Байбалам салып, шатақ шығарды. ~ – Жанақ– ау! Біздікі қою сүт пісіріп жатыр! – деді Қабылтай. Жанақ қою сүт пісіріп бер деп анасына азап салды. Ж.Айм. ~ Ауылға қайтып келісімен әкеме азап салдым, мені сол ноғайдан орысша оқыт деп. С.Бег.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
АЗАП ТАРТТЫ
Қатты қиналды, жапа шекті. ~ Олар бір сүйсе өліп-өшіп құлай сүйеді. Және сонысынан өздері қасірет шегіп, азап тартады. Ә.Әл. ~ Мінe әкенің шариғаты. Әне молданың шариғаты. Қайсына нанарын білмей сұраған бала бейкүнә азап тартты. Ғ.Мұс.
АЗАП ШЕКТІ
Қорлық көрді, қиындық кешті. ~ Айша бүгінгі шеккен азабы мен әлі күнге айықпай тұрған ауыр ойларының әредігінде бұл иісті талай рет ұмытып еді. М.Әу. ~ Мына қағазды апаратын адам, сол азап шегіп зынданда отырған адамның туысы. С.Бег.
АЗАПҚА САЛДЫ
Жанын қыстады, қинады. ~ Айтшы жаным, неге мұнша қинадың? Неге осынша азапқа салдың? Бүйтiп қиналғанша, өліп қалғаным жақсы едi ғой!.. Д.Рам. ~ Күн сайын меңдеткен жүрек арпалысы оған жеткізбей ме деп қорқамын. Сені тағы да азапқа саламын ба білмеймін. Ж.Шәк.
АЗАЛЫ КҮН
Қасырет күні, өлген адамды жоқтау күні. ~ Үйде отырып Кремльдегi тышқанның тықырына дейiн естiп қоятын сақ құлақ сәуегейлер сол бiр азалы күнi топтан шеттеп Черненконың табытына қолы әзер-әзер iлiнiп бара жатқанын көргеннен-ақ, Бiрiншiнiң саудасы бiттiге санаған. Көп өтпей оңды-солды құйын ұйтқып, теңселте бастаған. Т.Сәу.
АЗАПҚА ТҮСТІ
Жаны қиналды, көресінді көрді. ~ Ауылдың не жазығы бар? Еске алсам азапқа түсетін табиғатымды, тарпаң мінезді жылқы ғұрлы көрсете алмайтын дәрменсіздігіме не дейін? Ы.Дәб. ~ Любомирді шығарып саларда ол бұрынғыдай азапқа түсіп, қиналмады, жыламады. М.Кәр.
АЗАЛЫ КҮНДЕР
Қайтыс болған жақынын жоқтап, еске алатын, қайғы тұтатын мерзім. ~ Содан соң Байдалы белдеудегі қараны суырып алып, Байсалға берді. Ол ырымын істеп, қараны жерге сұлатты да, табанымен басып, сындырып тастады. Ас өтті. Қаралы жыл толды. Енді азалы күндер бітті дегеннің белгісі. М.Әу. ~ Ел басына түскен азалы күндерде де, туысқаннан айырылған қаралы күндерде де қазақтардың қасынан екі елі қалмайтын зарлы жоқтау сияқты шерлі әннің ырғағы да түйе адымындай ақырын, баяу. Ә.Әл.
АЗАР БЕРДІ (КӨРСЕТТІ)
Жәбірледі, қорлық көрсетті, азапқа салды, запа шектірді.
~ Миллиондар жасаған байлық бір-ақ Күн ішінде таланды жоқ боп құрып. Нарық солай халыққа азар берді, Еңбек орным тамұқтай базар болды. Т.Абдр. ~ Әр түрлі жабір-жапа, зорлықпенен, Халықтың азар берді біразына-ай. Т.Ізтіл. ~ Жаста көрген азаптың тебіні қартайғанда азар береді. Б.Қыд. ~ Егер бұл елден ерек боп жаратылса … «халық қанаушысы, алдауыш» деп жала жауып, қаладағы түрмеге апарып жауып тастағанда, азар берушіге «кереметін» көрсетпес пе еді. О.Сәр. ~ – Бұл қалай, отағасы? Мына жігіттің меншікті малына азар көрсеткеніңіз рас па? О.Сәр. ~ Бірақ мені қабыл алды. Бәрі орыс демей. Балтасыз… Мен қонақпын! Құлдыққа сатпасына, азар көрсетпесіне көзім жеткен. Тегіміз бөтен болса да, түбіміз бір. М.Мағ.
АЗАЛЫ ТОПЫРАҚ ҮСТІНДЕ
Өлген адамды соңғы сапарға шығарып салу кезінде. ~ Марқұммен ежеттес дос болмасақ та, ара-кідік телефондасып тұратынымыз бар еді, азалы топырақ үстінде өкінішке әрі ризашылыққа толы екі-үш ауыз бақұл сөз айттым… М.Мағ.
АЗАР БОЛСА
Көп болса, мықтағанда, асып кеткенде. ~ — Азар болса түбіңіз шикі шығар. Айта беріңіз. Бұл қалада түрлі адамдар бар. Ғ.Мұст. ~ Бізге сабақ берген марқұм Әміреқұлды оқушы біткен «Ойбай, балдақ келе жатыр» деп күлуші ек, азар болса енді мені де сөйтер, – Асыраубай әзер езу тартты. Н.Дәу.

