ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Жап-жаңа киім, бұйым; жаңалық, сөз т.т. * Алдабергенов судай жаңа костюм шалбарын, тағы басқа жаңа құсқысын киіп, үлкен жолға, Көксуға қарай кететін қара жолға шықты. С.Бақб. * Аса сезімталдықпен туындаған су жаңа сөзі қоғамдық байланыстағы жаңалыққа, жаңа хабарға, жаңа сөзге, жаңа бұйымға жаңа мәртебесін беруге, оның жаңа екенін анықтай түсуге, сендіре түсуге, су ағысы табиғатының үздіксіз лыпыл қағып жаңарып тұратын табиғи қасиетінен «су жаңа» сөзін жасаған. Ж.Баб. * Бір кезде шымылдықтың ар жағынан: — Өзің өңкей бір… Сойған түлкідей ыржалақтап күле бергеннен не шығады. Одан да ана су жаңа жігітке кезек берсеңдерші, — деген дауыс шықты. Қ.Найм.

Сусылдап, жылп-жылп етіп, сумаңдап, алға жылжыды. ~ Ердің үстіне нығыз, маңғазсып отырды да, Қымбаттың әкесінің жәпірейген жер үйі жаққа жалтақ- жалтақ қарап қойып, таңғы ұйқыдан мажаураған шағын қалашықтан, бурыл атты тайпалта жорғалатып, су жыландай суырыла шығып ұзап бара жатты. Т.Рыск. ~ Қара дәу ыстаулығынан пішен шабуға аттанған күннің ертеңінде, Көпжасар көз шырымын алды да, ақ некелі әйелінің төсегінен су жыландай суырылып шыққан. Т.Рыс. ~ Сұмдық-ай, бүйте берсе ұрғашы атаулы құтырған иттей көзі қанталап иесінен безер болар, қыз-қырқын әзәзілдік жолға түсер болар» деген алып-қашпа сөз су жыландай сүйреңдеді. С.Жүн.

Толассыз, үсті-үстіне келіп жатты. ~ Бұл кездері баяғы теңмін деп құмартып, құлқынын құртып жүретін замандастарынан жоғары секілді телміріп жазған өлеңдер, хаттар судай ағылып келсе де, кейбіреулерін жауапсыз жыртып, кейбіреулерін өзінің шешендігімен жебедей жерге енгізіп, енді қайтып бас көтеруге жаратпай тастай беруші еді. С.Тор. ~ Тұтанып өршуге бет алып тұрған араздық ал енді дауламасы бар ма? Дүрілдеген өсектер, гүрілдеген өсектер судай ағылды. Әй, не сұрайсың?.. С.Тор.

Әлі көрер күні бар, жарық дүниеден татар дәм-тұзы әлі таусылмаған д.м. * Жағым қарысып, тыныс алуым қиындап, енді болмаса өлуге шақ қалғанда, суішкілігім бар екен, бір бұраңбел бикеш патша жаяу баратын жайға асығыс кіріп кетіп еді, атып шығып: — Бізді бітеу дей ме! — деп, кеңірдегіме кептелген рулонды жұлып алғаны тәңір жарылқағыр. Т.Сәу. ~ Бәрімізге бірдей келген зауал ғой бұл. Су ішкілігіміз бар екен. Қайта жанымыз қалды. Қыршын жасы жазықсыз қиылғандар да баршылық. Т.Рыск. ~ Сейітханның су ішерлігі бар екен. Моңғолға аман асып кетті. Бірақ артында қалған бала-шағасы не болды. Торғайдай тозды. Көрмегенді көрді. Ж.Шәк.

Еркін, көсіле сөйлейді. ~ “Ол қолдан келеді”. “Жарты ай мерзімде”. “Әңгіме жоқ”. “Онда жүрелік. Барған соң, ақысын келісе жатармыз”, деді қасқабас, қалың бас. Өнештің таң қалғаны, анау қазақша судай ағып тұр. Н.Дәу. ~ Алланың қазақша сөзді судай ағып сөйлейтіні де дала қазақтарын қайран қалдырмай қойған жоқ. Б.Тоғ. ~ Әркез шырышты қолдары еңбек адамдарына тән қайрақтай қатты болғанмен жомарт. Пейілдері теңіздей шалқар. Әңгіме, сөзге судай ағып тұр. Ү.Жәл.

Көрер күні таусылды, ажалы жетті. ~ Кезінде үріп ішіп, шайқап төккен пенде су ішкілігі таусылып, көз жұмғанда, марқұмның жалаңаш тәніне жапсыратын ыңғайлы киім таппай жүгіргіштейсің. Ө.Кәр. ~ Енді ол өлім сапарына бел буып, бекем кіріспейді, жанын қиюға пенделікпен әрекет жасамайды да. Су ішкілігің таусылмаса таспен ұрса да шыбын жаныңды үркіте алмасын бағамдаған. О.Бөк. * Мына Мырқы іштегі толқынын баса алмай "о, тоба" — деді. Мұндай күнді көретін суішкілігім, дәм-тұзым таусылмапты. Д.Дос.

Ағыл-тегіл төгілді. ~ Жөн сілтер, Жол көрсетер жан болмады, Жауыз жау қойсын ба енді мені атпай?! Қорғасын жас жүрекке оғы батты, Күнәсіз таза қаным судай ақты. М. Жұм. ~ Асан Қайғыға ақ үй тігіліп, үш жырауға арнап қазысы кере қарыс қысыр бие сойылды. Сапырылған уыздай сары қымыз судай ақты. І.Ес. ~ Жендеттер жаралғалы кімді аяпты,Көгендеп кәрі-жасты бірдей атты. Кәмпеске, ашаршылық, отыз жеті- Кінәсіз халық қаны судай ақты. Н.Айт. Әлде бірдеңенің қиюы қашты. * Қазақтың шын сөзге нанбай, құлақ та қоймай, тыңдауға қолы да тимей,пәлелі сөзге, өтірікке сүттей ұйып, бар шаруасы судай ақса да, соны әбден естіп ұқпай тынбайтұғыны қалай? Абай. Мүдірмей, шешен сөйледі, жанын салып әрекеттенді. * Задатқа деп аузына аз май жағып, Алған сайын тымшешен судай ағып, «Екі жұма бұл істі күтіңіз», — деп, Амандасып жөнелді құйтың қағып. Шәк. * Жалғыз балалары Тілепалдының еш хабары шықпай қойды. Әркім әр саққа жүгіртеді. Күлте сақал Күдеріге айтқызсам: «Алшынбекжан екеуі оқуға келгенде судай ағады. Ә.Кек. * Пейілдері теңіздей шалқар. Әңгіме, сөзге судай ағып тұр. Ү.Жәл.

Ақылсыз, мисыз. * Сот орнындағыларды су ми еткені өз алдына. Ғ.Қаб. * Жылда шөптің тең жарымын рәсуә ғып жүрген бір су ми. С.Жүн. * Түнде ғана сен су миға айтпадым ба. Халел екеуін бүгін ғана қосып отырғанда, арасын суытайын деп пе ең. С.Жүн. ~ Құдай-ай, осы арамды қайтейін деп жүр, ә! Соқыр тиын құрлы пайдасы болсайшы бір. Анау әкең де нағыз миқата. Әйтпесе сонау ит арқасы қияннан осыны әкелер ме? Қазақ ат, айғыр, мал тасушы еді, сендердікіндей сорақыны көргенім осы. Ә, су ми болған сорлы! О.Елс.

Қып-қызыл жалған, бір рас сөз жоқ. * "Осы айтқандарыңның бәрі судай өтірік! Иттің баласы, жасыңнан өтірікке үйреніп қалған немесің, бет-аузың шіірікпейді,"- деп, қарқ-қарқ күлді. М.б.Т. ~ Біреу тұрып: — «Қырукин оңбаған кісі, күшікті папируспен тұмсыққа түртіп ырылдатты, күшік ыза болып қолын қауып алды» — деді. — Өтірік айтып, былшылдама, соқыр! Айтқаны судай өтірік. А.Байт.

Айналшық болған мал сықылды. ~ Кетудің жолын тапқан ақылменен, Табылсын ба, талығып күдер үзген. Елік белі, есерге ар бола ма, Су мүйіз бұқадай-ақ тамды сүзген. БС. "Асан-қайғы." ~ Қилы-қилы заманды, Заманға сай адамды Салғастырып қарасам, Су мүйіз болған танадай Шыр көбелек айналам, Кешегі бір заманда, Қайран қазақ, қайтейін, Мынау азған заманда. Дулат Баб.