Home » Page 287
Posted in

СҮТТЕЙ ІРІДІ

Берекесі кетті, шырқы бұзылды; өмірінің сәні кетті. * Неше күнгі, неше түнгі бар толғаныс, бар күйзелісін осы бір сауал сүттей ірітіп жіберді де, ақыры, Жөгер сәтті бір түнде астына көлігін, қанжығасына азығын байлап беріп, ұлын меңіреу орманға қуалап қоя берді. Қ.Ысқ. * Жайлауға келген соң Телжанның бойы серги бастады. Көкесі: «Биылша енді оқымайсың», — деп көңілін де жайлап қой ды. Бірақ бір апта өтпей-ақ сол жайлы көңілі тағы сүттей іріген. Малшыларды аралап жүрген бөлімше бастығы көкесіне бір жапырақ хат тастап кеткен. Д.Әш.

Posted in

СҮТТЕЙ ЖАРЫҚ

Күндізгідей жап-жарық. ~ Сүттей жарық айлы түн. Таң әлі жоқ. Бірақ жоқ екенін білсе де, Абай әлдеқандай өзгеше «таңды» сезеді. М.Әу. ~ Кісі бойламайтын тереңге сүңгіп, үйрекше малтыған сері, әріректегі қалың қоғажайға дейін барып, су бетінде ойнақ салған еді. Бұл уақытта ай биіктеп, дала сүттей жарықтанған. С.Жүн. ~ Сол ән мен музыка жаныма қанат бітіріп, жайраңдап далаға шықсам, ай сүттей жарық, ауа қымыздай тәтті екен. Ә.Нұрш.

Posted in

СҮТТЕЙ АҚ (АППАҚ)

Ниеті таза, көңілі адал, ойы түзу адам туралы. ~ Ант ішемін атыңмен: Тіпті арамдық етпен деп, Тұмсығына шертпен деп Енді тышқан затының! Сүттей аппақ ниетпен Бір өзіңе ант берем: Енді өмірімде ет жемен! М.Жұм. ~ Оның ерте шығуы, Садықтың Хауассимен көңіл қосуы тәрізді, бір жат жағдайдан тұран лажсыз шешім секілді көрінді де турды. Ақбаянның жүрегі сүттей ақ, күні туса Садық құтылған жат жағдайдан о да құтылады, біз әлі кездесеміз деймін. І.Ес.

Posted in

СҮТПЕН ЕНГЕН (БІТКЕН) ҚАСИЕТ

Тумысынан бойына сіңген мінез хақында. ~ Бала күшік сияқты тез ширап, ерте жетілді. Сүтпен енген қасиет сүйегіне сіңді. Қажырлы, қайсар, суыққа да, ыстыққа да төзімді. Т.Сәу. ~ Қаншама күндер бойы қайғымен қан жұтып үн-түн жоқ тұнжырап, іштей күйзеліп, ауық-ауық астыртын жылап, ауыр-ауыр ақырын күрсініп, кәрі ата мен ененің қабағына қарап ерте тұрып, кеш жатып, таусылып бермес үй күйбеңімен бір де мезет тыным алмастан қызмет қылып шаршап, түні бойы аунақшып ыңқылдап шықса да ешбір жанға бет беріп, ауыз ашпаған Маусымжанға тіл бітті. Сүтпен бітіп, сүйекке сіңген мінезіне басты. Ш.Рах.

Posted in

СҮТПЕН БІТІП, СҮЙЕККЕ СІҢДІ

Анасының сүтімен бойына сіңген қасиет туралы. ~ Айтса айтқандай, Ақтай бидің немересі Қылаң Қанжығалыұлы қарша- дайынан жетім қалса да көрінгенге көзін сүзіп көзге түртті болмай, сүтпен бітіп, сүйекке сіңген қайсарлығының арқасында қасақана өр серпіп өсті. Ш.Рах. ~ Қаншама күндер бойы қайғымен қан жұтып үн-түн жоқ тұнжырап, іштей күйзеліп, ауық- ауық астыртын жылап, ауыр-ауыр ақырын күрсініп, кәрі ата мен ененің қабағына қарап ерте тұрып, кеш жатып, таусылып бермес үй күйбеңімен бір де мезет тыным алмастан қызмет қылып шаршап, түні бойы аунақшып ыңқылдап шықса да ешбір жанға бет беріп, ауыз ашпаған Маусымжанға тіл бітті. Сүтпен бітіп, сүйекке сіңген мінезіне басты. Ш.Рах.

Posted in

СҮТКЕ ТОЙҒАН МЫСЫҚТАЙ

Қалғып-мүлгіп, сүлесоқ күйге түскен адам хақында. ~ Сөйтеді де, басын ойға, арманға, қиялға толтырып, онсыз да қатпар- қатпар әжім арасына кіріп кеткен жымысқы қысық көзін бір жола жұмып жіберіп, бірге оқитын қатар-кұрбыларының ортасында сүтке тойған мысықтай пырылдап, қалғып отырады. З.Қаб. ~ Оның сүтке тойған мысықтай құнтиған, құлпырған сағатын көргің келсе, шаршы топқа шақырып алып: «Ал, Мыршеке, бүгінгі әңгіме былай, кәне, осы туралы ой-пікіріңді ірікпей бір көсіл!» деші, жоқ мұрты тікірейіп, жоқ сақалы шошаңдап жөнеледі бағана. Ғ.Қаб. ~ Бағдад шаһарынан келген шайқы, шілдей арық, қу мұрт, ақ сұр кісі Арыстанбаптың шырақшысы отыр. Пайғамбардың үрім-бұтағы көзін ашып-жұмып мүлгіп қалған. Сүтке тойған мысық іспетті. З.Шүк. ~ Бірақ әріптес әпкелер бұл жолы әдепкі әдеттерінен жаңылыпты. Сумкадан шыққан зәру заттарға сүтке тойған мысықтай сүлесоқ қана көз тастайды. Н.Ақ.

Posted in

СҮТКЕ ТОЙҒАН МАРҚАДАЙ (ҚОЗЫДАЙ)

Тойып алып, маужырап, монтиып ұйықтап жатқан марқа секілді. ~ Бүктетіліп жатқан бел Сүтке тойған марқадай. Бұйра қою қарағай Белге біткен шалқалай. Су жеп қойған жұмыр тас Түйір-түйір малтадай. Арнада өзен қылықты Қылмаңдаған қалқадай. М.Жұм. ~ Көрген сайын Жәкеңді Күліп қайттым жадырап, Сүтке тойған қозыдай Бөгіп қайттым маужырап. Кенен. ~ Сол Көбейсін жасында өте сүйкімді, өзінің былдырлаған балдай тәтті тіліне кімді де болса күлдірмей қоймайтын, шашы тас бұйра. Сүтке тойған қозыдай томпиған бала болды. Ү.Жәл.

Posted in

СҮТКЕ ТИГЕН КҮШІКТЕЙ

Өзін кінәлі сезініп, жалтаң қақты, жүні жығылды, сүмірейді. * Айдын Иванның тобында сүтке тиген күшіктей болып екі ай жүрді. Өзінен әлдеқайда күшті пысықайлар ортасында бетегеден биік, жусаннан аласа еді. С.Дос. * Су ағатын сайсаланың бәріне тор жайып шаңқылдап казак орыстың тұрысы анау. Шығыста қара бурадай шабынып қалың жоңғардың тұрысы мынау. Бәрінің ортасында өз қонысында өзі сүтке тиген күшіктей боп қазақ жүр. Ә.Нұрп. * — Тый көз жасыңды! — деді,- Мына Қанатымды бауырыңа ал. Өзіңе тапсырам, ана Көктаспаң сүтке тиген күшіктей ғып жүрмесін, Онда екі дүниеде ырза емеспін. Көкесінің сол сөзі есіне түссе ноқталы құлындай тыпыршиды. Н.Сер. ~ Қазақша білетін орысым әлгі қатынды ала көзімен атып жіберді. Сол-ақ екен, ол сүтке тиген күшіктей сүмірейіп бөлмеден шыға жөнелді. К.Қаз.

Posted in

СҮТІН КӨККЕ САУДЫ

Қатты назаланып, теріс батасын берді, қарғады. ~ Мырзабек жақындай бергенде кемпір жаулықты жұлып қолына алды. Екі бетке тырнақты салып жіберіп тіліп тастады. Мырзабек «апа, не болды? деуіне қарамай, омырауын жыртып жіберіп, тозған торсықтай екі емшегін шығарып алды да, көкке сауып: «Көк көкаршын, көкаршын, Көкке жаяр құлашын. Мені бүйтіп жылатқан, Мендей болып жыласын!» — деп дауыс қылып көшені басына көтерді. Сөзін «тумай кет, тумай кет, ақ сүтімнен садаға кет, кешпеймін ойбай, кешпеймін». «Тоғыз ай, он күн көтергем, Көтерген екем бекер мен! Сүйткен құлыным мынадай, Енді қалай етермін!» деп жылады ол. Екі емшегін қолына ұстап, сүтін көкке атқан кемпір, жалынған баласының сөзін құлағына ілмей бозарып талып кетті. С.Мұқ. ~ Қаламқас (мұңайып). Жер аударылайын деп жатқанда мен қалып, жара үстіне у болып төгілуімнің мәні қалай болады? Олардың белін сындырып, анамның ақ сүтін көкке сауғызып, кетпес кекті батасын қалай жүктеп қалам? Құлынын тепкен құландай жүректеріне мұз құйып, қалай қаңғытып жібере алам? Т.Жар. ~ — Ақ сүтін көкке сауып тілеген анаңның, сақалынан сорасы ағып еңіреп, намазға жығылып, құлшылық еткен әкеңнің тілеуін Хақ тағала шын берген екен. Тура сол Жәнібек шабарманнан айнымайсың. Бар мінез, бар қылығың сойып қаптағандай! С.Жүн.

Posted in

СҮТІН АҚТАЙ АЛМАЙ КЕТТІ

Ерте өліп, ана алдындағы парызын орындай алмай кетті. ~ Сонсоң Ана жас төкті еңк-еңк етіп, еңкілдеп, Тәңіріні тұрлаусыз жан екенсің деп тілдеп, жететұғын жеріме жеткізбедің мені деп, еңіреп есті жел үдеп, жылады Ана еңіреп: "Құлыным-ай, сүтімді ақтай алмай кеттің", — деп. Ж.Нәж.