Жауын-шашын жоқ. ~ Қыс келгенмен, бұл жаққа әлі аспаннан қылау түспей тұр. О.Сәр.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
АСПАНДАҒЫ АЙДЫ АЛАҚАНЫНА ҚОНДЫРДЫ
Бақытқа кенеліп, көрікті қызға үйленді. ~ Баста терім төгіліп, үлесім алынбаған төре қорасында кеткен еңбегімді Қасқырбайдың қарындасын әйелдікке алумен қайтарайын деп ойладым. Кеше есігінде жүріп, бүгін қарындасына үйленсем, аспандағы айды алақаныңа қондырғанмен бірдей, биік дәреже деп аңғардым. Ә.Сәр.
АСПАННАН САЛБЫРАП ТҮСКЕН ЖОҚ
Құдай емес, қарапайым адам д.м. ~ Жітікке саяқ бір қуды, бұзықты ол ұстаса, бұ қаланың ішінде қалған бар бұзықты мен де ұстай білемін! Соның бәрін Ыбырайдың өз соңына қаптатып салып, қанқақсату менің де қолымнан келер! Аяғы аспаннан салбырап түскен жоқ. Көзін ашып қарасын Ыбырай! – деді. М.Әу. ~ Олай қарап, бұлай сынаған адамға тiптi исi қазақ емес сияқты. Сондықтан, оларды Едiл-Жайық бойынан немесе бергi Жем-Сағыздан келген деп айтуға да ретi жоқ. Аспаннан салбырап түспеген. Тек келсе, Хиуа жақтан келген болуы ықтимал. М.Әбд. ~ Академик болмақ түгіл, екі аяғы аспаннан салбырап түссе де астамдығын көтере беретінің не? Ә.Нұрп. ~ Қаны қарайып, күйіп кеткені сонша: “Сендер, өздеріңді өздерің сыйламасаңдар, тым құрыса марқұмның аруағын масқаралап, қорламасаңдар не қылады! Әйтпесе аяғың аспаннан салбырап түссе де аямаймын, өз обалың өзіңе, қуып жіберемін тура! Ш.Айт.
АСПАНДАҒЫ КӨКҚҰТАННАН ДА ҚОЛЫҢДАҒЫ ҚҰЗҒЫН АРТЫҚ
АСПАНДАҒЫ КӨКҚҰТАННАН ДА ҚОЛЫҢДАҒЫ ҚҰЗҒЫН АРТЫҚ
Мәтел. ~ Даланың қай аң-құсын қуып жүрмекші, талайына жазса, қашып-пысып күн көрер де, қалай да алдыңда айдаған
малың болған жақсы ғой, «Аспандағы көкқұтаннан да, қолыңдағы құзғын артық» демекші, – деген бір ойы да тағы. Ш.Құм.
ЛУЧШЕ СИНИЦА В РУКАХ, ЧЕМ ЖУРАВЛЬ В НЕБЕ
АСПАНДАҒЫ КӨКҚҰТАННАН ҚОЛЫҢДАҒЫ ҚҰЗҒЫН АРТЫҚ
Қолда барға қанағат қылу керек д.м. ~ Даланың қай аң-құсын қуып жүрмекші, талайына жазса, қашып-пысып күн көрер де, қалай да алдыңда айдаған малың болған жақсы ғой, «Аспандағы көкқұтаннан да, қолыңдағы құзғын артық» демекші, – деген бір ойы да тағы. Ш.Құм.
АСПАНДАҒЫ ҚАЗДЫҢ СОРПАСЫНА САУДАЛАСТЫ
Қолында жоқ, болуы да екіталай нәрсені саудаға салды. ~ Үстеуіне бір қыздың қалыңын бересің онда. — Келісемін, Жақан үшін аяйтын ештеңем жоқ! Бәрін де… — Аспандағы қаздың сорпасына саудаласып отырған шығарсың? — келіншек күйеуіне қарап қойып. Т.Рыс.
АСПАНДЫ АЛАҚАНДАЙ, ЖЕРДІ ТЕБІНГІДЕЙ (ТУЛАҚТАЙ) ЕТТІ
Қыспаққа алып, жанын көзіне көрсетті; апшысын қуырды.
~ Кешегі Сталин-Голощекиндік заман аспанды алақандай, жерді тебінгідей еткен уақытта әуре-сарсаңға түсіп, өлім құшқан болатын. Е.Тоқ. ~ Құлыным-ау, жалғыз отырғанша Мәликемен бірге шүйіркелесіп ұршық иірмеймін бе? – дейді ол. Ал, қане құтылып көр. Аспанды алақандай, жерді тулақтай қып, дауыс салып соңынан жетеді. Ш.Күм.
АСПАНДЫ БҰЛТ ТОРЛАДЫ
1. Ауа-райы бұзылды. ~ Әуелі аспанды бұлт торлады. Үнемі үңірейіп, аптаптан қуаң тартып, міз бақпай сұстанып тұратын аспанды бұлт торлағанының өзі көзге бір түрлі тосаң көрінді. Т.Сәу. ~ Бағанағы шайдай ашық аспанды қара құрым бұлт торлап, әп-сәтте күннің көзі көрінбей қалды. О.Бөк.
2. Басына қауіп-қатер төнді; іс насырға шапты, жағдай күрт қиындап кетті. ~ Күмәнданған көңілге сенім аялдамайды. Аспанды бұлт торлап, күн қабағы ашылмағандай, менің көкірегімді де уайым басып, көңілім жүдей берді. І.Ес. ~ Оның бар тілегі: мынау қоңыр- төбел тірлігінің бұзылмауы, аспанын бұлт торламауы, бейбіт болуы, тапқаны жұтқанына жетуі, ешкімге көз алартпай, ешкімнің көз алартқанын да көрмей екі ұлын екі үй ғып шығарып, жарық дүниенің маңдайға жазған ырыс- несібесін теріп жеу еді. С.См.
АСПАНДЫ ЖЫРТТЫ
Ащы үн, қатты дыбыс көкке жетті. ~ Қоразы сақау, итіне дейін мезгілсіз үрмейтін тыныш ел болса керек, кіре берістен
ұстахананың ертеңнен шаңқылдаған төс -балғасы ауылдың аспанын жыртып, құлақтың қақасына дейін қағып түсірердей
болды. Қ.Ысқ.
АСПАНДЫ ҚАҚ АЙЫРДЫ
Тым қатты шыққан дыбыс, дауыс туралы. ~ Кей уақытта қара жерді қақайырып жібергендей күрсілдеп, асығып жүгіріп ентіккен паровоздың дыбысы, аспанды қақ айырып, ақырып өткен даусы естіледі. С.Сей.
