ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Біреудің қарғысына қалғыр, қарғыс тигір. ~ Адамға адамның немкеттігі, жауыздығы дейтін сұмдықты сезіп, көріп, білген сайын, әрі сол лағынет атқыр қаскөйліктерді тып-типыл етуге құдіретінің де, ғұмырының да жетпейтінін ойлап жанын қоярға жер таба алмайды. Н.Дәут.

Қарғап-сіледі. * Қолымды кедейшілік кесіп отыр, — деп бір сабаз сүйгенінен айрылып, құсадан күйіп-жанып, қараша үйде қан құсқандай, өз тағдырына тағылық заңына лағынет айтып, Зәпирасын жоқтап күңіренген де болар. Б.Мом. * Мен сенің айтқанынды ғана орындаймын. Күт десең — күтемін, шалға бар, тұрмысқа шық десең — шығамын. Талай махаббаттың қанатын қырыққан қанды соғысты бастаған қаскөй жауға лағынет айтып шығамын. Ә.Нұрш. * Жолбасардың сөзіне қатар тұрып біз қысыламыз. «Қарт кісілер, ұят қой» дейміз. «Ай, көргенсіз!» деп ұрсып, тиып тастар дейміз. Тіпті, қарғап-сілеп, лағынет айтар деуші едік. Д.Қуат.

Кекетіп, мұқатып айтылған, намысқа тиетін сөз. * Беркімбайды қышыма сөз қытықтай берді. Т.Иман.

Жанды, талмау жерін дөп басты. ~ Қасындағы Шолақ тағы басқа жастардың қыз-келіншекке айтатын қылжақ сөздерді көбірек айтса, Біржанның қышыған жеріне тиетіндей; жаны кіріп балаша мәз болып отырады. Біржан қартайғанда, өте сыпайы, сәнді киінетін. Е.Ысм. ~ – Солдатқа кісі бермейік деген хабарды астыртын тарату керек. Бұл жұрттың қышыған жеріне тиетін сөз. Тез тарайды. Және солдат бермейді де. С.Мұқ.

Көксегенін дәл тапты, ойынан шыға білді. ~ Бұл айтып отырғаның — бір сенің басындағы хал емес, бәріміздің ортақ мұңымыз ғой, — Әсет. Сен менің қышыған жерімді дөп басқаның сонша, көнтек болған қотыр тайлақтай жауырынымды тоса бергім келеді… Қ.Жұм. ~ — Қышыған жерімді дәл таптың. Сол қара орынға біражола кетсем қайтеді. Есікті бір тал сексеуіл күзетіп тұр. Қ.Түм. ~ Барақ сұлтан мен Қанжығалы Бөгенбай батырдың екі ортасында отырған Қабанбай қышыған жеріне дәл тиген би лебізін қуаттап, сөз айтуға оқтала бергені сол еді … Қ.Жұм.

ҚЫШЫҒАН ЖЕРІН ТАПТЫ

Діттеген жерінен шықты, көңіліндегі ойын дөп басты. ~ – Онда жұмысың не? – деді біреулер, сұрау бергендерді ұнатпай, – бірге өсіп – біте қайнаған, қан-жыны араласқан адамдар, қышыған жерін қалай табудың ретін білер, «барайын» деуі содан болар. С.Мұқ. ~ — Міне, міне, міне! — деді Сырбай Рахметтің сөзін бөліп, — жүдә рас сөз осының. Көптің ойы — мың, сенің ойың — бір. Мың ойдың бір ой қышыған жерін табу оңай емес. Жүдә қиын ол. С.Мұқ.

Жынына тиді, ызасын келтірді; намысын қоздырды. ~ Алжуға айналған кәрі бұғының жеңіске жеткені жас маралдардың қытығына тиді. О.Бөк. * Бақталас байдың кемсіте айтқан сөзі Қабанның қытығына тиіп бұрқан- талқан болмасына қоймапты. C.Смат. * … барлығы ауыздарын қу шөппен сүртіп, қол үшін беруден атбойын ала қашыпты. Құрал-жарақ сатып беруге жарамапты. Патша үкіметінің қытығына тиюден, қырына ұшырап, тепкісіне түсуден тайсақтайтын көрінеді. Ғ.Біл. * Жұманның орынсыз ақталуы, бойындағы барлық кемшiлiктерiне оңай әрi қисынды себептер тауып алғандығы қытығыма тие бастағаны кәмiл. Ж.Шағ.

Сырын ашты, ойынан шықты. ~ … сөйткен барлық еңбегіміздің жемісін ойда жоқта осы арада, жолаушылар бекетінде, мына қыздың қытығын тапқан жігіт жинап алады, ол қалай? М. Серв. ~ Қыбыршыған көңілдің Қытығын таппай сұратпай Досың болса күлдіріп, Сүйсіндіріп жұбатпай … Ж.Жаб.

Қызықтырды, құмарын оятты. ~ Құлақ жарған шуылдары түнгi қалаға күмiс нұрын төккен дөңгеленген жарық айдың қытығын келтiрiп, маңайды думанға малып тұр. Ж.Шағ. ~ Қыздардың кісінің қытығын келтіргендей қылықты, назды күлкілері қайта сыңғырлап, жігіттердің масаң үндері жарқын- жарқын шыға бастады. С.Ас.

Құмарын қандырды, ынтығын бәсеңдетті. ~ Салық жорта күлген болды. — Қытығыңды басармын мен. — Ол тағы да тақала түсті. — Қайтіп? — Құшып- сүйіп. — Құшып- сүйгені несі? Менің қытығым суға түспей басылмайды… Кел, онан да шомылып, су шашысып ойнайық… О.Бөк.

Ұятсыз, намыссыз адам туралы. ~ Жек көрем, — деді досым, — Быттиған, қытығы жоқ беттерін, болпиған денелерін көргенде құсқым келеді. Ненавижу! Өлгендерге ғана қайғырады бұлар. Т.Әс. ~ Тағы бір сөз бізде ұры деген, Құлқынының бұл кісі құлы деген, Айтқанының адамға бәрі өтірік Қытығы жоқ бетінің сірі деген. Ә.Тәж.