АЙЫПҚА ТАРТТЫ (ТАРТЫЛДЫ)

Әлдебір ісі үшін жаза салынды, кінә тағылды.~ Не деген ұят, қандай өкініш! Қосалқы атын айыпқа тартқаны батырдың көңіліне дақ қалдырмай жұбатар ма, жоқ па! Ғ.Мүс. ~ Қазіргі жағдайды салмақтап қараса, аманжанның сөзін де теріс дей алмас еді. Не істеу керек мұндайда? Жан бағып ауылға тайып тұрса, неге келдің деп айыпқа тартпас. О.Бөк. ~ Айтқанымнан қайтқан емеспін! — Егер қайтсаң айыпқа тартылатыныңды ұмытпа! Қ.Ысқ.

АЙЫПҚА ТАРТТЫ (ТАРТЫЛДЫ) Read More

АЙЫПТЫ МОЙНЫНА АЛДЫ

Тағылған айыпқа келісті, кінәсін мойындады. ~ Логинов түнде ақшаны қалаға апарып жытырды, Мәметке өлсең аузыңнан шығарма деп шегелеп, тергеу болғанда, өзі айыпты мойнына алып қараңғы үйге қамалды. Ж.Айм.

АЙЫПТЫ МОЙНЫНА АЛДЫ Read More

АЙЫП-ШАМ КӨРМЕДІ

Кінәлаған жоқ; кешіріммен қарады. ~ Алғашқыда Әріп: «Бұл күнде қойды біз үшін соя ма? Сонда қалған етін қайда жібереді? деп жүрді. Кейін оның басты қасаптан алатынын байқады. Бірақ, бұны Әріп айып-шам көрмеді. Т.Әл.

АЙЫП-ШАМ КӨРМЕДІ Read More

АЙЫП-ШАМЫ ЖОҚ

Оғаш емес. ~ Мәселен, жандаралдың өзіне де бере алада. Және соларға берсе, сондай орындарға арыздар түсірсе, дұрыс бола ма екен, тақсыр?! «Өзіңізге бағынышты халқыңыздың тап ортасында бүлдіріп отырған осындай бұзақы адам бар» деп, содан көрген қорлығымызды айтсақ, айып-шамы жоқ па екен?!— деп сұрады. М.Әу. ~ Ал уақыт өте келе көзқарас өзгеріп, жағдай басқа әуенге түскен уақытта федеративті демократиялық республика идеясына ауысудың еш айып-шамы жоқ. К.Ахм. ~ Құла дүзде, иен далада Мәлік малайдан «өзге еркек кіндікті жоқ» екені рас болса, одан құпия жасаудың еш айып-шамы жоқ. Т.Жұр.

АЙЫП-ШАМЫ ЖОҚ Read More

АЙЫР КӨМЕЙ

Қас шешен, тілінен бал тамған жез таңдай ділмар. ~ Алтынжан, сен де Керей мен де Керей, Ән салсам бүлкілдейді айыр
көмей! Алтынжан, домбыраңды маған берші, Тағы да істеп берер арық Керей. Біржан с. ~ Баянауыл топырағы талай-талай
айыр көмей шешен, әншілер, ақындар, композиторлар, жазушылар, ғалымдар, өнегелі өнерпаздар туғызған-ды. Н.Бая. ~
Толыбай сыншы арқадағы Керей руының басшысы, атақты әскер басшысы болған. Сонымен бiрге ол … айыр көмей, жез
таңдай шешен, ат сүрiнгенше ақыл табатын дейтiн адам болған. Гүлтөбеде көп жыл бойы қазақ, ноғай, қарақалпақ
халықтарының бiрiккен әскерiн басқарып, ордабасы-баһадүр деп атанған. Ж.Шәк.

АЙЫР КӨМЕЙ Read More

АЙЫЗЫН ҚАНДЫРДЫ

Құмарынан шығарды, ләззатқа батырды. ~ Бір жұмадан кейін ар жақтағы қазақ группасы «Лунашар» клубында ойын қойды. Жұрт көп келді. Ахмет, Смағұл, Әбдірәсілдер қандай тамаша ойнайды, орыс әртестерінен кем емес. Жұрттың айызын қандырды. Ақша тәуір жиналды. Мұқтаждар қарық болып қалды. Ж.Айм. ~ Одан ары қарай «Бұлдижан-ау, еркек ұрғашының ауын ағатайлатып айызын қандыру үшін ғана астаң-кестең етпейді, бауырын тулатып балалату басты шаруа» дегісі келіп тұрып, ананың інілігін қаперге алып тілін тістеген. Н.Дәу. ~ Барлық ойы, тілегі, мейлі соқыр болсын, ақсақ болсын тек құмарлық айызын қандырар еркекте ғана… Мауыққан мысықтай көзі тұманданып, ал қызыл бүрте ерні кеуірсініп кеткен. І.Ес. ~ Сондағы Бихан орындаған «Алшаңбоз», «Талшыбық», «Бөкен жарғақ», «Қылаң батыр», «Бұлғынсусар» секілді тыңдасаң айызыңды қандырып, керемет әсерге бөлейтін осындай күйлер болды. Ж.Баб.

АЙЫЗЫН ҚАНДЫРДЫ Read More

АЙЫП ТАРТҚЫЗДЫ

~ Тұқпат қажы күпісін жамылып, сақалын салалап, тамағын қайта-қайта кенеп алып: — Нанбасқа да болмайды. Нанбай отырған күнде де ат пен шапан айып тартқызатын ой тағы да жоқ. Әкең Шектібай марқұм менімен құрдас адам еді, жаны жаннатта болғай-ақ. М.Дәу.

АЙЫП ТАРТҚЫЗДЫ Read More

АЙЫ-КҮНІ ЖАҚЫН (ТАҚАДЫ)

~ Әйелім Жамал екінші баламызға екіқабат қалып еді, айы-күні жақын болатын. Үшінші октябрьде босанып, ұл тауыпты. Ә.Нұрш. С126 Балам, сенің есіңде болатын тағы бір жағдай бар. Айы-күні жақындағанда шешеңді ауылға апарғанмын. Б.Тоғ. ~ Аурушаң шешем бұл кезде шермиген екіқабат. Айы-күні тақап қалған. Отырған орнынан әрең қозғалады. Б.Соқ.

АЙЫ-КҮНІ ЖАҚЫН (ТАҚАДЫ) Read More

АЙЫП-АЙБАНА САЛДЫ (ТАРТҚЫЗДЫ)

Ескі дәстүр-салт бойынша қылмыс жасаған жаққа салынатын айып ақы, өтем түрі. ~ Жәнібек балам-ау, о заман да бұ заман қайдағы жоқ айып-айбананы сырт отырған, қатысы жоқ жарлы-жақыбай ауылына салғандарың түк қисынға келмейді ғой, — деп шұбырта бастап еді, поштабайдың ақи көзі ақшаң етіп атысып… С.Жүн. ~ Қашанғы бұға бересіңдер? Бұрынғысын
айтпағанда, күні кеше керей мен атығай-қарауыл арасына ой тастап, екі елді араздастырып, жауластырып қойған Нұртаза
емес пе?! Керейдің қыруар малын айдатып алып, ақыры бәріңе төлетіп, айып-айбана салған Нұртаза емес пе? Әй, мына
жақта Қантай ауылының Есембайлары отырсыңдар. С.Жүн. ~ Ал барымташыларды жазғырғанда, жылқы ұрлаған жаққа,
айып-айбана тартқызып, кейде ұрлаған, айдалған малды «мойнына қоссау, артына тіркеу» деп, екі есе өсімімен қайтартып,
бітістіретін де болған. С.Жүн.

АЙЫП-АЙБАНА САЛДЫ (ТАРТҚЫЗДЫ) Read More

АЙЫ-КҮНІ ЖЕТТІ

1.Әйелдің толғағы келді. ~ Айы-күні жеткен келіншегі әйелдер босанатын үйде жатқан. Г.Сейт. ~ Айы-күні жетіп отырған нағашы жеңгесін астыққа таластың деп, астық іздейтін істік таяғымен түйрепті. Б.Тоғ. ~ Осылайша патшайымды өзіне әйел болуға көндіреді. Патшайым айы-күні жетіп шекесі торсықтай ұл туады. Т.Әс.
2. Пісіп-жетілді. ~ …ай-күні жеткенде бармақтай-бармақтай балақайлар құм-жөргекті тесіп шығып, …тіке теңізге қарай асығар. Ш.Мұр.

АЙЫ-КҮНІ ЖЕТТІ Read More