Әр қадамын еппен, сақтықпен жасады. ~ Тіршілік атаулы тоқтап қалғандай тыныштық жайлаған дүкенге адымын санап басып бейқам қадаммен ілгері басып егде тартқан ер адам кіріп келді де жанталаса қыздың жанына барып… А.Әлт. ~ … олар қызба да ақжүрек, арлы және жұмыр басты пенде ретінде де әр адымын санап басып, әр сөзін өлшеп сөйлейтін, секемшіл де сақ, тілдейді білдей етуге құмар Васильевтен ешбір олқы соғып тұрған жоқ. А.Чех. ~ Сауыры бүлкілдеп, еш нәрседен үрікпей, қорықпай, әр адымын өлшеп басып, аяғын шапшаң алып, Бақтығұлдың боз аты сол өнерін көрсетіп келеді. М.Әу.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
АЖАЛ АРАНЫ
Өміріне төнген өлім қаупі. ~ Бойына соңғы күшін жинап, жан ұшырып, алға еміне түсті. Ажал аранынан аулақтады, бірақ қара үзіп ұзап та кете алмады. мБойына соңғы күшін жинап, жан ұшырып, алға еміне түсті. Ажал аранынан аулақтады, бірақ қара үзіп ұзап та кете алмады. М.Мағ.
АДЫМЫН ТҰСАДЫ
Жүргізбей қойды, еркіндік бермеді. ~ Шөлге шығандап шығып кеткен жолаушы тырмысып жүре–жүре кенезесі кеуіп әбден шөлдемес пе. Тас төбеден аптап күн шыжғыра түседі. Сусыған құм адымын тұсайды. Бір шағылдан ассам мөлдіреген көлге кезігермін деп ілдебайлап ілгерілей береді. Д.Дос.
АЖАЛ АРАНЫНА ТҮСТІ (АРАНЫН АШТЫ)
Басына ажалды қатер төнді. ~ Тумай жатып, жарық дүниеге келмей жатып, ажал аранына түсетінін Жаратқанның берген түйсігі арқылы сезетін балақайлар сол сезім жетектеп, дереу теңізге жетуге асығады. Ш.Мұр. ~ Көзімді сол жұмдым дегенше, аранын ашқан Ажал қап-қара ғаламат алып қанатын жайып, ерсілі-қарсылы ұшып жүрген елестер әлеміне сүңгимін де кетемін. Э.По
АДЫРА ҚАЛ
Құрып кет д.м. кемсіту, қарғау. ~ — Шатпа, енді жетті, кеңеске менен дос шығарсың! — деді. Анау кекете күліп: — Адыра қал. Өмір бойы бай-кулакпен алысып, осы ауданның тап-жауын құртып келген мен емей сен шығарсың. М.Әу. ~ Адыра қал, еркек айтатын тәртіп қалған! Бастап жібер! І.Жанс. ~ Кемпірі одан жаман екіленді. Қолын шолтаң еткізіп: — Адыра қал! Кет жолымнан, ойбай! — деп жұлқына, баласын сүйрелеп үйден айқайды басып тысқа шықты. Тура Әзбергеннің үйіне тартты, бүкіл ауылды дүрліктіріп. С.Ел.
АЖАЛ АРҚАЛАДЫ
Талай жанның өмірін жұтқалы келе жатқан ажалды қауіп-қатер хақында. ~ Алты жүз пұт оғы бар зеңбіректер ажал арқалаған, ажал періштелеріндей шашылған тырнақтай дерт құрттарының жанында ойыншықпен бір есеп боп қалды. Ж.Айм. ~ Азап пен ажал арқалаған ауыр состав ышқына сартылдап, төбемді тесіп барады. М.Мағ.
АДЫРА ҚАЛҒЫР
Құрып кеткір деген мағынадағы қарғыс. ~ Семіртуші еді жылқыны Қом жасатқан түйеге Алабота тарлау мен Қара ойға біткен бетеге, Адыра қалғыр Құлманбес, Кенекем сенен айрылды! А.Байт. ~ — Батыр керек, найза керек заман қалды ғой адыра, адыра қалғыр! Сәдір найзасын құрыққа айырбастап жылқышы болып кеткен, — деп Сәдір де өзінің Есенейдің қолына қарап қалған ит өмірінің арызын айтып қалды. Ғ.Мүс.
АДЫМ АТТАМАЙДЫ
Аяғын басуға ерінеді. ~ Күні кеше бұл екі колхоздың арасына жаяу жүгіріп кете беруші едік. Енді жұрт машинасыз бір адым аттамайды. Бұл күнде екі арадағы жалғыз аяқ суыртпақ жол да жоғалған. Ш.Мұр.
АДЫМ АТТАУҒА ӘЛІ КЕЛМЕДІ
Аяғын басуға шамасы-шарқы жоқ. ~ Төр алдында бешпетін басына көлденең салып дамылдап жатқан ақ кемпір селк етті. Қолы қалтылдап, жер таяна түрегелді де, адым аттауға әлі келмегендей шөке түсіп отыра кетті. М.Қаб.
АДЫМДЫ ТҰСАДЫ
~ Байлап беріп бағымды құса-мұңға,
О, Уақыт, адымды тұсадың ба?!
Бұл күндері ұмыттым қанша қыздың,
Тұрғанымды жылынып құшағында. А.Әл.

