ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Әлдебір жағдайға сәйкес, әлдебір себеппен д.м. * Сондықтан әр елдің жақсысы өз бастарына я өз жақындарына арналған біреудің дауы болса, оны съезге жеткізбей, алдын ала тексеріп, бітім беріп, тыныштық тауып жатқан заман еді. Соның орайына Жарасбайдың қайыны Досай аулы өз тұсындағы аразы Қалқаманмен табысыпты. М.Әу. * Жарасбайдан да талай барымта алынды. Жалғыз барымта емес, ұрланып алған мал да көп болды. Оның орайына талай-талай жерден Жарасбай да, Қоқыш та әлденеше рет шұбыртып алып жатты. М.Әу.

Соған ұқсас жағдай, сол сықылды. * Бала кезімде бөлмемде: "Күнәңіз үшін жазаға ұшырайсы" дейтін нақыл сөз жазылған тақтайша ілулі тұратын. Мынау тап соның кебі. А.Крис. * Ондай ғибрат өткен замандарда болған. Баласы әкесіне, інісі ағасына қарсы шыққан патшалардың елдері өзгелерге жем болып отырған. Бұл да соның кебі, – деді. Ғ.Есім.

Көмескіленді; күңгірттенді; өңі жүдеді; бәсең тартты. * Күн батуға жақындап, ұясына қонып барады. Күндізгі өткір, ыстық күннің көзі маужырап, нұры солғын тартқан. Самал жел есіп тұр. Ж.Айм. * Бұл сенім беки берді. Шиыршық атып, тырсылдаған тамырларым солғын тарта бастады. Жүрегім жайдағыдай жалаулап, бүлкіл қақты. Жүйелерім босады. Жаным жай тапты. Ж.Айм. * Мұнда көлеңке ғой, күн нұрын тасалаған жүрдек бұлттай, оқтын-оқтын соғып кететін шағын шаттықтың өзін де қоқырайта қояды — адам жүзі солғын тарта қояды, солған гүл реңдес… Х.Ес. * Бөртенің солғын тартқан жанарында болар-болмас ұшқын білінді. С.См. * Бертінде жалғыздыққа өзі де үйреніп, еті өліп, күйеуінің бейнесі солғын тарта бастағаны кәміл; мүлде ұмытты деу қиын… М.Сүн. ~ Шала жұмылған көздерімен келіншектің тұла бойын сүзіп өтті. Әйелдің көмескі нұрланатын солғын сұлулығын байқады. Т.Рыск. ~ Кәзірден бастап бойымыздан нәр кетіп, гүлге тән жұпар иіс те, қызға тән әдемілік те солғын тарта бастады. О.Көш.

Біреудің сиқына түсті, көргенін көрді. * Кезінде бір космонавт космоста жүргенде сиырдың мөңірегенін естіп, өзеннің жағасындағы шалғында жайылып жүрген малды көрген екен. Байғұстың көргені тек елес екен. Сөйтіп ол, “сиыр космонавт” атанған ғой. Шынын айтсақ, біз де соның кебін киеміз бе деп сескендік. Ш.Айт. * Жүрегі су ете түсті, ар жағын ойлағысы келмеді. Аю соғып алған мал мен аңын жерге көміп, әбден борсытып барып жеуші еді, бұған да соның кебін кигізбек пе? Онда оңбады. М.Қаб. * Шіңгілдегі Жантайлақтың басының алынуыда ұлықтарға бағынбаған өз басбұзарлығынан деп білетін ол «сенде солардың кебінін киме!» деп сес көрсете айбарланды. Ж.Шәк. * «Мені ызаландыру үшін өтірік сыпайы болғансып, әдейі істеп тұр», деп ойлады Бақдәулет. «Құлан құдыққа құласа, құлағында құрбақа ойнайды», мен де соның кебін кидім- ау. Ө.Ахм.

~ Тынысы кеңейіп, кеудесіндегі сырыл басылғанша солай етті де, солығы басылып, демалысы қалыпқа түсе бастағанда барып сол тасаға отырып біраз демалып алуды ұйғарды. Е.Әл.

Өлгенше, ажалы жеткенше. ~ Қанаты қайырылғанша есер, желбезегі айырылғанша жүзер. Соңғы демі біткенше өмір үшін арпалысып бағар. Тек теңіз кеңістігі тарылмаса екен. Ү.Жлк. ~ Қартайғанда игілік кер, Сырғыма Федора! Соңғы деміңе дейін қасыңнан адам кетпесін. М.Кәрім. ~ Фашистермен кескілескен қанды айқасқа кірген күннен бастап, ақтық демі біткенше Бозжанов жолдас күн сайын, сағат сайын большевиктік ерліктің, коммунистік адамгершіліктің, азаматтықтың үлгі-өнегесін үздіксіз көрсетіп отырды. Ә.Нұрш.

Көз жасын тыйып, өксігін басты. * Аруана жағадағы шоқ талдың түбіне жетіп, солығын басты. С.Дос. * Бірталай уақыт өткенде барып, Айкүміс солығын басып, баланы жүрегіне қысқан күйде, орындыққа отыра кетті де … Ғ.Слан. * – Апам, жаман, – дейді оның жанында әлі де іштей солығын баса алмай отырған қара бала. Д.Әш. * Көрпесін атасы жапты. Жылағанын қойғанмен, бала көпке дейін солығын баса алмады. Т.Нұрм. * Жалпақ жазиралы даланы еркін кезген қиялшыл бозбаланың кеудесі де солығы басылып, қайыра ұйқыға кеткен жанартаудай болады. С.Сағ.

Кейінгі уақытта. * Анау әр ауырған сайын күйіп-пісетін. Жайбарақат, сабыр сақтап жүргені – соңғы әзірде. Нақ сол жолы тіпті немқұрайды қараған тәрізденді. Ж.Нәж. ~ Рас, «Ештен де кеш жақсының» игілігін Сафуан да аз игеріп жүрген жоқ. Бәлкім «Ағалар алақанының» шарапаты шығар, соңғы әзірде десеңіз де, ақыры осы кітап үшін Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы да берілді. Сафуан, Тахауиларды халық өз жазушымыз деп танығалы қашан.. Х.Ерғ. ~ Қыз отауын осындай қалың тобыр, сумаң тіл, сұқ көзден қағыс ұстауға қосқан әміршінің өз ләмі еді. Кербез де әке ұйғарымына дән риза-тын. Өзін тұтқын сезінгені — соңғы әзірде. Бас жылқышыға көңілі ауғалы ғана. Ж.Нәж.

Ас құнды, қымбат. ~ Бүркіт өз ойынан өзі тағы да шошынды. «Қасиетін мәңгі жоғалтпас сом алтындай, жер бетіне сирек келетін осынау өзгеше жаратылған дарын күш расымен өлексе күткен қара қарға — дағдарыстың жемі болмақ па. І.Ес. ~ Қазақтың қай тарихын да аңыздар мен әңгімелер толқыны басып кеткен. Бірақ, сол аңыз-әңгіме өзегінде сом алтындай жарқырап тарихи ақиқат жатады. Әрбір мысалдан тарихи дерек көрініп тұрады. Б.Қой.

Әлдебір мәселені, жұмысты тәмам қылды. ~ Кейіннен, Жабайы Батысты игеріп бағындыруға келген басқыншылар жаңа қырғын бастап, бизондардың тарихының соңғы нүктесін қойды. Т.Әс. ~ "Горио әкей" романының соңғы нүктесін қойғаннан соң 35 жастағы Оноре де Бальзак осылайша еңіреп–есеңгіреп, делқұлы, беяапар күйге түсіпті. Ж.Аяз. ~ Қыз дәуренінің соңғы нүктесі қойылғандай сезе ме, әпкем булыға жылады. Жар–жарға ұқсас бір әнді созып жылайды. Б.Мом. ~ Кесік бас «жүз жыл көрмеде тұрса да бұзылмастай» ысталып болған соң Жа– лама туралы жалпақ моңғол жұртына таралған аңыз– лақаптың соңына нүкте қойылады. Т.Жұрт.