ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Таң қалыс, үрей, тәубеге шақыру сықылды ерекше көңіл-күйді, сезімді білдіреді. ~ Ауылға кіреберісте ғана бір шоғыр мал көрінді. О, тоба! Ешкісі де, қойы да, сиыры да, жылқысы да — бір шопанның ығында! Мұндайды кім көрген? И.Сап. ~ Шалдарша «О, тоба!» деп бұ фәнидің қызығына таңырқап кексе ойларға бой ұрады. С.Ел.

Құдайға табыну, таң қалу ретінде қолданылады. ~ Жолды оңғар, тілекті бер, о, жасаған! Қашсақ та, қусақ тағы сендік саған Болғанда дұшпандар көп, біз әлсізбіз, Сол үшін жүрек қорқақ, үміт шабан. М.Әу. ~ – О, жасаған! Бұл дүние не боп кеткен,– деді Чернов. Ә.Нұрп.

Таңданыс, өкініш сықылды ерекше көңіл-күйді білдіреді. ~ Ұшқындай бүгін, лаулармын ертең, Арманның отты қанатын самғай. О, дариға, соны бір көрсең, Бетімнен сүйіп шалқыған айдай! Т.Әл. ~ О, дариға сол бір той, сол тойда өткен таңғажайып күн мен түн… Кəмешпен үшінші көрісу… З.Қаб.

Онысы несі, не деп тұр, сөзінің (істеген ісінің) нендей мәнісі бар д.м. ~ – Кет, сайтан, о несі? – деп, апасы қолымен арқаға түртіп қалып отырды. Ж.Айм. ~ Құдасы кеткесін, Шекер қызына доң айбат көрсетіп, ұрысқан болды: «Жеңілсің, баласың, есің жоқ» деді. «О несі екен, кісінің көзінше тарс-тұрс етіп» деді. Ж.Айм. ~ Өлген ештеңеміз жоқ. О несі, тый, кәне, жасыңды, Батсайы. Сенен басқа кісіде туған-туыс жоқ деп пе едің? Ү.Жәл.

Біреудің айтқанымен келіспеу, қарсы дау айту мағынасыда қолданылады. ~ Жұпар. Ойбай-ау, о не дегенің. Теңі болмаса жолай ма бұл заманда. Біз сорлы ғой баяғы, үйіне келгеншe күйеуіміздің жүзін анықтап та көргеніміз жоқ. Қ.Мұх. ~ — Қой, Ботабек, о не дегенің. — Ол әуелі шошын қалып артынан жұмсарды. — Ботабек, сен ұрсуға келдің бе? Н.Сер. ~ — О не дегеніңіз, Николай Васильевич, о не дегеніңіз, қымбаттым, тұрудың керегі не!. Ұстаздығың үшін, қызметің үшін көп рақмет саған, Николай Васильевич! Рақмет саған, қымбаттым! Ә.Нұрш. ~ — О не дегеніңіз, қымбатты Ватсон, әбден қанағаттандым. Әйткенмен, Стэнли Хопкинсті мақтауға аузым бармай түр. А.К-Дойл.

Бұрын-соңды көз көріп, құлақ естімеген жәйт, оқиға туралы. * Бірақ, шырақтарым-ау, адам бойындағы күллі қасиет о заман да бұ заман шен-шекпенмен өлшенетін бе еді?! О.Сәрс. * О заманда бұ заман еркектің қазан-ошаққа жағаласқанын көрсем көзім шықсын. Қ.Ысқ. * Тапқыш екенсіңдер өздерің тауып алыңдар, о несі-ай, сенбейсіңдер ме. Қане есік жабамын, қорадағы қойлар шығып кетеді. Мен тығып отыр деймісің, о несі, о заман да бұ заман! С.Жүн. ~ — Қу шұнақ құдай-ау, о заманда бұ заман бұралқы иттей кезбеге қыз бере салатын мені есуас деп пе едің – ей, сен? П.Дүйс.

Айналасы, төңірегі, жан-жағы. ~ Орынборда отырғандар, о жақ, бұ жақтан кез келгендер болмаса, сиезге атын атап шақырған адамдар келмеді. А.Байт. ~ О жақ бұ жағына қарап латын әліббиіне қызығарлық еш нәрсе таба алмаймыз. Латын әліббиін алғанда, келтіретұн пайдасы жоқ болмақ, істейтұн зияны көп болмақ зияны сол – бұл «сау басқа сақина тілеп алуда» болмай ауру үстіне ауру тілеп алу болады. А.Байт.

2. Шамалас, қатарлас д.м. ~ Оған енді асықпа. – Саусақтарын бүгіп, есептеуге кірісті. – Біреу, екеу, үшеу… Бір аптаның о жақ, бұ жағы. Оған дейін көлігің де, сен де тыңайып қаласың. Б.Ыбыр. * Егде дегенде, бұл ағайдың жас шамасы да анау екі ағамыздың о жақ бұ жағында шығар-ау, бірақ тым ертерек егде тартқан адам екен … З.Қаб. ~ Оған енді асықпа. – Саусақтарын бүгіп, есептеуге кірісті. – Біреу, екеу, үшеу… Бір аптаның о жақ, бұ жағы. Оған дейін көлігің де, сен де тыңайып қаласың. Ж.Нәж.

Өлді, көз жұмды. ~ Бір күні, рамазанның əуелгі жаңаларында Сақып Жамал су безгек болып ауырып, екі күн жатып, ата-бабаларының жолын қуып, о дүниеге аттанып кетті. Ж.Айм. ~ Голощекин өзі құрмет тұтқан Сталин жендеттерінің қолынан о дүниеге аттаныпты, Колбиннің өзі өлгенде бір ит, бір қызы бар екен, иті қаңғырып, қызы шетелге кетіп қалыпты… Б.Тоғ.

Бақи дүние. ~ …Сол жылдардан кейін Ждақай мола көрсе айналып өтетін болды, айтпақшы. Үлкен кісілер о дүние туралы әңгіме қозғаса жақтырмай тұрып кететін болды. С.Ел. ~ Ағасындай адамға «сен» деп сөйлеп тұрған ГПУ бастығының «о дүние» деген сөзі құлағына түрпідей тиді. Б.Тоғ.

Бір амалын тауып, әупірімдеп, өйтіп-бүйтіп. ~ Тап берді қарсы алдынан аю шығып, Болмады айла етерге о ғып, бұғып. Үстіне Шалдың аю қонып қалды, Сорлыны ә дегенше жерге жығып. А.Байт. ~ Амал жоқ, құрттары ирелеңдеген қара суды әбден қайнатып ішіп, о ғып, бұ ғып итшілеп өтуін өтер-ау. Б.Ыбыр. * Орта мектепті о ғып, бұ ғып бітірген Бұлди елдің баласына ұқсап оқу қуып кеткен жоқ, тұтынушылар қоғамы ма, дайындау кеңсесі ме соларды жағалап жүріп, дүкеншіге көмекшілікке кірді, кейін жеке алдына сыра сатты. Н.Дәу. ~ Декан жігітке сұп–суық қолын ұсынды. «Ол жүгермекті о ғып, бұ ғып жасырып ұстай тұр, жоғарымен жұқалап сөйлесермін», – деді. Д.Дос.