Әр нәрсені бір уайымдап, мазадан айрылды. ~ Бір үміт, бір қауіп, Көңілге жол тауып. Кірген соң сөз қиын, Әрнеге ой ауып. Абай.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
ӘРМӘН ӘРІ
Аулақ, жақындама, әрі жүр д.м. ~ Қыдыш (тамағын кенеп, жүгініп алып). Ә, әрмән әрі, көп шуылдақ, жынымды келтірмей! (Ақырып.) Үйтіп жіберерсің сен мені! Омай… Қайтер екен десем ырық бермейді ғой. М.Әу. ~ Жоламастан түңілді жанның бәрі, Бай-кедей, қатын-бала, жас пен кәрі. Молдалар шариғаттан сөз сөйл есе, — Мазамды алмай жүр, —дейді, — әрмән әрі! М.Ж.Көп.
ӘРҚАЙСЫСЫНАН БІР ШӨКІМ
Одан-бұдан үзіп-жарып пайда табу, сауысқанша әрнәрсені бір шоқып қорек қылу. ~ Бүгін – идеалист, ертең – материалист, бүгін – реалист, ертең – символист, бүрсігүні – футурист, тағы үдеме бірдеме «ист», əйтпесе əрқайсысынан бір шөкім. Ж.Айм.
ӘРКІМНІҢ ТАҚЫМЫНА БІР ТҮСЕР ТОРШОЛАҚ
Әркімнің жетегінде кете беретін жалтақ, бос белбеу, қуыс кеуде адам туралы. ~ Мені айыпқа бұйырмаңыз, аға, мұны айтқан себебім, қара басымның қамы емес, ішіп-жеп үйреніп қалған бай қызының еркелігі, еріккендік де емес, өзім пір тұтқан адамды самғау биіктен көру, әркімнің тақымына бір түсер торшолаққа баламай алысқа шабар арғымақ санаудан еді. О.Бөк.
ӘРКІМНІҢ ҚОЛЫ ӨЗ АУЗЫНА ЖАҚЫН
Адам баласының алдымен өз пайдасын ойлатыны туралы. ~ Үміт ету ақымақтық менің үшін, Еркін құрбан қылар деп, бәрі бірігіп, Әркімнің өз аузына қолы жақын, Бар законнен өзіне еркі мақұл. С.Тор.
ӘРКІМГЕ ӨЗ НИЕТІ ЖОЛДАС
Кім кім де алдымен қара басын ойлайды. ~ Ендеше ана қара тұлып неғып кекжиіп қалған? Сөйлеспей сыртын береді кісіге. – Есегі судан өтті. Енді сені неғылсын. – Өйтіп кекірейіп жүрсе, бетінен жарылқасын. Әркімге өз ниеті жолдас. Әйтеуір менен кінә болмаса болды… Т.Сәу.
ӘРКІМГЕ ОЛЖА БОЛды
Кім-көрінгеннің қолында кетпесін, әлдебіреуге бір жем болып кетпесін. ~ Алтын отау кеукерің Жат қолында қалмасын! Меруерт пенен маржаның Әркімге олжа болмасын! «Бозжігіт».
ӘРКІМГЕ БІР ТЕЛМІРДІ
Кім-көрінгенге жалынышты болды, көзін сатты. ~ Ал қазір мына жағдайда қызды жетім лақтай әркімге телміртіп қоя алмаймын ғой. Х.Ес.
ӘРКІМ ӨЗ ҚАМЫН ЖЕДІ
Бәрі де қара басының жағдайын ғана ойлады. ~ Біз есер халық болдық, біз күштілік сырын білмедік. Өздерің ойлаңдаршы, əр үй өз алдына өз қамын жеп күнелтті. Ж.Айм.
ӘРКІМ ӨЗ КҮЛШЕСІНЕ КҮЛ ТАРТАДЫ
Кім-кім де алдымен өз пайдасын ойлайды. Кім-кім де алдымен өз пайдасын ойлайды, өз мүддесін көздейді. ~ Бірақ солардың бірде-бірі үстіңде жарқыраған осынау көл-көсір кең аспанша барша жанға бірдей көңілі исініп, ықыласын алдына жайып тастамаған. Әркім өз күлшесіне күл тартқан заман. Ә.Нұрп. ~ Әркім өз күлшесіне күл тартқан заман. Ә.Нұрп. ~ Бір күндік шолақ тірлікті күйттеп, әркім өз күлшесіне күл тартумен әбігер. Кеңінен ойлап, кемеңгер ой түйетін жан қалмағаны ма сонда? Ә.Асқ.

