Айтсаң да, айтпасаң да, ақиқаты осы; өте жақсы, мақтауға тұрарлық. ~ Айтары жоқ, шырақпен іздесең таппас керемет сурет. Былайша айтқанда, нағыз алтын күз. Ә.Асқ. ~ Айтары жоқ, ауылдарыңыздың таңы әдемі, тіпті, аса ғажайып көрінеді. Ж.Шағ. ~ Мынау егінің сұмдық қой, шырағым–ау! – дейді келген адам жан–жағына күн сала қарап: – Түу! ─ Егіннің айтары жоқ! Т.Әб.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
АЙТҚАН СӨЗ ҚҰЛАҒЫНАН АҒЫП КЕТЕДІ
Айтылған сөзді ұқпайды; ұмытып кетеді; елемейді не мән бермейді. ~ Жалпы Елекеңнің ерекше қасиеті, оған сөз дарып көрген жоқ. Оның бір құлағынан айтқан сөз екінші құлағынан ағып кетеді. Б.Қыд.
АЙТҚАН СӨЗІМ — ҚАҚҚАН ШЕГЕ
~ Анау екеуі бір-біріне қабақ астынан үнсіз қарасып, бас изесті. – Біз келістік, – деді қабағы салбыраған бұқа көздісі. – Кейін айнып қалмасаң болды! – Қазақ екі сөйлемейді. Айтқан сөзім – қаққан шеге! Т.Сәу.
АЙРАНДАЙ ІРІТТІ (ІРІДІ)
Берекесін кетірді, шырқын бұзды. ~ «Әттең, әне бір заман болғанда ит жеккенге айдатар едім» – дей берді де, «ит жеккен демекші» деп аяқ астынан өз сөзін өзі айрандай ірітіп, әңгімені ит жөніне бұрып жіберді… Ә.Нұрп. ~ — Жақыныңды жат, татуды араз қылған заман… Күні кеше уыздай ұйып отырған ел едік… Жаңа өкімет айрандай ірітті… Үлкенді кіші, кішіні аға сыйлаудан қалды… Б.Тоғ. ~ Іле айрандай іріп, әлем-тәпірігі шыққан бұның бетіне қарап шошып кетті: біреуді тонап келді деп ойласа керек. Т.Сәу.
АЙТҚАН СӨЗІНЕ ЖЕТТІ
Уәдесінде тұрды. ~ Тілеужан болыс айтқан сөзіне жетіп, жаз ортасында жалпақ той жасап, үйіне алты қанат ақ орда тіктіріп, ақтылы қойын айдатып, күш– көлігін сайлатып, көш соңына сүтті аруана, бота– тайлағын қоса тіркеп байлатып, Ақлиманы ырғалтып– жырғалтып ұзатты. Ү.Жәл.
АЙРЫҚША (ЕРЕКШЕ) КӨҢІЛ БӨЛДІ (АУДАРДЫ)
Әлдебір жағдайға төтенше мән беріп, бақылауға алды. ~ 1840 жылды Усларды Кенесары көтерілісін бақылауға жіберген. Бірақ ол қазақ тұрмысын зерттеуге айрықша көңіл бөледі. Ә.Мар. ~ …бір кездері жазатын әңгімеме керек болып қалар екен-ау деп, оған айрықша көңіл бөліп, тіпті жасанды түрде болса да, оны мұқият бақылауым қажет екен деп, әсте ойлауға болмайды. К.Пау. ~ Серіліктің бас шарты сұлу киіну болса Ақан оғанда ерекше көңіл бөлген. Ә.Марғ. ~ Бұл сияқты мәні зор саяси мәселеге бюро мүшелері мен кандидаттары ерекше көңіл аударуын сұраймын,— деді Дәулетов. Х.Ес.
АЙТҚАНҒА КӨНБЕДІ
Тіл алмады, біреудің жөн сөзін құлаққа аспады. ~ Айтқанына көнбесең, түбіңе жетпей тынбайды. Осындай жаудың алдында тұрып, хандарың үшін отқа түсіңдер, ханның абыройы үшін бірің қалмай қырылыңдар десем, онда менің кім болғаным? Т.Әс. ~ … Деп алып, бермеді, Қолын бір сермеді. Айтқанға көнбеді, — Бұл саған кең!— деді. Қ.Мырз.
АЙТА БЕРСЕҢ
Шындап келгенде; бұл әңгіменің бер жағы ғана деген мағынада. ~ Қасиетті кітапта: «Алдымен өзіңді жарылқа, сонан соң барып қана өзгеге қол ұшын бер». Айта берсең, адамның оңы мен солы іспетті керағар, қайшылас тіршілік. Ж.Аяз. ~ Дәурен-ай, айта берсең кеп қой тарих, Көргем жоқ кісі күндеп, кек қайтарып… Ғ.Қай. ~ Арбамды тоқтата салып, таңғы атырапты тамашалап қарап тұрмын. Осы бір сәт жер үстіндегі ең бақытты, ең күшті, айта берсең ең сұлу адам мен едім. Ш.Айт.
АЙТҚАННЫҢ АУЗЫ ЖАМАН
Турасын айтқан адам ешкімге ұнамайды д.м. ~ Айтқанның аузы жаман, жылағанның көзі жаман, — деді енді көптің алқалауымен орнынан көтерілген денелі қара жігіт. К.Ахм.
АЙТА КЕТЕРЛІК НӘРСЕ (ЖӘЙТ)
Есте ұстарлық мәселе, көңіл аударарлық дерек. ~ … айта кетерлік нәрсе, аталмыш король арбау арқылы қарғаға айналдырылып жіберілген еді, сол арбаудан әлі арылған жоқ… Серв. ~ Айта кетерлік жәйт, мекенжай анықтамасын алу электрондық үкімет порталының ең жиі қолданылатын қызметі болып табылады. БАҚ.

