ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Ай мен жылдар артта қалып, өмір өтіп жатыр. ~ Ай артынан ай, жыл артынан жыл өте берді. Яков есімі тілге ыңғайлы Жақыпқа айналып, біржола тұрақтады. М.Мағ. ~ Өстiп ай артынан ай, жыл артынан жыл жылжып, тамыры суалған кәрi емен еңкейiп шөгiп, саясындағы қос шыбық күнге бой созып биiктей берген. Т.Сәу.

~ Мына заманда, қара құстан үйренетін жеріміз де бар– ау! – Жолбарыстай жүрек, арыстандай айбат, қасқыр мінез, түлкі
қулық керек бүгін. Әйтпесе, әлі де азулының аузында, әлдінің алқымында кетеміз. Т.Рыс.

Айлы түнде. ~ Бір жұлдыз ай астында сəулеленген, Көп дұшпан сырттан асық, əуреленген, Басында қап тауының сіз бір пері: Тұра алмас тағат қылып, сізді көрген. Ж.Айм. ~ … бозара қарауытқан кең далада, жарқырай дөңгеленген ай астында тұрып, бар ындын, ниетіммен құдайға жалбарындым. М.Мағ. ~ Астындағы аяқты жылқы анық қатерден шалдырмай алып шығады. Күнгей елін бетке алып ай астында жұлдызша ағыпты. Д.Дос.

Түсі сұсты, ызғарлы, қаһарлы алпауыт адам. ~ Шамасына қарамай, азуы алты қарыс халдайлармен тіресетін ойы бар.
Қ.Жұм. ~ Қашан сондай бір елшілік орысқа бара жатып, ойраттарға қолды боп кеткенше солай бола берді. Ал, әлгі бір оқиға
азуы алты қарыс әз Тәукенің ел алдындағы беделін шайқалтып жібергендей болды. Ә.Кек.~ Әкесі Тойшы Қаратал бойының
азуы алты қарыс арыстаны Жалмендемен алысып еді. Б.Тоғ. ~ Санжар мәнісін кейінше түсінді. «Тендер» дегенің қып-қызыл
ақша екен: осынау аузы алты қарыс алпауыттар гүлге үймелеген бал арасына ұқсап … өліп кете жаздайды. Д.Дос. ~
Өмірдің басқа өрісі тарылғаннан қанша ойланып бұлқынғанмен, енді босанып кету қолынан келмейтінін
ұғынған Майра қайратқа мінеді. Аузы алты қарыс күндестің аңдыған — баққан өсегіне, бай ауылының
бықсыған сасық әдет-ғұрпына қарсы тұрады. С.Бег.

Не бітіріп жүрсің, не істедің, қайда болдың д.м. ~ Жәйі келсе құладынды сұңқар деп, пұлын өткізе алмай жүрген шығар бұл көк соққандар… Әйтпесе Айшадай аруды баяғыдан байқамай, ай бағып жүр ме сендердің Айтқалиларың? Ә.Асқ. ~ Құлынынан сол, қозысынан сол! Əжең саған ертегі ойламағанда ай бағып жүрді ма екен. С.Досж. ~ Өшiр үнiңдi! Қыз алсаң‚ баяғыдан берi ай қарап жүрсiң бе? – деп Көптiлеу ақырып, оны тиып тастады. О.Бөк.

Тегеурінді, күшті, айбарлы. ~ Саурық атының басын тежеп, Байділдаға: – Кеше осы әулеттің азуы кере қарыстай байлары менің үйімде қонақ болып отырғанда, қатыныңмен төбелескенің маған көмектескенің бе, болмаса менің болыстыққа сайлануыма бөгет болғаның ба? Ә.Шәр. ~ Артыңнан қуып мен жеттім Тұлпарымды жебелеп. Мен арғын деген арыспын, Азуы кере қарыспын. Сен бұзау терісі шөншіксің, Мен өгіз терісі талыспын. Бұхар ж.

Айбат шекті, күш көрсетті, сұстанды. ~ Ақсақ Темір көреген, Азуын айға білеген, Дұшпанын саздай таптаған, Досын майдай
сақтаған, Алтын діңгек секілді, Патша өткен Тұранда. Д.Баб. ~ Тіпті бұдан екі он жыл бұрынғы сыртқы жағдайымызды
алайық. Ол уақытта аралдағы Англия азуын айға білеген арыстан еді. І.Жан. ~ … «қой, шайнап берген ас болмас, азуын
айға бiлеген өңкей қасқа өздерi-ақ апшысын қуырып шайнап тастар» деп, арқасын кеңге салған. Т.Сәу. ~ Кім дерің бар,
күнім… заманында азуын айға білеген азамат еді, ер еді нағыз еңіреген! Д.Әш. ~ *… азуын айға бiлеген ана қумүйiз
Романов, Тихонов, Гришиндердiң желке күжiрейткен дөң айбатынан iш жиып жүргенде, жау көбейтiп алам ба деп те
қауiптенедi. Т.Сәу.

Барымен базар болып үйренген адам туралы. ~ Салон айтты: «Атнада бір кедей бар, Не қылсаң да болмайсың сен оған пар. Таза, еңбекшіл, азға да қанағатшыл, Халқына қиянатсыз қызмет қылар». Шәк.

Біреудің кінәсін басқаларға жайған жоқ. ~ Не көрсем де артымда елім бар екен ғой, азға өкпелеп, көпке топырақ шашпайын деп, елде қала бердім. С.Жүн.

Адамды адамшылық қасиеттерден айыратын іс-әрекет, ілім, әдет-дағды. ~ Өңшең бәдбахыттар қазіргі күнде балаңды әкеден бөліп алып азғындық жолға түсірсе, күндердің күнінде жұрттың қойынындағы қатынын тартып алады әлі. С.Ом. ~ Басына қиын-қыстау іс түссе болды, ел-жұрт еріксіз екіге бөлініп кетеді. Бірі — нақұрыс пен надан. Ішінен іріп, ішімдікке салынады. Екіншісі — естісі мен ересегі. Дінге ділін аударып, ділмарлық жолға түседі. Алғашқысы азғындық жол-дағы, кейінгісі аз күндік алданыш. Әйтпесе, қазақ діншіл болса, бұрын қайда жүрген? И.Сап. ~ Денсаулықтарыңа тиімді деп, жап—жас жігіттерді азғындық жолына салатын кімдер? Солардың өзі. Созға шалдыққан соң барып, білгішсініп — бәлсініп, емдеп жатқандары өздерінше. Л.Тол.