Жаны шырқырап, қарсы болды, ат-тонын ала қашты; жаны қалмады. ~ Бірақ құдалық жайын сөйлескенде Полина: «Құдай сақтасын! Мылқауға қатын боп не қара басыпты. Аулақ! Аулақ!» деп азар да безер болды. М.Мағ. ~ Арслан осы ойын жайлап Хадишаға айтқанда тоқалы бірден суынып: – Мен ешқайда кетпеймін, Таупан екеуміз осы үйде қаламыз. Қызметшілер бар, баламды өсіріп отыра берем, – деп азар да безер болды. С.Досж. ~ Айкүміске бай боламын деп жүнді ауыз Қызылкөз кіріп келгенде ала шұбар ымыртта анасын алып кеткен қабасақал қайтып оралғандай Өтеудің аза бойы тітіркеніп, азар да безер болғаны осыдан да шығар. Қ.Ысқ.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
АЗУ ТІСІ БАЛҒАДАЙ (ПЫШАҚТАЙ)
Ерекше күшті, сұсты, қажырлы да қауіпті. ~ Қасқыр, расында өліп қалыпты. Қаншық қасқыр екен. Дерткен емшектері бауырына сыймайды. Үлкендігі тайшадай. «Азу тісі балғадай» дейтін көкжалдық өзі!.. С.Мұқ. ~ Тоқта… Олардың қайсысында тісін сақылдататын өнер бар еді? Және мынау, кім де болса, өмірі тісі ауырмаған, азу тісі балғадай біреу. Ә. Нұрп. ~ Өзі жем іздеу үшін ағаштың түбіне едәуір есейіп қалған, азу тісі балғадай сарымағын қарауылға қойып кетті. Міне дүниенің пәлесі! Б.Қыд.
АЗАР КӨРДІ
Жәбір көрді, қиындық кешті. ~ Ағайыннан азар көріп отырып, назарыңды тіктеп қадағың келмегені – ірілігің, естілігің – ау! Сол ниетіңе – ақ құрбан неге шалмаймын, – деп Жомарт орнынан атып тұрып тысқа беттеді. С.См. ~ Қалқоз болу өз еркіміз екен, ертеңнен бастап қыбайда қалған қыстау-қияуымызға қайтайық. Азар көріп, азат болғанша, басымыз байлауда болғанмен малымыз айдауда болғаны жөн емес пе. Б.Қыд.
АЗУ ТІСІН (АЗУЫН) ҚАЙРАДЫ (ШЫҚЫРЛАТТЫ)
Өшікті; тістене кіжінді, сұс көрсетті. ~ Тырп етті-ақ, аспан астына қанды көзін қадап, тапжылмай аңдып жатқан алапат аждаһа азу тісін оқыс қайрағандай айналасы қарш-қарш етіп қоя береді. Ә.Кек. ~ Азу тісін сындырып жіберетіндей, шақыр-шұқыр тістеніп, етпетінен гүрс құлады. Ә.Кек. ~ Тершіген беті ызадан лау — лау жанады. Тұла бойы жеңілденіп алған бұлшық еттері шиыршық атып бір арсы — гүрсі айқасқа тіленеді. Күн ұзақ күттіруден ойылып іскен аяғының ауыруы сезілмейді. Азу тісін қарш-қарш қайрап, кішкентай жылан көзі шырадай жанып жанығады. С.Ел.
АЗАРЫ БОЛСА ДА, БЕЗЕРІ БОЛМАЙДЫ (ЖОҚ)
Туыс (ағайын) қанша араз болса да, жақындығы қалады, мүлде кетіспейді. ~ – Өзің тəуекел етсең біз бөгет болмаймыз ғой. Бірақ, «ағайынның азары болса да, безері болмайды», Малтабар ағаңмен де сөйлес, – деді олар. Е.Мұх. ~ Інім, «ағайынның азары болса да, безері болмайды». Жолдасты тауып аларсың, әйелге де үйленуге болады, екіншісін аларсың. Ағайынның жаманын да жасай алмайсың. Б.Қыд. ~ Бас араздық секілді бірдеңе болса, оны осындай жерде шеше ме екен. Ағайынның азары болса да, безері болмайды демеуші ме еді? Т.Әбд. ~ Ағайынның азары болса да безері жоқ. Қабақ шыту, қамшыласу ағайынның ашуында болады. Ал оқ шығарған кемшілік сенікі! – деп зекіген-ді. Ж.Шәк.
АЗУ ТІСІН АҚСИТТЫ
Сұстанды, сес көрсетті, күш танытты. ~ — Бір жанжалшыл неме екен, — деді Ағанияз әмірші, — бар бақыты осы бір бес-алты носилка балықта тұрғандай, аспандағы айға қол созып кердеңдейді. — Тез байымақ шығар, — доңыз аттас азу тісін ақситып, кекесінмен күлді, — сенің атың кім? Ә.Сәр. ~ Кешегі дыр-думанның бәрі ақ қаптал ұлықтың сырт көзді алдарқатар айла-шырғасы болып шығып, оңаша жолығыста азу тісін ақситып жүрсе не демекші? Ә.Кек.
АЗАРЫ ЖОҚ
Зияны, залалы жоқ. ~ Онан бері де отыз жылдай уақыт өтіпті. Бұл күнде Қүржібайдың жасы елудің үстіне шықты. Жаз тары салады. Бір жағынан ата кәсібін де ұмытпай, бір-жар мал ұстайды. Адамға азары жоқ, момын Қүржібайда басқаның да шаруасы жоқ. Қоңданып қалғаны рас еді… З.Шүк.
АЗУ ТІСІН БАСТЫ
Күш көрсетті, әлімжеттік қылды. ~ …осы жүрген жігіттер көзге жылы ұшырағанымен бірін–бірі бөріше талап, азу тісін басып, әлдісі әлсізін шетке лақтырып жіберуге дайын. Д.Дос.
АЗАН-ҚАЗАН БОЛДЫ
У-шу болды; айналаны басына көтерді. ~ Ауыл таң атпай жатып азан-қазан болды. Азан-қазан қылған ақшелек еді. Т.Әбд. ~ «Бұрындық!», «Бұрындық!», «Керей!», «Керей!» деп салған ұраннан, шапқан ат, айқайлаған дауыстан ауыл үсті азан-қазан болды да қалды. Б.Нұр. ~ Сәлім Малдыбайды арқалап үйге кіргенде Зейнептің зәресі ұшқандықтан: «Құдай-ау не болды?» – деп айғайлап жылап жіберді. Оған екі баланың шыңғырған дауысы қосылып, жел шулағандай үйдің іші азан-қазан болды да қалды. Ә.Шәр.
АЗАННАН (ҚАРА) КЕШКЕ (ІҢІРГЕ) ДЕЙІН
Күн ұзаққа; күні бойы. ~ – Азаннан кешке дейін төрт бүктеліп орақ орып жүрген сізге бір сәтке болса да бой жазып, жұрттың жүзіне қараудың өзі жүдә таңсық шығар. Қ.Най. ~ Одан кейінгі ұлдың есі бүтін сияқты еді, бірақ азаннан кешке дейін доп қуып жүріп, ақырсында әйгілі футболист атанып ол кетті. О.Сәр. ~ Малды, жанды, әйел мен баланы түгел ортаға салып, бір казаннан ас ішіп, жарлықпен жатып, бұйрықпен тұрып, азаннан іңірге дейін тынымсыз мехнатқа жегілетін өзгеше зұлмат. М.Мағ.

