Жөн-жосықсыз, тоз-тоз болып, жан-жаққа тарап кетті; батары қосылмады, беркесі кетті. ~ Бұл шашыранды қуат қанша күшейгенмен, еш уақытта тұтаса алмайды, сондықтан жағдайы келген бір замандарда, (ондай жағдайдың тумауы мүмкін емес), қазақша айтқанда Англия «сиырдың бүйрегіндей бытырап кете барады, ал Россия, жылқының бүйрегіндей тұтастығынан танбайды. С.Мұқ. ~ Адам атаулының мінезі жүдә бірдей емес — түзуі де, шәлкесі де бар; іскері де, жалқау да бар; елгезегі де, шаба да бар; солардың бәрін жинақы ұстамасаң, жүдә сиырдың бүйрегіндей бытыратып аласың; ендеше, елдің ақысын жеме, бірақ тәртіпті қатаң ұста» дедім. С.Мұқ. ~ Суырдайын күн кешіп әркім ойлап өз басын, Тұлпарларды тұқыртып, тұғырлары озғасын, Бүйрегіндей сиырдың бөлшектенген бұл қазақ, Құмалақтай бытырап, қалай ғана тозбасын. М.Мақ. ~ Ошақтың үш бұтындай үшкіл, қазақ, Ел болып еңсе көтер, күш қыл, қазақ. Сиырдың бүйрегіндей бытырасаң, Қашанда көрер күнің мүшкіл, қазақ! Н,Айт. ~ «Өскеменнің пәлен жылын тойлаймыз» деген сөз әр он жыл сайын бір шығады. Осы әңгіменің шеті шықса болды, берекесі айрандай ұйып отырған қала жұрты сиырдың бүйрегіндей бөлектеніп шыға келеді. БАҚ.

Шекісті; қырқысты. ~ Өзара қыр-қыс-ты, түртпектесті деген мәнде қол-данылады. Мүйіздескен сиырдай, Байласаң бас жіп жетер ме? Еңбегін еш, тұзың сор, Қайратың селге кетер ме. БС.

Мүлде жараспайды д.м. * Бұл жерге келгенде өлеусіреген жүрекпен ақырын ғана иек қағудың орнына, Ғаббас хатты бір жолдасына лақтырын тастап, сақылдап күліп еді. Бұл сұлу жыр мына жерде сиырға ер-тоқым ерттегендей үйлеспейтін, жадағай күй болып сезіліп еді. М.Әу. ~ Батыстық іскерлік пен эмансипацияға негізделеген бұл үлгілер көбіне олардың бойына жараспай, сиырға ер-тоқым салғандай әбес көрініп жататыны да өтірік емес. О.Жәл.

Халықтық уақыт өлшемі. Үлкен сәске, күн қызған кез. ~ Құда–құдағилар төртінші күні сиыр түс мезгілінде аттанды. Бикен шешесінен жылап айрылды. Топаны ондай ірі қара мал айдап, бір түйе жүкпен аттанған құда–құдағилар ауылдан ұзай берді. Б.Жұм. * Е, иә, содан үшеуіміз тойлы жерге сиыр түстің мезетінде сау ете қалайық. К.Сег. * Құда-құдағилар төртінші күні сиыр түс мезгілінде аттанды. Б. Жұм. * Барлап қараса талай жерді артқа тастап, сиыр түс кезінде Өлгейден шықса да қас қарая Бурят сайының аузына жетіп қонды. Е.Мұх.

Ұлы сәске, күн барынша қызған шақ. ~ Жүре-жүре күн сиыр түс болғанда қарамы мың жарымдай қойды қаптатып айдап келе жатқан жастау қойшы көлденең кезікті. І.Жанс. * — Онда бұлай етіп «кіш-кіш» деп бұзау қайырған жанша сиыр түсте ауылға келмейді. Х.Ес.

Жолақ-жолақ, бұдыр-бұдыр із қалдырды. ~ Қар бағанағыдай емес, қиғаш ұшып сабалап жауады. Жел көбендеген жұмсақ қарды сыпыра ұшырып, сиыр таңдайлап, әдемі сурет салып жатыр. О.Бөк. ~ Дюраллюминмен шегенделген жеп-жеңіл қайық суға салып едік, астаудай ойнақтап тұр, ескекті жалата есіп, желсізде сиыр таңдайланып лып-лып толқып жатқан айдын бетімен сырғи жөнелдік. Т.Сәу.

Ала-бажақ, кедір-бұдыр. ~ Басын Арқаның аласа тау сілемдерінен алып, шығыстан батысқа қарай садақша иіліп, баяу аққан Жыланды өзені бетеге, жусан, бұйырған өскен боз топырақты жазық дала мен сиыр таңдай құм төбелерді, ақ сорға айналған көлдің табандары мен қазан шұңқырлары алқаптарды басып өтіп, көктемгі тасқында Ащыкөлге құяр еді. Т.Әбд.

Әркім үйренген нәрсесін артық санайды д.м. ~ Сиыр малының сондай пул болуына-қарамай, қазақ бұл түлікке менсінбеген, кемсінген көзбен қарап келді. Оған: қылығы оғаш адамды «сиырмысың!» деп сөгуі, «су сиырдан, сиыр судан жериді» деуі, қонаққа сиыр етін асып беруді қорлау деп түсінуі, тағы тағыларды жатқызуға болады. С.Мұқ. ~ Әріп насаттанды: – Е, ол жаужұмыр-ды! Бәзелбек үйіне келгенде Әріптің мінезін еске түсірді «Сиыр судан жериді, су сиырдан жериді!» Т.Әлімқ.

Алысқа апармайтын, шағын, қысқа, үйреншікті жол. ~ Зираттан шыққан сиыр соқпақтың көмескі сорабын қуалап келеді. Бірде желіп, бірде бүлкек аяңмен біраз жерді артқа тастады. Т.Сәу. ~ Шын айтам, көке! Дәу қасқыр, мына қамыстың ішінде. Мен бұзау қарай шыққам. Осы қопаға кірген шығар деп, сиыр соқпақпен тау жағынан сәл ғана бас сұғып қарағам. Бұзауымды паршалап тастапты. Мені көріп, тап берді. С.Сағ. ~ Кенет таспадай сиыр соқпақта лекітіп келе жатқан қосаяқ «Иждің» доңғалақтары көктен кеп ұшты да кетті. С.Сағ.

Ұлы сәске, күн барынша қызған шақ. ~ … ызаға булыққан екеу сонан түн ортасына дейін, онан таң алдына дейін көткеншектесе-көткеншектесе құм ішінде қалған қойлардан ұзай берсін. Сонан күн шықсын. Сонан сиыр сәске болсын. Хан сәске боп шілде айы шыжғырып күйіп берген-ді. Ә.Нұрп. ~ Дырылдап машина өтті. Астананың тағы бір күні сиыр сәскенің көк түтінімен таласа кіріп еді. Қ.Ысқ. ~ Кербалақтың екшей аяңдаған өнімді жүрісімен біраз жолды ұтып тастаған Қармыс сиыр сәскеде Қояндының қырқасына көтеріледі. Ө.Кәріп.