Ендігі жерде, енді болмағанда, тым болмаса. ~ Жол жүргенде генерал Черновтың қасына жақын болуға тырысады. Тақа болмағанда көп дүрмектің арасында ілесіп, атын құйрықтастырып отырады. Ә.Нұрп. ~ Көзді ашып қараса, кландық һәм рулық, жершілдік принциптерден арылса – болды. Адам табылады. Тақа болмағанда жанына ештеңеден қаймықпай, ақиқатты айта алатын, ұлт пен мемлекеттік мүддені қоя тұрайық, тікелей өзіне шынайы жаны ашитын бірер адамды тартып, солардың ақыл-кеңестеріне құлақ асса – кәнекей?! С.Мұқт.

Заматта жоқ болды; кетіп қалды; алды-артына қарамады; табанын жалтыратты. * Ол да отыр. Түрі жоқ хал сұрамақ. Сұқтанған жат көздерден жасқандым да, Тайып тұрдым. Қашанғы әл шыдамақ. М.Мақ. * Түлкі бұрылып алды да, бүлкілге басып тайып тұрды. Ш.Айт. * Бір жазда кесек құйып там соғып алды. Қарашада ел құмға қарай көшерде кенже інісін қолынан жетектеп тайып тұрды. Т.Әлімқ. * — Жазда тағы оқуға тайып тұрмайсың ба? — Тайып тұрам. Б.Нұрж.

Тұзы жараспады, ерлі-зайыптылық өмірі ұзаққа бармады. ~ Ақыры октябрь айында Қызылжалауда тұратын Құрбанкүл Асанбаеваға үйленіп, бұл заңды некесін санағанда жетінші әйелі екен. Онымен де тайыншасы жараспай, құр құйысқаны босап, қырқылжыңы, кикілжіңі біліне бастапты. Б.Қыд.

Үстіне су шайқалмас, төрт аяғын тең басқан жорға. ~ Басындағы кәмшат бөріктің шоғын үйірілте, сырғыған сүр жорғасының қайықтай есе тайпалған жорғасымен алға түсе Зүфнүн шыққанда, жігіттер тобынан Садырбек ауылынан әдейі арнап әкеліп берген қарагер жорғамен Мұхтар, желіскер қарагермен Мұқаметқали бастаған жігіттер қатарласа әзілдесе жүйткітті. С.Бег. ~ Тайғақ жолда тайпалған жорға артын боратып, алдын желдетіп, сынапша ағып келеді. Ғ. Мұст. ~ Оларға ерген Қарқаралының орысша оқыған қыздары Зүфнүн Ыбырай қызы бастаған бір топ жас қыздар еді. Олар да қаза аулының бойжеткен қыздарының сәнді киімін киіп, кәмшат бөріктерінің үкісін үйірілте бұлғақтатып, тайпалған жорғамен шықты. С.Бег. * Адамға ақыл алпыс жасында келеді деуші еді, сенің арқаңда тайраңдадық, тайпалған жорға міндік, майды майға құйдық. О.Бөк.

Ешкім қалмай, бәрі түгел. * Әбжал келген күні ауыл тайлы-таяғына дейін оның жамағайыны Бәйділдә оташының үйіне жиналды. Н.Дәу. * Бүкір кемпірдің де қосыла жылағанын, бүкіл ауыл адамы тайлы-таяғына дейін жиналып шығып, жұрттың жайсыз тұрысынан қорыққаннан балаларының күзгі жел өтінде ботадай боздап еңірегенін де білмеді. С.Жүн. * Сәлден кейін-ақ бұл ауылдың барлық тайлы-таяғына дейін қалмай бізді қоршап алды. Б.Қыд. * Жаз шықса болды, бұл Шұбарағаштың тайлы- таяғына дейін шөпте жүретіні Байсұлтанға бұрыннан мәлім. Ә.Асқ.

Ешкім қалыс қалған жоқ. * Қызылжар жақсылап қарсы алды ғой. Тайлы-таяғы қалмай шығарып та салды. С. Шайм. * Ал, көптен бері ұмтылған жаңа жер, жаңа егіс, жаңа сабанның бастапқы желі кішкене артельді тұтасымен аяғынан тік тұрғызды — бірінші күні тайлы-таяғы қалмай бәрі қырға шыққан-ды. Х.Есен. * Қайран, баяғы күндер-ай!.. Қай ауылға лаққы келгенін есітсе, тайлы-таяғы қалмай жүгіретін еді. З.Шүк. * Басынан бақайшағына дейін былғары киіп, өңірінен былғары иісі аңқыған, кексе де болса көркем, жігіт атасының соңынан калымщиктердің тайлы-тұяғы қалмай өре жүгірді. Қ.Ысқ. * … келер аптада бас қосып, өз алдарына жеке шаңырақ көтереді, бүткіл совхоз тайлы-тұяғы қалмай комсомол тойы ретінде ырғалып-жырғалып, дүрілдетіп өткізбек. М.Қаб. * Ардақтысынан айырылған ашынған халық тайлы-тайлағы қалмай бандыларға қарсы тегіс аттанғанда, олар тоз-тоз болып, біразы төмендеп екі жылдан соң Шұбарбайталдан табылады. Б.Қыд.

Қиындығы мол, ауыр тағдыр. ~ «Келемін бе Құдайға өзім жақпай, Келемін бе үкіметке сөзім жақпай, Жас кезімнен келемін аласұрып Бұл сұрақтар жауабын әлі таппай. Ақиқат, шындық құмар қу жанымды, Көз жұмайын деп едім жабырқатпай» деп аяқтаған ашынышты жыр жолдары, оқырманын ақынның өмір тарихы мен тайқы тағдырына еріксіз үңілдіреді және ешкімді де бейжай қалдырмайды. Ә.Әш. ~ Кездескен сайын ортақ әңгімеміз таусылмайтын. Ара- арасында тотанақ тірліктің, тайқы тағдырдың алға тартқан, басына салған талқы-тауқыметін айтып мұқап, мұңайып отырушы еді… Ж.Осп.

Маңдай пішіні, дөңестеу келген майңдай. * Сонан соң танығаным тайқы маңдай, бүйрек бет, селдір мұрттықайрақтай қара жігіт Әбілахат Әбдірахимов. Оны сонау он алтыншы жылғы көтерілістен білетінмін. Б.Қыд. * Тәукеңнің қалың қастары қанатын бір-ақ сермеп, тайқы маңдайдың бел ортасына бір барып қайтты.Т.Сәу. ~ Маңдайы жарқыраған, өзіне жарасымды қимылмен домалана томпақ қаққан ол ұзын столдың басына жайғасты, екі қапталда аудармашылар, жас болсада шашы түскен таз жігіт, жұмық көз, қырма сақалды жігіт ағасы, орта жастан ассада қызыл сары шашы шулаған, жалаң бас әйел, оған тақау көп сөйлеп еріндері шаршаған көзілдірік киген арық әйел отыр, оған қарама-қарсы тайқы маңдай, сығыр көз арық кәрі қыз қаздияды. Н.Абдыр. Сормаңдай; жолы болмайтын бақытсыз адам. ~ Әсіресе, қазақтың тайқы маңдайына сыймай қыршынкеткен ғазиз перзенті Шоқан қайтыс болғанда оның кісілігі мен ізгілігі айрықша көрінді. С.Ақт. ~ Қайқы мүйіз тағдырға Тайқы маңдай соғылды. Қан аралас жаңбырға Қарашығым шомылды. Ала құйын үйірген, Шөлді кездім текке бір. Оқ тигендей бүйірден. Н.Айт. * Солар секілді әжемнің күндіз мойнында, түнде қойнында өстім деп мақтана да алмаймын. Ондай ыстық мейірді де, пейілді де тағдыр менің тайқы маңдайыма жазбаған. Ә.Әшім. * Бүйткенше бақырыпшақырып, ана пешке сүйеген көсеумен мына қайда барсам да жолы болмайтын тайқы маңдайымнан тақ еткізіп бір салса, жақсы болар еді! Т.Сәу.

~ Ішіне кіріп кеттім байқастамай,Бес жүз жылқы айдадым тай тастамай.Батырың кіріп кетті «Жәнібек!» деп,Болады тайқы заман әлдеқандай? "Арқалық батыр".

Кеудеге сыймай бұлқынған ерекше сезім хақында. ~ Осыны көріп Бадырақтың көңілі тау суындай тасып кетті. Жүрегі ойнақтап тайдай тулады. Өткен бұлдыр күннің азабынан жүректің түкпіріне бұғып қатқан шер-мұңы босанып, бусанып, тас балқып, мұз жібіткендей болды. Өмірдегі бейнет теперішінде темірленген денелерде сіңірлер сықырлап жұмсарып, кедейлікте кепкен жүйкенің жүйесі босады. І.Жанс.* Талай мәрте ішіліп шырын қаным, Тайдай тулап есімде шыңғырғаным. Кереңдердің торына түсіп қалып, Шырылдаған торғайдай шыбын жаным. Р.Ниязб. *… жас шағындағы тайдай тулаған талантын бүтіндей болмаса да, тым құрығанда, жарым-жартылай қайтаруын мінәжат айтып тіледі, жалбарына сұрады құдайдан. О.Бөк.