ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Талай қиындықты бастан өткізіп, шыныққан, сыналған. ~ Атажан бай елінде болатын үлкен той, ат бәйгеге қос тұлпарын қосу үшін атбегілігі сыннан өткен қарт қазаққа баптауды бұйырған екен. А.Кем. ~ «Иә, иә, — дейді ол, — бұдан басқа жол жоқ. Менің қолымнан осылай істеу ғана келеді. Бұл — әбден сыннан өткен әдіс. Көрейін содан кейін қолжазбаны қайтып бермегенін». І.Ес.

Қысылтаяң, қиын-қыстау уақыт жақындады. ~ Солай, жолдастар, — біздің хабарымызды тыңдап болды да, Михаил Иванович төңірегіндегілерге сынай қарап, орнынан көтерілді, — демек, құралсыз іс бітпейді! Шын шайқасуға да, қорғануға да тура келеді. Сын сағаты таянды. Ә.Сәр. ~ Сайыпқырандарым! Сардарларым мен сарбаздарым! – Дауысы саңқылдап шықты. – Сендер бұл жаққа елдеріңнің аманатын арқалап келдіңдер! Мойындарыңда ерлер ғана көтерер ауыр жүк бар. Алда сын сағаты күтіп тұр. Мен сендерге сенемін! Д.Рам. ~ Өмір мен өлім белдескен сын сағаты туылды. Ғ.Біл. ~ Қайсыбір күні кек алу жорығына Өнеш енді жеке өзі баратын сын сағаты да туған. Н.Дәу.

Бұрынғы сәні сақталмаған, сиқы бұзылған д.м. * Қарашұға шалбары да (ескінің жұрнағы ғой), қоңыр пенжегі де әлі сыны кете қойған жоқ, қайырма жаға тақталы көйлегіне қара шұбар галстук те тағып қойыпты. Ж.Айм. ~ Ана тілім ғажап деп айта аламын, Жәннаттай жан балқыта жай табарым. Шырқатып ғұмыр бойы айтар әнім — Келеді толас таппай қайталағым. Тозбайды сыны кетіп, сұры қашып, Біз әлі қанған жоқпыз сырын ашып… Қазағы қадырына жеткен сайын Жайнайды, Ертеңге де нұрын шашып. М.Әлімб. ~ Өзің еккен алма ағаш мұңаяды, Өмір ай, Олар дағы қартайыпты. Жапырақты тыңдадым сыбыр еткен. Өзіңсіз бұл өмірдің сыны кеткен. Көрдім де көз жасымды тия алмадым, Сол баудағы ізіңді жүріп өткен. А.Пош.

Өңінде ашу, зіл, пайда болды, сұстанды. * Жамбастап жатқан орнынан ырғала көтеріліп, Азнабай сыртқытоңы салмақты, етжеңді денесін обадай қадап алды да, сыз тартқан өңін жандайшабына бұрды. С.См. * Бекет үндеген жоқ. Бұл жауапқа өзінің даяр емес екенін сезіп те, мойындап та келеді. Жылы да болса Сиғаттың сыз тартқан жүзінен жасқанын, бұқпалап құтылғысы келген. Қ.Ысқ. Салқындады, суық түсті. * Әр жерде бір бозамдықтанған шамның жарығы еркін жетпей үңірейген казармаіші сыз тартып азынап тұр Т.Сәу. * … шәугім басын апанның шілде айларында да сыз тартып тұратын салқын топырағына салды … Ә.Нұрп. * … зіл кетпен әбден қажытып жібергендей көрінді де арық ішіне лақтырып тастап, шалғын үстіне отыра кетті. Шөп сыз тарта бастапты. Қ.Ысқ.

Сәнденіп, кербезденіп, жылмаң қақты. * Сәрсебектің жолдастары ондай емес, бой түзеу жағына келгенде шетінен сақа болып қалған жігіттер. Олар әне, бәрі де киініп, түйініп, бүгінгі жаңа жыл қарсаңында шетінен бәйге атындай сылан ұрады. Б.Соқп.* Қызыл түлкідей сылаң ұрған сұлу келіншек көкірегіне құрт болып түсіп еді. Ү.Жәл. ~ Жыра-жар, тұма бастау, құба қырдан, Сағым боп сарнай көштім сылаң ұрған. Қонақтап Қорқыт-тағдыр тар маңдайға, Жын қуып жылыстадым жұмағымнан. С.Сағ.

Қауәп тудырды. ~ Оның мәнісін Білім және ғы-лым министрлігінің облыстағы өкілі былайша таратты: – Бірыңғай ұлттық тестілеу ба-ры-сында мемлекеттік құпия құ-жат-қ-а қол сұғу әрекеті бай-қалды деген күмән туды. Мемлекеттік құпияның ашылуы мем-лекеттің қауіпсіздігіне сызат са-лады. Оның анығын тиісті орын-дар тексеру үс-тінде. Сондықтан да әзірге осын-дай шешім шы-ғарылды, – деді ол. БАҚ.

Амалын, шешімін, жөнін тапты. * Құрт жеген жапырақтар шұрқ-шұрқ тесік. Шаңы да сүртілмепті. Бұл пәледен бір сыласын тауып тезірек құтылғысы кеп, шоферді іздеп еді. Ә.Нұрп. * … бірақ ауылда оқыған бала Виссарионға неше "с" жазу керек екенін білмепті, қасындағы балалардан сұрауға арланыпты. Киоскаға барып газет сатып алып, өзін қинаған "с" әрпінің сыласын тауыпты. Ә.Нұрп. * Оған енді жез қоңыраудай шүлдірлеген тікбақай келіншектің зәбірі батты. Бір сыласын тапса өзі де бұл үйден кетпекші. Бірақ… қайда барады? Кімнің босағасын сағалайды? Ә.Нұрп. * Бір сыласын тапқанша, кемді күн қамыс арасына тығыла тұрғаның мақұл болар, – деп Еламан шамына тимей ақырын ғана ескертті. Ә.Нұрп.

Екі арада салқындық, келіспеушілік пайда болды. * Соңғы жылдары Ырысқанмен екі арасына бір салқынсызат түскен- ді. Сол сызат бірте- бірте ұлғайып, өткел бермес, терең жарға айналып барады. Қ.Жұм. ~ Атып түсірілген Су-24 ұшағынан кейін Түркия мен Ресейдің қарым-қатынасына сызат түсті. БАҚ. ~ Заман құбылып, құндылықтар өзгерген сайын ата-ана мен баланың арасындағы сыйластыққа, құрметке де сызат түскендей. Е.Кен. Жарықшақ пайда болды. ~ Алматыда жер сілкінісінен кейін бірқатар білім нысанының қабырғасына сызаттүсті. Бұған қатысты құрылыс басқармасы түсінік берді. БАҚ. ~ Қарағандыда көпқабатты екі үйдің қабырғасына сызат түскен, деп хабарлайды 24KZ. БАҚ.

Сыбдырлаған, сыңғырлаған дыбыс шықты. ~ — Өртенсін кәпір, жойылсын көзі! Түп-тұғиянымен жойылсын! Кетсін бәлекет! Алды-арты осы болсын! Жатқанынан тұрмасын. Тіпә-тіпә!- деп, азан-қазан болып, түкірісті. Қағаздары сылдыр етіп, қалың кітап от ішіне жоқ болды. От лаулады. Жұрт дулады. — Кет, бәлекет, кет! Бізді сен көрдім деме? Сені біз көрдік демелік. Шу қара құйрық! Кеткеніңнен келме! — деп тағы шуласты кеп. Кінегені «құтты жеріне қондырды», көңіл тынды. Ж.Айм. ~ Гармонь мен скрипка нақышындай, Дауысы сыбызғыдай сылдыр етіп, Тыста еркек, үйде ұрғашы өлеңге мәз, Жаратқан құдай сондай бұлбұл етіп. М.Ж.Көп.

Паңданып, сылаң қақты. * Аз уақыт сызданып тұрады да, жас мырза атын қамшылап шаба жөнеледі. Ж.Айм. * Наз, еркелі сұлудай сылаң қақты. Жағада күбірлеген мені байқап, Сылқылдап, келекелеп күліп жатты. М.Мақат.