдің талай құқайын көрген еді. Бірақ, мынадай қиянатты әлі көрмеп еді. Тар кеудесіне сыймай жүрегі аунап түсті. Екі көзі ытырынып ұясынан шыға жаздады. С.Ел. ~ Өлең шумақтары асау өзеннің көк толқынындай бірінен соң бірі туып, бірін бірі баса–көктей, жер кемеріне сыймаған дариядай Жүсіптің де тар кеудесіне сыяр емес. І.Ес. ~ Талай жыл бойы тар кеудеге шүпілдей толған сағыныш селі өзіңді көргесін арнасынан асып, ақылдың әлсіз бөгетін бұзып кетті ғой. С.Дос.

Басқа түскен қиын-қыстау заман. ~ Жер бетінен жойылып бара жатса қол ұшын берер пенде болар ма? Менің де жолым қым-қиғаш күрес, тар кезең, тайғақ асу. К.Жүн.

Ауыртпалығы мол, қысылтаяң шақ. ~ Рас айтасыз, Жәке! Таты да тар кезеңге тап болдық. Тасыса — теңізге құяр, сарқылса — құрдымға сіңер тас бұлақтай халық кегін қайда, қалай бұрармыз? С.См.

Қиындығы мол, азапты кезең. ~ Асан сөзінше, баяғы елдің «өзбек заманы», — «кең заман», «еркін заман». Өзбектен кейін тар заман туып, зар заман басталады. І.Жанс. ~ Соғыс енді ғана ес жиып келе жатқан елді есеңгірете бастаған. Майданға бірінен соң бірін әскер жөнелтіп, тылдағы жоқшылық, аштық, ашбүйірден ала түскен тар заман тағы иектеген еді елді. Т.Рыск.

Қиын-қыстау уақыт, басқа ауыртпалық түскен сәттер. ~ Ел аралаған сыншы болады. Есіңнен шығарма, ел одан да сыншы. Дүние шіркіннің жолы қым-қуыт. Ақ жолдан шықпа, шықсаң адасасың. Аштан өлсең де адал өл. Осы айтқандарымды берік ұстасаң тар жол, тайғақ кешулерден, кездесе қалса мансап, дәулет мастығынан аман өтерсің. Ғ.Мұст.* Әжемнің осы сөзі талай тар жол, тайғақ кешу, ауыр кезеңде сан рет есіме түсті. І.Есенб. * Сол ағат басқан қадамды түзетуге қалған жылыңды сарп етесің. Алшағыр ауған көшін түзеген тәрізді. Ең қысталаң тар жол, тайғақ кешуін артқа тастапты. М.Қаб.

Ұрымтал тұсын аңдып, тосып алды. ~ …бір шаруасы бітсе, бір шаруасы бітпей, ертелі-кеш етегі жалпылдап, алақанын жайып тіленетін де жүретін завод директорының тар жерден тосқанын қараш; күндіз-түн мігерсіз сарт-сұртты салатын да жататын заводтың теміртерсегінен тиын тауып көзі шыққан шаруашыл неме ғылыми жұмыстың бағасы бақырмен өлшенбесін қайдан білсін. Ә.Нұрп.

Ыңғайсыз жерде кескілесті, күш сынасты. ~ Ассалаумағалайкум! — деп атасы қажыдан келгендей қуана тұрды. — Әлей бол сын, ақсақал! — Беу шіркін, Бескемпірмісің?! — деді шал. — Қуға қу намаз шамда жолығасады деп, тағы да тар жерде тоқайластық па?!. Қ.Ысқ. ~ Бұл рет Дарабоздың кеші қанат–құйрықсыз болмас. Тар жерде таяқ сілтесіп, өріс–қоныс үшін ағайынмен ащы болғанша, жаумен жағаласып өлген мың артық емес пе?! Қ.Жұм.

Қиын жағдайда қол ұшын бермеді. ~ Аю құлағыма ақыл сыбырлады, екінші рет тар жерде жолдасың тастап қашатын достармен жолдас болма деді, — депті. Ә.Ысқ. ~ Әуелгі ойынан мұрсатта айнып шыға келді.«Апамның өз қолымен мойныма артқан аманат жанын тар жерде тастап кеткенім жарамас. Не көрсек те бірге көрерміз. Ү.Жәл.

Қиын-қыстау жағдайда көмек берді. ~ Мәмбет не болғанын білмей кетті. Тайғақ жолда таянып, тар жерде қол ұшын беріп, жарыққа қарай сүйреп келе жатқан Орловтан ажырау оған ауыр болды. І.Жанс. ~ Дәрігер қайда да болса дәрігер боп қалады. Тар жерде бір адамға қол ұшын берді. Қ.Түм. ~ Ұрқияның дауына ел билері шақырса да бармай, не ақтайтынын, не қаралайтынын білдірмей, жонын сыртқа салып қалас қалған Науан тар жерде қол ұшын бермегеніне сері алдында өзін айыпты санап жүретін. С.Жүн.