Әп-әдемі болып киініп, сәнденіп, бой түзеді, тартылған сымдай түп-түзу, жіп-жіңішке, сұңғақ қалыпқа түсті. ~ Мына инеліктей қатқаны кім болды екен? Қартаяйын деген екем, танымай қалыппын ғой, бұл өзімнің көне жолдасым Сиқымбай екен ғой. Қайдан білейін, сыптай болып киініп алыпты. І.Ес. * Раушанды үш баланың анасы деп ешкім ойламайтын. Өйткені оның бала көтеріп, сәби жетектеп жүргенін езгелер түгілі, ең жақын көршілері де көрген емес. Ғұмырында пұшпағы қанамаған әйелдей- ақ ылғи сыптай боп, қаздияды да тұрады. Н.Кел. ~ Көрерін көріп, түйерін түйіп әбден біткен шамада алысқа қалдырған арқандаулы атына барып, қоржындағы қордан жүрек жалғап алды. Сосын артық-кем дүниені сол жерде қалдыра, сыптай болып межелі тұсқа беттеді. Т.Әлж. ~ — Міне, үйіңе үсті-басыңа шаң жұқтырмай сыптай болып барасың…Азелла костюмін щеткамен сыр-сыр тарап, жаныға тазалап жатыр.- Біраз кепсін. Су күйі кисең мыжылып қалады. М.Қаб.. * -Олардың сыптай болып киінгеніне қарап, дөкейдің өзі екен деп қалма, — деді араб әңгімесін созып. А.Смай. * Өздерінің бір- бір баламен қаңтарылып қалғанын көрмейсің бе? Келіні де, қызы да қашан көрсең сыптай болып жүргені…» Қ.Жұм. *
Автор: Админ
СЫПТАЙ ТҮЗУ
Сымдай тартылған сұңғақ бойлы. ~ Алдыңғы партада отыратын он сегіз жасар сыпайы, сұлу жас қазақтың денесі сыптай түзу, кимі тап- таза, қою шашы қапқара, кең маңдайы кере қарыс, қоңырқай жүзі байсалды, маңғаз, көзінде ақыл тұнып тұр… З.Қабд. ~ Жақындай келе олар әдейі ақырын жүріп, қасынан өте бергенде, қыздың біреуі иығымен қағып қалды да, жаңа ғана көрген адамдай бетіне жалт қарап, шұрқыраса кетті. Бұл — бойы сыптай түзу, сұңғақты, қара көзі жайнаңдаған қара торы қыз екен. Дж.Лонд.
СЫПЫРА СИПАДЫ
Түк қалдырмай сыпырып әкетті. ~ Бір дастарқанның майлы қара кесегін түгел ойып тастап, екіншісіне ойысқан Мешел енді қолына іліккенді сыпыра сипап ұрып отыр екен. Қ.Ысқ. ~ Ендігі айтар ой-пікірлерін сайлап алды ғой деймін Сәмет жазық маңдайын алақанымен жоғары қарай сыпыра сипап, есіле сөйледі: — Әкесі өлгенді де естіртеді: мектепті тура Көлбаршын басына орнатамыз. С.Ом.
СЫПЫРЫП-СИЫРЫП ӘКЕТТІ (АЛЫП КЕТТІ, КЕТТІ)
Түк қалдырмай жалмады. ~ Әріннің қатыны ұятсыз екен, үстелдің үстін сыпырып-сиырып пакетке салып әкететін әдеті бар көрінеді. Нұржан – мешкей. Сәрсеннің дүкені болғанмен сараң… Т.Сәу. ~ Артель болып, Аралдан балық аулап кәсіп ететін. Енді қараса, жар басында шөпірейіп он шақты-ақ үй қалыпты. Еркек атаулыдан ешкім жоқ, бәрін соғыс сыпырып-сиырып әкеткен. Ш.Айт. ~ Еттің де бәрін сыпырып-сиырып алып кетті. Бір жапырақ та қалдырған жоқ, — деп, Қатша ызалы уайым үнін білдірді. М.Әу. ~ Комбайнның соңынан масақ түгілі кәшек қалушы ма еді?! Ағамыз түк қалдырмай түгелімен сыпырып-сиырып кеткен екен. И.Сап.
СЫР АЛДЫРДЫ
Ішкі ойын, әлдебір құпиясын сездіріп қойды. * Дегенмен сомадай болып, бір ауылдың сиырына қауға тарта алмауды намыс көреді; сыр алдырмағысы келеді. Сиырлар қарқынын басқан кезде, Қартқожа бітегене тыныстап, оң жаққа қарады. Ж.Айм. Қорыққан баладай бірден сыр алдырып алғанына қысылып, қасындағыларға қарап еді, біразы қобалжып тұрсакерек, әдетте түнеріңкі жүретін қабақтары жұмсарып, өңдеріне күлкі де емес, қорқыныш та емес, бір бейжай сезімнің табы қонақтапты. Ә.Кек. * Досының ойын оқып Бахтияр елеусіз езу тартып қойды. Бірі алдадым деп, бірі алданған боп – екі жақ та бір-біріне сыр алдыртар емес. Т.Сәук. ~ Аяқ-қолына қорғасын байлағандай, сүйектері ап-ауыр. Сегізкөз, жон- жотасы сырқырайды. «Апыр- ау, бағана, осы кешке жақын- ақ тың сияқты едім ғой. Шынымен сыр алдыра бастағаным ба?.." К.Сег. Сол Ауғанбайдың өзін оққағар үшін алдыға салып сұр жыландай иріле шұбырған сұрғылт топ тұсынан өтіпболғанға дейін Боранқұл жігіттері дыбыс білдірмеді, сыр алдырмады. Ғ.Біл.
СЫР БЕРДІ
Нашарлады; әлсіреді; әлсіздік танытты. * Әсіресе Ғалым мінген жирен бие сиыр түс болмай жатып-ақ сыр беріп, тұла бойы ақ көбіктеніп, терлей бастаған. К.Сег. * Шәлиғаның күземнен алған жүндерін боятып иіртті. Таупанға көкірекше тоқыды. Әйтеуір қыс та сыр берді-ау. Тап мұндай ұзын, мұндай қорқынышты, мұндай мағынасыз қыс Хадиша ес білгелі болмаған шығар-ау. С.Досж. * Кейбір салақ кісілердің бел ағашы борсыған мал қамайтын қоралары сыр беріп алды — топ етіп төбесі ойылып түсіп жатыр. О.Бөк. * Мына зор бітіміңізге, сексеннен асқан жасыңызға қарамастан босаңсып, қазіргі екеу ара әңгіменің үстінде тым тебіреніп, көз жасыңызды сүртіп, бір-екі рет сыр беріп алдыңыз. А.Жақс. * Әрі денсаулығы да ақауланып, сыр бере бастаған. Халифа Алтай.
СЫР БЕРМЕДІ
Ойын жасыра білді; ішіндегісін бүгіп қалды. * Іштеріндегі мосқалдары ғана сыр берген жоқ. Ә.Кек. * Ақ тұлпардың құлақ түбі қоңырқай тартып тер білініп тұр. Кешегі бәйгеден кейін сыр бермей келе жатқаны… З.Шүк. * Жақсылығың өзіңдікі, тартып алмаймыз. Ал жаманнан құтылу әсте қиын.—«Қалайсың бұған?» дегендей көзілдірік астынан шақырайды. Жігіт сыр бермеді. М.Қаб. * Нияздың жеті ұлының біреуі Сегіздің әкесі Топы. Бірақ, есті жігіт Балпанның сөзіне намыстанып сыр берген жоқ. З.Шүк.
СЫР БІЛДІРДІ
Түпкі ойынан хабар берді. * Жастың біреуі үсік колын шошайтып: – Оларды не белгісінен табуға болады? – деп сұрады. Бұл арада «болдомошын» кібіртіктеңкіреп қалды. Әйткенмен, сыр білдіргісі келмеді. Ж.Айм. * Қанша қиналып жатса да мұның көңіліне кірбің түсірмейін дей ме, қашанғы жаны сірі көнбіс дағдысымен сүйегіне қарысып, сыр білдірер емес. Т.Сәук. ~ Мойнымызға су кетіп, езіле бермейік! Сырт көзге сыр білдіріп ұнжыр-ғамызды түсірмейік. Болмаса мына дегбірлеп қалған бала-шаға, қатынқалаштың ес-ақылы шығып кетер. Жайраң қағып сергек аттанайық. С.Ғабб.
СЫР ДЕСТЕ
Сырын ішіне бүккен д.м. ~ Әй, осы ит асау ғой, деймін,— деді жүгендеуге келе жатып Әбіш. — Асау болсашыңғырар еді, бұл сыр десте жылқы, тезірек жүгендеңіз,— деді Сатан. І.Жанс. Ой-толғаулар топтамасы д.м. ~ 2009 жылы «Сыр десте» деп аталатын автордың көп жылдық ой толғаулары, эссе, естелік, сөйлеген сөздерінің 5 томдық жинағы жарыққа шықты. БАҚ.
СЫР ЖАРМАДЫ
Тіс жармады, сыр бермеді. * Шаңырақтың діңгегіндей сүйеу сыңар, Жылқының тарпаңындай күйеу шұбар. Қалыңдық сыр жармайды сыртқа тебер, Дауылдан солқылдамас бейне шынар. Т.Әл. ~ Осындай ниетпен Елеусіз жонға келісімен-ақ Гүлнаш апайды тілге ала бастады. Бірақ Гүлнаш апай ақтарылмады, шешіліп сыр жармады. Тіршілік талқысына көп түскен адамның аузына берік келетінін істеген. Т.Әл. ~ Елеусіздің аңғаруынша, Шынардың мынау сұмдық, суық хабарын Қараштың да құлағы шалған сияқты еді. Бірақ ол сыр жармай, сазарып тұра берді. Т.Әл. ~ Шәйкүл қожайынына қарады. Қожайыны сыр жармай, сызданып отыра берді. Т.Әл.
