Әлдебір айыбы үшін жазғыру естіді, ескерту алды. ~ Басқалар ұрыса берсін, ұра берсін. Ал бірақ Зиба әпкемнен сөгіс естісем – зор жаза. Ш.Мұр. ~ Мұрны, екі бетінің ұшы күрең қызыл боп бөртіп кеткен. Әнеугі, Қодарстан басында ұйықтаған күні, арақ ішкені үшін жолдастарынан сөгіс еститін осы сабаз екен ғой. Ә.Тар. ~ Сөгісті Сафуан ағамыз естігенмен, құйрығын ыстық таба қарып бара жатқандай Амантай қипақтап отыра алмады. Қ.Ысқ.
Автор: Админ
СӨГІС ЖАРИЯЛАДЫ
Ресми түрде ескерту айтты. ~ Ротаны сапқа тұрғызып қойып генерал Нерченко (бұрынғы Кремльдің әскери училищесінің начальнигі) полковник Андреевке сөгіс жариялады, біздің майорға ескерту жасады. Қ.Ысқ.
СӨГІС ЖОҚ
Не істесе де болады, ешкім айыптамайды д.м. ~ Есер шіркін есіріп, Болып алды тым тантық. Көш бойы жұрт қасында, Өзгеменен жұмыс жоқ. Атты теуіп, адамды Тістесе де сөгіс жоқ. Абай. ~ Жоқтау жыры осылай аяқталғанда, Құрман қажыдай бірадар сопылар, Сымайылдай үлкендер әлдебір қарттық уайыммен көздеріне жас алып, егіліп жылап отыр еді. Сымайылға сөгіс жоқ, кәрілігі жеткен, қазалы, қам көңіл адам. Қ.Жұм. ~ – Басқа бір мәдениетті жұрттың өкілі болса, аймақтың әміршісіне «ұлы мәртебелім» деп сөйлесер еді. Сіздерге сөгіс жоқ қой бірақ… Қ.Жұм.
СӨДЕГЕЙ-СОЛПЫ АДАМ
Қалай болса солай, бос тентіреп жүретін, іс-әрекеті сөлекет адам туралы. ~ Әлде, бар назарын малға салып, ары-бері жүрген сөдегей-солпы адамға онша ден қоймай ма, сөлбірейіп келе жатқан ұлына, әйтеуір, көңіл аудармады. Ә.Ыб. ~ Аудан әкімі елді қойша иіріп алып, кімде- кім бандылардың жақындарын, сөдегей- солпы адамдарды үйіне жасаса ауыр жазаға тартылатынын айтты. Т.Рыс.
СӨДЕГЕЙ ЖҮРІС
Жөн-жосықсыз, бейсауат жүріс. ~ — Сол тұспен шекараға қашатындар бар. Жақында сондай сөдегей жүрістен екі қашқын ұсталды. Ұтыдағы әскерлерден сол жақтағы шеткері төбелерге, Ұланбұлаққа қарауыл қойылатын болыпты. Қ.Шабд. ~ Сол Өтеген қоңыр күзде, таңға жуық таң асырған атын көше бойындағы алсын көгалға отқа қойып жүріп, Жұмабектің қызы мен Жолдыбайдың алма бақшасының арасынан бірге шыққанын көзі шалып қалады. Ішінде иіріліп жылан жатқандай, уыттанып жүрген Өтеген, қарсыласының сөдегей жүрісін құрақ көрпедей күлдібадам түр шығарып, жалпақ елге жайып жібереген. Т.Рыск. ~ Таңғы шайымды ішіп бола бере үйге ентігіп кірген баланың сөдегей жүрісі үйдегілерді елең еткізді. Мен қылп ете қалдым. Е.Мәт. ~ Ақыры сол құйындай ұйытқыған зымыран зардаптардың бірі әдепкі раундтың соңғы сәттерінде сөде-гей жүріс, сөлекет қимылдан аса ал-маған Доминикті жазық жерде жалп еткізіп, баудай домалатып түсірді. С.Пір. ~ Ішінде иіріліп жылан жатқандай, уыттанып жүрген Өтеген, қарсыласының сөдегей жүрісін құрақ көрпедей күлдібадам түр шығарып, жалпақ елге жайып жібереген. Т.Рыс.
СӨДЕГЕЙ ЖҮРІСТІ (АДАМ)
Бейсауат, күдік тудыратын суыт жүрісті адам. ~ — Құдай сақтайды ғой… — Сөдегей жүрісті, бөгде біреуді көрмесін де. Көзі түссе, саққұлақ машкерлер- ақ ұстап береді оны. Т.Рыс. ~ Сөдегей жүрісті адам, әрине, күндіз жүрмейді, апақ– сапақ кешкі ымыртты бетке алады. Ақшам үйіріліп, көз байланар шақта тосқауылда жатқандар талдың арасынан шығып, енді жарқабақтың астындағы көпірдің дәл аузына келіп тұрды. Қ.Жұм.
СӨЗ АҢДЫДЫ
Өсек-аяңға үйір болды; дау-дамайға жақын жүрді, бәле іздеді. * Жасынан сөз аңдып, дәукес болып өскен Бәкір мінезі ұяң, ерінің бетіне ажырайып қарағанды әбес көретін қазақы, сыпайы әйелдің өзіне тиісіп … О.Сәрс. ~ Көрдім бүгін тауды да тозаңды да, Өтіп жатыр мың шындық көз алдымда. Өсекшіге бір тиым жасалмады, Сойқан салған сұмдарға сөз аңдыған. Д.Байт.
СӨЗ АРАЛАТТЫ
Әр нәрсенің басын шалды. * Күнікей бірталай қипақтап, сөз аралатқан болып отырып, Байманның қатыны бар-жоғын да сұрады. Ж.Айм.
СӨЗ АРАСЫНДА
Орайы келгенде айтыла салған әңгіме туралы. ~ Өзіміз болған соң сөз арасында айтқаным ғой, – деді Қаратай күліп. Д.Ис. ~ Сөз арасында профессор көп жылдардан бері әйелсіз тұратынын да айтып үлгірді. Р.Рай. ~ Айгүл мен Ләзәт Ақжазықтың күллі оқиғасын солар арқылы елден бұрын естіп алады: таңертең бір–бірімен амандасқан сәтте–ақ олар естігендері мен білгендерін бір–біріне лақ еткізіп сөз арасында–ақ ақтара салады. Б.Нұрж.
СӨЗ АСТАРЫ
Айтылған сөздің жасырын мағынасы, түпкі ойы. ~ Сөз астарын түсінген қызба мінезділеу Темір би сөз таластырғысы келіп кетіп, ежелгі дәстүр бойынша, айыр тісті, алтын сыммен оралған тобылғы сапты қамшысын алдына тастай салды. І.Ес. * Даналардың ойы қашанда жұмбақ. Олар өздерінің емеуіріні мен сөз астары арқылы адамзаттың ойына мәңгілік ақыл азығын қалдырады. Т.Жұрт. ~ Сөз астарынан оның алымдылығы мен ақылдылығы аңғарылып тұрады. Айта да біледі, айтқанын орындай да біледі. Есім оған сондықтан сенеді. Б.Нұрж.
