ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Саябырлады, тыныштанды. ~ Жауыздықтың жас құрбаны қасіретке толы өмірінің азапты ақ түтегінен адасып өліп, мәңгі толас тапқандай. М.Әу. ~ Ұрыстың ілкі толас тапқан сәті екен. Бұларға әр тұстан танкіге бөгет болатындай ор қазуды тапсырды. Т.Сәу. ~ — Айтқаның келсін, Серікбай! Солай болғай… ылай- ым!- деп солықтап, толас тапты Жайбасқан. Хансұлу да тыйылып көз жасын сүртті. С.Елу.

Бүркіттің көзін жауып тұрған томағасын алып тастады. * Көзіме ештеңе көрінбесе де қыранымның томағасын сыпырдым. Р.Мұқ. * Енді арланның соңына тазылар түседі. Бүркітшілер қырандарының томағасын сыпырады. Ш.Мұрт. Көзін ашты, айналаға жаңа көзбен қарады. * Мен де бір Прометей «от ұрлаған», Зулаймын жұлдыздарға жыпырлаған. Келемін киелі Жер шұғыласын ап, Дүние, томағаңды сыпыр маған. Т.Айб.

Уақыты келді, пісіп-жетілді. ~ Ішін кілем, көрпемен безеген ақбоз үй сайлаушыға тігулі тұрады. Толғағы жеткен келіндей желбауға асылып, қақ ортада емізіктеп қара саба тұрады. Ж.Айм. ~ … Сонымен не болды? Латын әліппесіне көшу мәселесі Қазақстанда біржола күн тәртібінен түсіп қалды ма? Әлде толғағы жеткен жоқ па? Г.Бельг. ~ Толғағы жеткен өлеңін Тотыдай тарап түрленткен. Ақиқат деген тереңім, Түбіңе сенің кім жеткен? Б.Раис. ~ Содан көкорай дүниені нұсқап отырып, толғағы жеткен топырақтың тұла бойындағы мың сан дәнектен мың сан шөп көктеп, күн нұрына қарай емінетінін әңгімелейтін. Н.Дәу. Жүкті әйелдің айы-күні жетті, босанар уақыты келді. ~ Әйел жүкті еді. Толғағы жетті. Күн суық, кіретін үй жоқ болды. Әйел бір шірік ағаштың ішінде босанып, ұл тапты, оны ханға білдірді. Ә.Марғ.

Алыстан қарайып көрінді. ~ Отарба жылдамырақ жүгірді. Екеуі томашадай қарайып, бұлдырлап алыстан қызыл желегі ғана сағымдай желбіреп айдалада қалды. С.Сей.

Әлдебір жаңалықтың нышанын түйсінді. ~ Қалдыбайдың жаны жаман қиналды. Ол өзінен туып келе жатқан қандай да бір әуездің толғағын сезді. Қолдары қалтырап, көзіне жас келді. Жан әлемінде ырғақтар ойнай бастады. Н.Дәу.

Баланың оңды-солды шайқала басатын сүйкімді жүрісі туралы. ~ Мұрны сәл тампыштау. Бірақ ол да мін емес. Қазақ жақсы көрген баласын тампышым демей ме? Томпаң қаққан Майраға кішкене тампыш мұрын, қайта, жарасатын тәрізді. Б.Соқ. ~ Екі жағында екі ақ гүл сияқты, екі ақсары бас жалт — жұлт етеді. Қарт адымдаса, бөбектер томпаң қаға жүгіреді. М.Кәр.

Қиын жағдай баяу тартты. * Бейқам көңіл күтпеген жерден тұңғиық ойға тірелген. «Көп ұзамай толғақ басылады, көңілі орнына түседі» деп түйді Василий. Т.Ахт.

Кеудемсоқ, өзімшіл. ~ Сол арада отырған отағасылар: — Омар, сен сол томырық мінезіңді қоя тұрып, сөз тыңдашы, ақыр ұнамаса, біреуді-біреу зорлай алмайды ғой,- деп ортаға алып шуласып, ал кеп төністі. С.Тор. ~ Жауыздық атаулы қаншама қаратүнек болғанымен, тіршілік нұры сөніп, ақтаңдақ арай шашқан алыс сапарынан ешқашан аялдамақ емес. Күлімдеп шыққан күнді де, томырық мінез түнді де алма-кезек ауыстырып маңа береді. С.Ғабб. ~ Зияш таң атқанша дөңбекшумен болды. Томырық мінез Әшірі құрғырдың бүгінгі қылығына ойы орала берді. М.Мақ. ~ Өмірәлінің томырық кеуде мінезінен имене баяу отырған Сатқанбай, оның мына жан тарта сөйлегеніне емекси: — Онда ақсақал мен Сақанды сартылдатып алып келейін, дайын отырыңыз, — деп атқа қонды. С.Бег

Әйелдің босанар алдындағы қиналысы туралы. ~ Ал енді су әне шығады, міне шығады дейтін күндері ол тұңғыш рет толғақ қысқан анадай, бұдан бір ай бұрын, бір апта бұрын, тіпті күні кеше қуанғанын атымен ұмытып, өмір бойы өлім аузында жүрген кісідей өң-сұры қалмай, қорқыныш құшағына біржола беріледі. Ә.Кек. ~ Ышқынып келіп тоқтаған автобусқа таласып-тармасып кірді ақыр соңында. Кірген де, салонның ұзын бойына тартылған жылтыр білік темірге толғақ қысқан жас келіншектей бар салмағын сала қос қолдап асыла кеткен. М.Қаб. ~ Тарбиған саусақтарымен әйел көрпені тырмалай уыстайды. Селкілдей күшенеді. Жанұшыра айқайлайды. Толғақ буған келіншекке екі кемпір, бір әйел көмектесуде. Бәрін де әлдебір үрей билеген. Кемпірдің бірі орамалды сулап, жас тоқалдың маңдайына басады. С.См.

Долбар жасады. ~ Иен жерді мекен етем деп, Игілікке жетем деп, Кеңшілік сүтін ішем деп, Ойменен тон пішем деп, Қара қазан, сары бала, Кемпір-шалдың қамы үшін; Бетегесі бырдай боп, Май сасыры дырдай боп, Тарлаулары балдайын, Балауы жая-жалдайын, Ойы түрлі кілемдей, Солқылдап қыры кілемдей, Салқын самал дала үшін. Д.Баб. * – Председатель, обалына не керек, жібі түзу адам, – деді әр нәрседен топшылап тон пішуге құмарлығы бар Төлебай табанда қорытынды шығарып. – Бірақ, құрығанда, мұндайлар саусақпен санарлық. О.Сәрс. ~ Сметтің қызға сырт долбармен тон пішуі қисынды. Іргелес облыс орталығында, қалада тәтті тағам өндіретін пәбрикада істейтін Зуһраның сыртқы кейпі өлең айтып, би билейтін әртіске келіңкірейді. Ө.Кәр.