АЙЫҚПАС ДЕРТ

Шипасы жоқ ауру, жаман әдет. ~ Осы сөздерді естігенде, Демежанның да жүрегі сыздап, ауырып кеткендей болды. Неткен
ұқсас хал еді?! Дәл мұның басындағы мұң ғой — Әсеттің де айтып отырғаны. Құлғанадай қуып, қайда барсаң құтқармайтын
неткен айықпас дерт еді?! Қ.Жұм. ~ Адам өмiрi құнсызданған кедей елдерден гөрi төрт құбыласы түгел дәулеттi елдерде
адамдардың өзiне-өзi қол салу әрекеттерi көп дейдi. Себептерi әртүрлi: айықпас дерт, алданған махаббат, адасқан арман,
түзелмес тұрмыс т.с.с. Т.Әбд. ~ Менің ата-бабаларым да, елдігі мен ездігі қатар жүретін кәдімгі пенде болып қана өтті ме
өмірден? Олардың ұрпағы да солай бола ма? Бүкіл адамзатқа шыр етіп жерге түскеннен жабысып, ақырзаманға дейін алып
барып, түбіне жететін айықпас дерт осы ма? Е.Әл.

АЙЫҚПАС ДЕРТ Read More

АЙЫПҚА АЛДЫ

Жасалған қылмыстың өтемі ретінде айыптының малын не әлдебір мүлкін тартып алу. ~ Дұрыс айтасың, Ұлпан… Қожықтың жіберген адамына дүре соғып, атын айыпқа алып, өзін жаяу қайтарса, ол Сибанның неге болса да бел байлағаны ғой! Ғ.Мүс. ~ Көктемде судан қалып, шөже болып біткен бір бөлек тарысына жайы жүрген өзі. Ақыры Қылышбайды аяғына отырғызбай, бір үйір жылқысын айыпқа алды… З.Шүк. ~ Артықбай батырға тізе көрсеткендей болып келгеніміздің өзі қандай айып! Қызының атын айыпқа алып қалғанымыз екінші айып. Арыз айта келген қыздың атын айыпқа алып қалғанымыз айып біткеннің ішінде ел естімегені болар! Ғ.Мүс.

АЙЫПҚА АЛДЫ Read More

АЙЫҚПАС ПӘЛЕГЕ ДУШАР БОЛДЫ (АЙНАЛДЫ)

~ Реформашылардың әлегінен енді құтылдық па деп жүргенде, император сарайы тағы бір айықпас пәлеге душар болды. Қ.Жұм. ~ Боранқұлмен астасып, екі бірдей ту қойды сойғызғанын, оның бірін ауызбасытқы үшін өзіне бергенін Айдакең айдай әлемге жамыратып айтып саларын, айтып салса айықпас пәлеге айналарын Тілеукелді ол кезде қайдан білсін?! Ғ.Біл.

АЙЫҚПАС ПӘЛЕГЕ ДУШАР БОЛДЫ (АЙНАЛДЫ) Read More

АЙЫЛ-ТҰРМАН ТАҒЫНДЫ

Алыс жолға, үлкен сапарға сақадай сай болып, әзір тұр. ~ Ер үйірін сағынса, айыл-тұрман тағынар. М-Мәт. ~ Айыл-тұрман тағынып, Туған елін сағынып, Ақбөрте тұр желіде, Артқы аяғын қағынып. Д.Баб.

АЙЫЛ-ТҰРМАН ТАҒЫНДЫ Read More

АЙЫБЫН (КҮНӘСІН) ЖУДЫ (ЖУЫП-ШАЙДЫ)

Жасаған жөнсіздігі; жіберген қателігі үшін ақталуға тырысты.
~ Әлде ризашылығы, әлде селт еткізіп сезімге бөлей алмаған айыбын жуып-шайғаны ма, сыбырлай жалап-жұқтап, ышқырына жасыл қағаз қыстырып жатқаны. Т.Сәук. ~ Әлжанның сөзінен жиіркене қабағымды түйдім. Маған «шахтаға қал» деп жатқаны баяғы өзінің Ақбаян үшін мені майданға жіберген айыбын шайып-жуу екенін де түсініп отырмын. І.Ес. ~ Алды қатты, арты жұмсақ, зіл, кек сақтамайтын Алшағыр жаңағы айыбын жуып-шайғысы келіп, қауырт қимылға көшкен. М.Қаб.

АЙЫБЫН (КҮНӘСІН) ЖУДЫ (ЖУЫП-ШАЙДЫ) Read More

АЙЫБЫН БЕТІНЕ БАСТЫ

АЙЫБЫН БЕТІНЕ БАСТЫ
Қылмысын, қателігін, кінәсін тура өзіне айтып, айыптады. ~ Өлең жазумен әуестенем. Бірақ біреу «жас ақын» ден атаса, жұрт көзінше айыбымды бетіме басқандай ыңғайсызданып тұрам. Б.Соқ.~ Нұрғали ашуланбақшы да болды, айыбын бетіне басып отырған Ділдәдан бұрылып, сырт беріп кетпекші де болды. Б.Май. ~ Бұл халық қандай, айыбын бетіне басып желкелегенге жүріп тұр ғой. Б.Жұм. ~ Аянбай, айыбын бетіне басып, кергіген кеудесін тәубасына түсіргендей-ақ едім. А.Алт.

АЙЫБЫН БЕТІНЕ БАСТЫ Read More

АЙЫБЫН ЖУЫП-ШАЙДЫ (ЖУДЫ)

Ақталуға тырысты. ~ Менсінбеді, көңілін таба алмадық деп намысқа шауып жаныға түседі. Әлде ризашылығы, әлде селт еткізіп сезімге бөлей алмаған айыбын жуып-шайғаны ма, сыбырлай жалап-жұқтап, ышқырына жасыл қағаз қыстырып жатқаны. Т.Сәу. ~ Арыстан ғажайып ұғымтал ит. Бұрынғыдай басқа қарғып, мәре-сәре еркелемейді. Сыпайы. Сырбаз. Жақындамайды да. Әйткенмен ретін тауып айыбын жуып-шайғысы бар. М.Қаб. ~ Мұнысы, бір жағы — өзінің ауа көшкен айыбын жуғаны болса, екінші жағы — Алпамыстың артық жаралған ерлігіне көңілі толған шын пейілі еді. А.Сей.

АЙЫБЫН ЖУЫП-ШАЙДЫ (ЖУДЫ) Read More

АЙЫБЫН МОЙНЫНА АЛДЫ (МОЙЫНДАДЫ)

Кінәлі, айыпты екеніне келісті, жөнсіздігі үшін ұялды, кешірім сұрады. ~ Жігіттер айыбын мойнына алғандай ұялайын деді, аттарына қарасты. Қара терге шомылып, бəрі де сүмектей болып сеңделіп қапты. Ж.Айм. ~ Щипачев ренжіп, залды тастап кетті. Біз де реніш айттық. Ол айыбын мойынға алып, кейін кешірім сұрады. М.Әу. ~ Малдыбай айыбын мойындағандай, төмен қарап үндемей қалды. Т.Әбд. ~ Нұрлан айыбын мойнына алып, ендігәрі қолы босай қалса, тура осылай тартатынын айтып әрең құтылды. Б.Тоғ.~ Ер қыранның жанына серік бола алмаған айыбын мойындаған күнәкәрдай жасып, именіп тұрып қолын сермеп қалды. Ғ.Біл.

АЙЫБЫН МОЙНЫНА АЛДЫ (МОЙЫНДАДЫ) Read More

АЙЫБЫН МОЙНЫНА ҚОЙДЫ

Қылмысы дәлелденді д.м. ~ Бұл өтірік донос!.. Бұл үкімет кісісін өтірік қаралау!.. Дәлелмен, документпен Петровтың айыбын мойнына қойыңдар, әйтпесе өтірік жала үшін сотқа берілесіңдер! — деп, үстелді қойғылап шаптықты-ай келіп. С.Сей. ~ Бұл іс мемлекетті басынғандық, – деді ол. Қайда барса да, кімге сөйлесе де,– егер де қатты тыю болмаса, қазақтар тағы да бас көтеруі мүмкін. Сондықтан, айыбы мойнына қойылып, абақтыға түскендерге ешбір аяушылық болуға тиісті емес. С.Мұқ. ~ «Жазықсыз» жапа шегiп, сойылға жығылған бес жылқышы мен әй жоқ, шәй жоқ қолды болған бiр айғыр үйiр жылқысы үшiн Алдиярдың айыбын мойнына қойып, тiзерлетiп қайтпақ. К.Сег.

АЙЫБЫН МОЙНЫНА ҚОЙДЫ Read More