ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Әлдебір жұмысқа кірісті. * Айдарлар мұнда келіп соқасын батырғанда, күн ұясына отырып, аспандағы шарбы бұлт, қызыл шапақтанып тұр еді. Е.Зей.

Әркім өз теңін іздейді д.м. ~ Іш құста болып жүрсіз, ә? — Елтай басын изеді. — Соқыр атты қотыр ат табады. Біз солай екеміз. Танысып қоялық, айыпқа санамаңыз… Белгібек! — Елтай… Шашлық қайталайық. М.Қаб. .

Жанын шығарды, аямай қинады, ұрып-соқты. * Кино қызықты болды. Советтің солдаттары Гитлердің әкесін танытып, соққанда сөлін, қаққанда қанын алды. Тықсыра қуып, желкелеп, жұдырықтап жеңіп шығады. О.Бөк. ~ Қос айғырдың арқырай кісінескеніне елігіп, шабыс тілеп, тынши алмай тыпыршыған аттарының басын еркіне жіберген жылқышы жігіттердің қиқуы сойқан. Сытылып шығып, әрқайсысы аулақта қалған өз үйіріне қарай сынаптай сырғыған қос айғырды соққанда сөлін, қаққанда қанын алып, тықсырып қайыра қуып келмек. Н.Сам.

Негізсіз үміт, ақталмас бос қиял. ~ Фәйі бос емес,— деді тілмәш жоғын сылтау етіп. Теңдік тілеп, теңескісі келіп жүрген — соқыр дәме жігіттерді сол ізімен қайта қайтарғысы келген. Ж.Ахм. ~ Ал бізде «өзара тығыз байланысқан әлемде өмір сүреміз, бізге бұл індет келмейді» деген соқыр дәме болған шығар. С.Тасб.

Шабуылдады, майдан ашты, тойтарыс берді. ~ Мен мұнда, сен онда жауға өлтіре соққы беріп жүрміз деп сана, жаным! Барша жолдастарыңа, әсіресе қамқорлығыңдағы қазақ жігіті Алмасқа көрмесем де менен сәлем айт. Хат жаз. С.Ом. ~ Символизм мен формализмді әшкерелеуді, оларға соққы беруді – лирика атаулыға соққы беру», – деп түсінген мезгілімізді де тарих ұмытпайды… Ш.Сар.

Оңбай таяқ жеді. ~ Сойылға жығылған серігін құтқарар басқа ұрылар лажы болмай, басқа басқа ұрылар оның атын іліп алып жетегінен айырылмай қаша ұрыс салып, құтылып кетіпті. Ана сойылға жығылған ұрыны жылқышылар байлап ауылға алып келсе, жөн айтпай мылқау болып жатып алыпты. С.Бег. ~ Жай жақыннан шыққан соң қамданып отырған көп қол тұра шабады. Жігітек қолы да, бұлардан да, адам сойылға жығылады. Әрх.Кәк. ~ Қыздың есімі — Еркебала. Әкесі барымтада сойылға жығылып қайтыс боп- ты. Шешесі бай қызын жасаулауға көрші ауылға кетіпті. Ө.Кәр. * Бірнеше рет сойылға жығылып, маңдайына тас тисе де, қияңқы кәсібін қырыққа дейін қоймаған. Б.Тоғ.

Ауыр тиді; жүрегін ауыртты; күңірентті. ~ Сүю деген – некелену, некеленіп алған соң, түбінде мені күте алмайтын болсаң, қазір ажырасайық деу – Нұрияштай қызға ең дөрекі соққы болмай ма!… Иә, оның жанына кіршік түсіре алмаймын! Қ.Шабд. ~ Неткен қатыгез едің!.. Тым болмаса жұбатар деп ойлап ем!.. Саған мұншалықты бауыр басып кеткенім, уақыт өте келе қатты соққы болатынын білдім бе?!. Д.Рам. ~ Ақтоқтыдан кейін Ақанға көңіл жұбанышы болған Құлагердің өлімі үлкен соққы болды. Ә.Марғ.

Ұрып-соқты, жазалады, сойылмен ұрып, сабады. * Разбескіде Күзектің тыққан малын көрсетіп, сойылға жығып, есесін екі қайтарды. Ж.Айм. ~ Бірақ ақ бөкенге екі ырғып жететін ақал-теке, текежаумыттар бұларды қарасына да ілдірмеді. Қобыланды, Қамбар батыр секілді шапқанда аузымен құс ілетін тұлпарлары бар он шақты батырлар ғана соңдарынан қуып жетіп, жүзге таяу адамын сойылға жығып түсірді. І.Ес. ~ Сондай жайттың бірі — Қазақ телевизиясының елу бес миллион ақшасын алып кеткен оспадарлардың жіберген қателіктерін тап басып тауып берді: сыбайлас, телекомпанияның жүргізушісін құр ғана сойылға жықпай, бір-екі апта ауруханада нашар халде жататындай етіп, өлмес жеріне пышақ салу керек еді. Ә.Ыб. ~ Әйелі олай өтіп, былай өтіп: — Тұрсайшы, енді, — деп күйеуінің бетіне жалтақтайды. Сойылға жығып, тазыны тастап кетсе таяқ жедім деп өкінбес еді. Тілге де келмеді-ау. Үмітсіз жанарын көкжиекке қадап, өкініштен өртенген өзегін оң қолымен сипалады. К.Жүн.

Әлдебір жағдай ауыр тиді, қинады, жүрегін ауыртты. ~ Есенбай ойланбай сөйлеген сөзінің өзіне соққы болып тигенін білді. Бірақ аузына басқа сөз түспеді. О.Көш. ~ Темүжіннің керей билеушілері мен оған бағынған моңғол нояндарына жолдаған сәлемі, жай сәлем емес ауыр соққы болып тиді. Ж.Шәк. ~ Олардың артынан асқар таудай ағасы Сәбит Мұқанов қайтпас сапарға ол кетті. Осының бәрі Баукеңе соққы үстіне соққы болып тиіп, оның аузынан шыққан күйініш сөздері жалпақ жұртқа естіліп жатты. Ә.Нұрш. ~ Жұрттың өзіне деген ерекше ілтифатына үйреніп қалған, осы кішкентай құбылыс Еркебұланға соққы болып тиді. Ә.Тар.

Қан-жоса болды д.м. ~ Заматта біреулерінің шекесі торсықтай боп ісіп, көзі жұмылып, басқа біреуінің мұрнынан қан сауылдап ағып, үсті-бастары сойылған қойдай қып-қызыл қан басып шыға келді. Көйлектері пора-пора. Ә.Кек.