ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Белгілі бір жерге, нүктеге жетті. * Далиып жатқан жалпақ жапанның танабын тарылтып, жолды кейін қарай шақырымдап лақтырып, стансаның бергі жағындағы қоңыр бұйратқа табаны тез ілікті. Б.Алд.

Тайып тұрды, жоғалды. ~ Саяси кеңестің кеңсе табалдырығынан аттай бере жиын жоқтығын көрген жерде-ақ маңайында торуылдап жүрген бір сұмдықтың ныспын сезіп, дереу табанын жалтырату керектігін біле қойды. Ғ.Біл. ~ Жұртты билеп- төстеп қалған адамның аузынан жарым ырыс шығып тұрғанда табанын жалтыратқаны абзал. Б.Қыд. ~ Табанын жалтыратып тайып бергеніне қарағанда оның бұған қайтып орала қоюы да неғайбыл-ау. М.Серв. ~ … азаттық алған бойда Дон Кихот өз кәсібіне қайта кірісіп, табанын жалтыратып тайып тұра ма деп қорқатынын айтты. М. Серв.

Қиындық көріп, қасыреттің дәмін татпаған адамның біреуге жаны күймейді д.м. ~ «Біз қан төгіп, жаумен жағаласып жүргенде, бұл Бекең ауылдағы қыз- қырқынның қалың ортасында қаздай қалқып, үйректей жүзді емес пе» дейді әзіл- шыны аралас. Табаны күйіп, таңдайы тимеген соң біреудің зарын біреу қайдан ұқсын. Ә.Асқ.

Жаяу жүргізбеді. ~ Аузынан пәлендей адамым бар еді, көмектесе ғой деп шықты бітті, табанын жергетигізбей ала жөнеуге әзір тұрғанын жақсы түсінді. Дегенмен сырын айтпады. Р.Рай. ~ Бастық та тыным таппас беймаза біреу. Біресе ана мекеме, біресе мына мекеме… құдай оны да зыр қақтырып, табанын жерге тигізбей қойған. Н.Сам. Құрмет көрсетіп, шашбауын көтерді. ~ Үй толы жастар бұны «жиен» деп, көтермелеп, табанын жергетигізбей, қолданқолға өткізіп, төрге шығарған. Ү.Жәл. Алдына салып дедектетіп айдады. ~ Көз алдына қаһарлы шұнақ құлақ қара шал елестеуі-ақ мұң екен, қосмұңлықтың табанын жерге тигізбей алдына сап, айдай жөнелді. С.Дос. ~ Енді, міне… жуынып жатқан тыр жалаңаш кісілердің арасынан табанын жерге тигізбей дедектетіп жетелеп әкеле жатқан ағасын атарға оғы жоқ. Ә.Нұрп.

Тұтастай, бақандай, аттай д.м. ~ Бұл жолғасуды ол аңсап күткелі міне енді есептеп көрсе, табаны күректей отыз жыл болған екен. Ғ.Біл. ~ Елтайдан табаны күректей он жас үлкен болса да, әлі бала. М.Қаб. * Әр қыстауға бір соғып жиналыс ашып, жаңа өкіметтің саясатын түсіндіремін деп табаны күректей он күн жатты. Б.Тоғ. * Осы күймен, осы жосықпен айлар, жылдар өте берген. Сонымен, Жаманбай, Айшуақтың есігінде табаны күректей он жылды өт көріп, жиырманың бел ортасынан асып та кеткен. С.Ом. * Бұл жолғасуды ол аңсап күткелі міне енді есептеп көрсе, табаны күректей отыз жыл болған екен. Ғ.Біл. * Адамша бел шешіп жатпағанымызға, адамша беті — қол жумағанымызға табаны күректей бір жеті. Б.Соқ.

Жаяу қалды, жүре алмай қалды. ~ Прокуратура ызметкерлеріне қалған екі ат жетпейтін болды. Өйткені бірі жексе бірі табанын сауып қала берді. Прокуратура қызметкерлері Сатайдың мазасын алып, қайта ат сатып алу керек деп қыңқылдап жүргенде бір ат тағы сатылып екі мың сом ақша қолға келді. Б.Қыд. * Ірің-жалқық кеулеген табан ақ сары тартады. Сонан соң ол емшектеніп әр жерінен тесіледі. Әрине, оны сауып тастау, ағызып жіберу керек болады. Табаны жара адам жүре алмайтыны түсінікті. Міне, осы жерден келіп «табанынан сауып отыр» ұғымы шығады. Б.Қыд.

Шыдас бермеді, төзбеді, ықты, тізе бүкті. ~ Осындай әдетті күшейтуге себеп болатын күншығыс халқының табиғатында тағы бір мінез бар. Ол: антқұмар, зиннатқұмар, әйелшілдік, адымын алыстатпайтын ұсақтық, қайратсыздық, жалқаулық. Көңілдегісі болмаса, біздің тұқымдар тез табаны қайтып, қажып қалады. Мақсатының жолына құрбан болуға шыдамайды. Бұ да есте болсын. Ж.Айм.

Әлдебір мақсатта шешімтал қимылдады д.м. * Қайраттың қара жолына табанын тап басқан Ботагөз қалай асырауды бірер күн ойлады да, Қызылжарға барып әлі келетін жұмыстың біреуіне кіріп, тапқанын ағасына беріп тұруды мақұл көрді. С.Мұқ.

Делебесі қозып, желікті. * … «Кеп қалды, қойыңдар!», «Қойдық қой, болмайды!» деген дауыс шығады. Оған қарайтын адамдар емес сияқты, аналар. Табаны қызып алған тыз етпе жылқыдай жұлқынады екеуі. Б.Қыд. * Міне, қазір де табаны қызып, шабыс тілеген сәйгүліктей ереуілдеп, өз-өзінен тықыршып тұр. Т.Сәу. * Келе-келе тіпті табаны қызып, ауыздықты тарта берген соң Бәйгеторының басын бос қоя берді. Қ.Най. * Бірақ табаны қызып отырған ықпас жігіттің бұл зекірік керісінше намыскер ашуын қоздыра түскен. Ж.Ахм.

Жазалады, жұмысқа жекті, құлдыққа салды. ~ Асқақ басын иілтіп, Табанын тіліп құл етіп, Алдыма алып келіндер! М.Әу. * Төсек салғызып жатып қалды. Бүгін келген қонағын ертең табанын тіліп, қара жұмысқа қоспақ. М.Қаб. * Қызды енді қайта біреуге сатқанға дейін күң орнына жұмсап, баланың табанын тіліп қозыға салып қойса, аз олжа емес. Ж.Ахм. * … мойнына бұршақ салып Құдайдан тілеп алған жалғыз ұлы осы Жақыпқа дейін табанын тіліп отырып жұмысқа салған. Қ.Ысқ. * — Сол ант ұрғандар ғой, елдің ұл-қызын орысқа апарып напақа түсіріп, тірлік етіп жүрген. Шіркін солардың табанынан тіліп, қылтасын қияр күн болар ма екен, — деді тістене. Б.Жұм.