Сөзінде тұрды, айтқанын орындады, қайсарлық танытты. ~ Түгел осы ойыншықты қалап отырса да, үндемейді. Себебі, Құзыр айтқанынан қайтпайтын бала.– Түгел, – дейді ол бір мезгілде. – Менің қарным ашты. Таба наның бар ма? Түгел қойнынан бір сындырық нанды суырып алып, досына ұстата қояды. Ү.Жлк. ~ Жоламан да айтқанынан қайтпады. Жолдаманы әкелуін әкелді. Тек оны Айнұр мен бойжеткен қызы Гүлмираның атына жаздырды да, өзі Ақбура — Боранды қайдасың деп, туған ауылына тартып отырды. Ш.Мұр. ~ Нұрмолда қиналып әлі отыр. Кейінгі он — он бес жыл ішінде бетінің қайтқаны, өтінішін орындата алмағаны осы болар. Беті сазарған, айтқанынан қайтпайтын, кісімен мәмілелі сөйлесе білмейтін дөрекі адам екенін білді. С.Бақ.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
АЙТҚАНЫНАН ШЫҚПАДЫ
Біреудің сөзін екі етпеді, бағынышты болды. ~ Бұл хандар шамалары келгенше елді дұрыс басқаруға тырысқан және Алтын Орда хандарының айтқанынан шықпаған. Өздерін Алтын Ордаға бағынышты санаған. І.Ес. ~ Тұрған аға папамның айтқанынан шықпайды. Ол оның шабарманы… мені папамның атынан деканға барып босатып алған сол. С.См.
АЙТҚАНЫҢ АҚ БОЛСЫН!
Біреудің сөзіне, шешіміне ризашылық білдіру. ~ Абай кесiгiне екi шал қуанғаннан үн қата алмай, тек iштерiнен ғана сыйынғандай. «Я сәт, әумин! Айтқаның ақ болсын!»– десiп отырған. М.Әу.
АЙТҚАНЫҢ КЕЛСІН!
Ақ тілек, алғыс; аузыңа май д.м. ~ Айтқаның келсін. Енді сегіз айда Ақнар аман босанып, бір қазан бас ұл тауып берсін! Шілдеханасында осы ақындар түгел болсын! Ғ.Мүс. ~ Балаларың аман-есен. Аяқтары үзеңгіде. Құдай қаласа, келіп қалады. Қанжығасы тоқ. Соған қарағанда олжалы-ау деймін, – дейді. − Айтқаның келсін, Гүлсім жеңеше-ау, – деп Айша қуанып қалады. Ш.Мұр.
АЙТҚЫЗБАЙ ІСТЕЙДІ, АЙТАҚТАМАЙ ТІСТЕЙДІ
Қожайынының ойын қас-қабағынан танып, кез-келген әмірін айтқызбай-ақ орындап үйренген құлдық мінез туралы. ~ Келе-келе ол иесінің ыңғайын танып, айтқанына үретін адал иттей осы үйдің қорғанына айналған. Қай іске де тындырымды, ылдым-жылдымы мол, батыл, жылпыс, тентексоқ жігітті Итбай іштей жек көрмейтін. Ол тұрғанда малы түгел, шаруасы бітік. Айтқызбай істейді, айтақтамай тістейді. Ү.Жәлек.
АЙТА КЕТЕРЛІК НӘРСЕ (ЖӘЙТ)
Есте ұстарлық мәселе, көңіл аударарлық дерек. ~ … айта кетерлік нәрсе, аталмыш король арбау арқылы қарғаға айналдырылып жіберілген еді, сол арбаудан әлі арылған жоқ… Серв. ~ Айта кетерлік жәйт, мекенжай анықтамасын алу электрондық үкімет порталының ең жиі қолданылатын қызметі болып табылады. БАҚ.
АЙТҚАНЫ АЙДАЙ (АЙНЫМАЙ) КЕЛДІ
Айтқан болжамы айна-қатесіз орындалды. ~ Есіктен сыбдырсыз кірген әлгіндегі Жорабай деген күлім көз, жорға жігіт: «ә, айтқаным айдай келді ме?» дегендей бір жымың етіп, бастықтың кабинетіне қарай өтіп кетті. Т.Сәу. ~ Күндердің бір күнінде, дәлірек айтсақ, арада аттай үш жыл өткенде, Баба түкті Шашты Әзиздің айтқаны айдай келіп, тұлымы желбіреген бір қыз дүниеге келді. А.Сей. ~ Ол кісінің айтқаны айнымай келді. «Бірдеңені бүлдіріп алма»,– деп еді, бүлдіріп тындым. М.Қаб.
АЙТА ҚАЛАРЛЫҚТАЙ
Елеулі; әжептәуір, көңіл аударарлықтай. ~ Сөйте– сөйте Түгел тұтас жиырма жылын тонатып үлгерген. Әйтеуір есесіз емес. Өткен күннің өз белгісі, айдың айта қаларлықтай жетістігі, жылдың жаңалығы болып тұратын. Ү.Жәл. ~ Міне, жас семьяның күнделік тұрмысы осылай өтіп жатады. Неге екені белгісіз, бұлардың күнделікті өмірінде айта қаларлықтай өзгеріс жоқ. Б.Бұл. ~ Жасөспірім шақтарында айта қаларлықтай жақындықтары болмағанмен, жігіт жасына жеткен кездерінен қанды көйлек дос санасып кеткен. І.Ес.
АЙТА-АЙТА АУЫЗЫ УЫЛДЫ
Бір айтқанын қайта-қайта айтып, әбден шаршады. ~ … е-е-е… көп қой, көп, — сол азабына құлақ қоюға тиіс шенеуніктерге айта-айта ауыздары уылған соң, «ақиқаттың ауылы» деп парламентті іздеп барып, өздері сайлаған депутаттарға хал-жағдайларын қалжырағанша айтқылары келсе де, сұлу ғимараттың сұсты күзетшілері ішке бас сұққызбайды. Ғ.Қаб. ~ Сенен бұрынғы төрт әкімге де, саған да айта-айта аузымыз уылып, тіліміз ісіп, жағымыз қарысып қала жаздап жүр. Ғ.Қаб.
АЙТА-АЙТА ЖАУЫР БОЛДЫ (ҚЫЛДЫ)
Бұл тақырыптағы әңгіме көп айтылып, адамды мезі қылды.
~ Айта-айта жауыр болған мәселе дерсіз. «Айқын». ~ Әлеуметтік желілерде кейбір блогшылар «Тіл мәселесі – айта-айта жауыр болды, қазақ журналистері тілден басқаны жаза алмайды » деген пікірлер айтады. «Айқын». ~ Неге? Әминаның жырлап отырғаны біз айта-айта жауыр қылған, кинолардан көріп көзімізді ала қашатын махаббат емес. Ж.Жай.

