ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

НЕ КЕЛЕР-КЕТЕРІ БАР Бәрібір емес пе д.м. ~ Өкпелеп қалдыңыз ба, маған ұрысқан жоқпысыз. Мен сізді таяқтағым келді. Бір ауыз сөзімді көтере алмағаныңызға налыдым. Расында да, не келер-кетері бар еді. Қ.Қази. ~ … қыз көңіліне көлеңке түсірдім бе, осы екі арасын айыра алмай, дел-сал болып біраз жаттым. «Саған оның не келер-кетері бар?». Әрине, жатқа айтылатын лебіз. Қ.Қази.

Тұрмысы жақсы, ештеңеге мұқтаж емес. ~ Бұл, екі ауылдың үйлерінің ішкі-сыртқы көріністерінің біріне-бірі қарама-қарсы тұруынан ғана емес, соларды мекендейтін адамдардың тұрмыс салтында да біріне-бірі қарама-қарсы болуынан: ордада «не киейін, не ішейін, не мінейін» жоқ, бұлардың, бәрі де қажетті мөлшерден асып төгіліп жатыр, ал қарашы ауылдағы үйлерде, бұлардың бәрі де жетпейді… С.Мұқ. * Жасынан не ішейін, не киейін демей, ерке өскен ашық мінезді, ақ жарқын Ақбөпенің көңілі бұл кезде жаси қалады. С.Жүн.

НЕ КИЕМ, НЕ ІШЕМ ДЕМЕДІ

Күнкөрісі жаман болмады; ештеңеге зәру болған жоқ. * Шешем пысық әйел еді. Төрт кластық сауатымен үлкен дүкен ұстап тұрды.«Бұл жерге келгесін несібеміз жаман болған жоқ. Не ішем, не кием демедік» деп отыратын апам байғұс. Ү.Жәл. * — Мынау молаңды бағып қашанғы отырам! Менің дүкенде істегенімнен зиян көрдің бе? Не кием, не ішем демейсің… М.Сүнд.

Шарасыздық танытты, абдырап қалды. ~ – Кел, көтердік, — деді не істерін білмеген Ғазиз құюлы тұрған сыраны аузына тақап. Б.Бұл. ~ Ақырын жылжып зиратты айналып өте беріп, әйелдің екі иығы бүлкілдеп жылап отырғанын байқап, тоқтады. Тоқтап не істерін білмей толқып тұрды. С.Ел. ~ Аяқ астынан не істерін білмей абдырап қалған Құлтай мәселенің дәл осыншалықты дәрежеде ұшынарын күтпеген еді. С.Ас.

Әлдебіреуден қорқатындай ештеме жоқ д.м. ~ Лаж жоқ, апам екеуміз үйге қайттық. − Жарайды енді, не істер дейсің, біраз қорқытар да қояр,– деді апам жол бойы өзін– өзі жұбатқандай. С.Мұр. ~ ― Абай болайық, жаңағы жігіт тегін емес, мен көзінен байқадым, тура жүліктен аумайды, ― деп сыбырлады. ― Қалың елдің ішінде не істер дейсің… Қ.Қази.

Несін айтасың. ~ Қашайын деп тұрған қоянға «тәйт» деген соң, не зорық? Мәтел. * … әлгі келгендері Құдайға қараған, жөн-жосықты білетін ұяты бар ақсақалдар еді, сөзге тоқтап, «шынында ауру баланы ендігі қинағандары жөн болмас, сенде не зорық, байекеңе ұғындырармыз» деп оралып еді, тағы біреулер шабынан түрткен бе … С.Жүн.

Не қиындық көрді екен д.м. ~ Барды құспайтын, қалтаны дәулет деп санайтын Мешелдердің жөні басқа, етегін бағып, еркектің емеурініне бағынған ұрғашыны не зор қысты? Қ.Ысқ. ~ Мұқағали да пенде, ол да ет пен сүйектен жаралған. Оның бойындағы бар кемшілікті уахыт пен эамандастарына жабатындай не зор қысты? Қ.Ысқ.

Бұлай істеуіне не себеп болды екен д.м. ~ – Құдай-ай, құдай-ай… Қасында үйдей болып теңкиiп, қара бет болғаным-ай… Сорлы басым сорлаған, әкесiне не деп айттым?.. Күнiм-ай, ботам-ай, соншама түйсiз биiктен құларлықтай жаныңа не зор туды екен. Сенiң табаныңа батқан шөңге, менiң майдайыма қадалса болмай ма?.. Ә.Ыб. ~ Жұмыста болса ендiгi мұртынан күлiп, буы бұрқырап отырар едi. Қайта мұны сыйлағанынан тентiреп осында келiп тұр. Рахмет онысына. Әйтпесе, жанына не зор туыпты?» Ә.Ыб. ~ – Қайдағы тойың не, қыз күйеуге тисе той болмаушы ма еді?! Рас па, ей, мынауың? – Өтірік айтатын маған не зор күн туыпты. Ж.Сәм.

НЕ ЗОР КЕЛДІ

Басына не қиындық түсті, неге бүйтті д.м. ~ Мені неге ертіп шыққанына енді түсіндім. Аты айбынды болғанмен «Бегемот» түнде жалғыз жүруден, өте-мөте иттен өлердей қорқады екен. «Қорқатыны бар, түн ішінде қыз оятып не зор келді екен?» — деймін. Б.Тоғ. ~ Бұл барлық кітапты жатқа біліп барғанда мұғалімдер әдейі құлатты деп ренжи, ашына әңгіме етеді. ― Мына жігіттің жанына не зор келді екен? ― деп Мақпал күлді. Қ.Қаз.

Бұл не, не нәрсе. ~ Ауылдағы кемпір-шалдар Сатылғанға үдірейе қарасады. Қай бірі қасына шақырып алып: – Қарағым, мойныңдағы не зат? – деп сұрайды. Ағайым күліп жауап береді: – Бұл галстук. Б.Соқ. ~ – Балам, андағың не зат? – деген дауысқа жалт бұрылса, орындықтың екінші басында ақ көйлегіне шолтиған қара галстук таққан бір шал отыр. Д.Әш.

Қаншама уақыт өтті д.м. * — Тілің шығайын деген екен, бригадир. Отап тастасам, обалыңа қалам- ау. — Сенен обал қашқалы не заман. С.Смат. ~ Ауыл совет председателі Құдияр жүктегі сүйеулі домбыраны алып, ақырын дыңылдата бастады. Құдияр осы төңірекке белгілі өлеңші. Өлең тыңдамағалы не заман! Т.Әбд. ~ Екі күн бойы қасқырға құрар қақпанын айналдырды. Шатырда шаң басып жатқанына не заман! С.Сағ.

НЕ ЗАМАНДА

Талай уақыт өткен соң. ~ Осымен әлде не заманда демігіп, өкпесі күйген Жамал қайта жетті. М.Әу. ~ Не заманда зарықтырып барып есік ашылды да «бұл кім әй» деген әйел дауысы естілді. Қ.Ысқ. ~ Мұның үстіне қазақтан не заманда олжаға түскен, өсіп-өнген бірталай жанды Абылайға байлап, рулы елдей қылып қайтарыпты. Д.Дос.

Шаруаң болмасын, араласпа. ~ Ол кетер– кетпесте біреу арт жағымнан келіп шашымнан тартады. Қарасам, Майра дейтін қарт мыстан. Бейнеусіз бір мақлұқ. — Менде не жұмысың бар? Бейуақта мұнда неғып жүрсің? – деп сұрадым. Ж.Айм. ~ Аралбай қолын ербеңдетіп, қипақтай қарап тұрды да, қабаған иттей арс етті: ─ Мықты болсаң ағаңның кегін Бойковтан ал, менде не жұмысың бар? С.Ом.