ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Ауыр тиді; жүрегін ауыртты; күңірентті. ~ Сүю деген – некелену, некеленіп алған соң, түбінде мені күте алмайтын болсаң, қазір ажырасайық деу – Нұрияштай қызға ең дөрекі соққы болмай ма!… Иә, оның жанына кіршік түсіре алмаймын! Қ.Шабд. ~ Неткен қатыгез едің!.. Тым болмаса жұбатар деп ойлап ем!.. Саған мұншалықты бауыр басып кеткенім, уақыт өте келе қатты соққы болатынын білдім бе?!. Д.Рам. ~ Ақтоқтыдан кейін Ақанға көңіл жұбанышы болған Құлагердің өлімі үлкен соққы болды. Ә.Марғ.

Ұрып-соқты, жазалады, сойылмен ұрып, сабады. * Разбескіде Күзектің тыққан малын көрсетіп, сойылға жығып, есесін екі қайтарды. Ж.Айм. ~ Бірақ ақ бөкенге екі ырғып жететін ақал-теке, текежаумыттар бұларды қарасына да ілдірмеді. Қобыланды, Қамбар батыр секілді шапқанда аузымен құс ілетін тұлпарлары бар он шақты батырлар ғана соңдарынан қуып жетіп, жүзге таяу адамын сойылға жығып түсірді. І.Ес. ~ Сондай жайттың бірі — Қазақ телевизиясының елу бес миллион ақшасын алып кеткен оспадарлардың жіберген қателіктерін тап басып тауып берді: сыбайлас, телекомпанияның жүргізушісін құр ғана сойылға жықпай, бір-екі апта ауруханада нашар халде жататындай етіп, өлмес жеріне пышақ салу керек еді. Ә.Ыб. ~ Әйелі олай өтіп, былай өтіп: — Тұрсайшы, енді, — деп күйеуінің бетіне жалтақтайды. Сойылға жығып, тазыны тастап кетсе таяқ жедім деп өкінбес еді. Тілге де келмеді-ау. Үмітсіз жанарын көкжиекке қадап, өкініштен өртенген өзегін оң қолымен сипалады. К.Жүн.

Әлдебір жағдай ауыр тиді, қинады, жүрегін ауыртты. ~ Есенбай ойланбай сөйлеген сөзінің өзіне соққы болып тигенін білді. Бірақ аузына басқа сөз түспеді. О.Көш. ~ Темүжіннің керей билеушілері мен оған бағынған моңғол нояндарына жолдаған сәлемі, жай сәлем емес ауыр соққы болып тиді. Ж.Шәк. ~ Олардың артынан асқар таудай ағасы Сәбит Мұқанов қайтпас сапарға ол кетті. Осының бәрі Баукеңе соққы үстіне соққы болып тиіп, оның аузынан шыққан күйініш сөздері жалпақ жұртқа естіліп жатты. Ә.Нұрш. ~ Жұрттың өзіне деген ерекше ілтифатына үйреніп қалған, осы кішкентай құбылыс Еркебұланға соққы болып тиді. Ә.Тар.

Қан-жоса болды д.м. ~ Заматта біреулерінің шекесі торсықтай боп ісіп, көзі жұмылып, басқа біреуінің мұрнынан қан сауылдап ағып, үсті-бастары сойылған қойдай қып-қызыл қан басып шыға келді. Көйлектері пора-пора. Ә.Кек.

Таяқ жеді, тепкі көрді. ~ Қырып алдық тоқтыны, Жейтін болдық соққыны. О.Әуб. ~ Тағдырдан соққы жеген екі пенде үрпиісіп қалды. «Не істеу керек?» дегенді іштей айтысты. Т.Әл. ~ Дулат (бекініп). Бәсе, Қарагөзімізді әкететін жауларға, тым болмаса, бір оқ атып қалайық. Барып–барып жығылмас па екен? Әкетсе де, соққы жеп кетсін. Неге қарап қаламыз? М.Әу. ~ Өзі де сілтіге салған сүйектей боп–боз. Жүріс–тұрысында да баяғы батылдық жоқ. Кібіртік. Созадаң. Бір нәрседен әбден соққы жеп, басымен қайғы болған адам ғана осындай болса керек. Ә.Кек. ~ Қоспан (ойланып). Соққы жеп, басылып қалған қам көңіл… Маңдайдан сипағанға баладай алданып… елп ете қалғаным ба? Ұқпаппын–ау сырын. Т.Ахт.

Оқыс, қатты; есін шығарардай. * – Қартқожа бар ма? Шық бері! – деген түнгі айғай, сойылмен салып жібергендей, сарт ете түсті. Ж.Айм. * Оқбақтың «Оқ!» деген дауысы, сойылмен сойып кеткендей дүрс етті. Ж.Айм.

Зорлыққа тап болды, зәбірленді, төбелесте жарақат алды. ~ Бұлардың да ондай бұзақы, желігін әуелі аямай басып алу керек. Сонда барып бастарына соққы тиеді. Ә.Кек. ~ Қалдың ба Нұрым?… Жан жүрегім, бақыл бол! – деп күбірлегенімде жүрегіме қатал соққы енді тигендей, ұйып бара жатты. Жалт бұрылдым, – тоқтат!… то…қта…т!– деп зекіп-зекіп қалдым өзіме. Қ.Шабд. ~ Опа кермей, талай соққы тиіп жапа шеккен жүрегі жаралы, көңілі жадау тартып келген ақын шемен-шерін ағытып, түр-түсі сан өзгеріп тұратын жәдігейлерді нысанаға алады. С.Им.

Азын-аулақ дәм үшін біреудің айтағына түсті д.м. ~ Қытайдың әскеріне жол бастап келіп, жалғыз-ақ күнде басып қалып жүрмесін. Кәпір болмаса да солардың сойылын соғып, қазанынан қаспақ жегендер ғой. Ж.Шәк.

Ұрып-соғылды, зәбір көрді, таяқ жеді. ~ Соққыға жығылып, шала есті боп жатқан Жәукені анау екеуі үйінің алдына сүйреп апарып тастады да, бүйірлерін таянып, қызығына қарап тұрды. С.Ом. ~ Екі шабарман соққыға жығылған бір жігітті қолтығынан сүйреп әкеліп тізе бүктіреді. Б.Тоғ. ~ Бір күні кезекті соққыға жығылып әлсіреп, есімді бірде жиып, бірде қайта сандырақтап жатқан кезімде, бүкіл өмірім көз алдыма келмесі бар ма. З.Нұрт.

Ештеңеге уақыт таба алмай, жұмысбасты болды. ~ — Атызға келген балықтың бәрін ұстай берсең жер-көкке сияр емес, — деді Сырбай, және оған жүдә уақыт қайда, жұмыстан жүдә сіңбіруге қол тимейді. Бағып отырған негізгі балығын, да, малын, да күріш болған соң, соны жүдә жақсы есіруге тырысасың да. С.Мұқ. ~ Пешті жөндеп, есікті қаптап, терезелердің жақтауларын қиюластырып, үйді қысқа әзірлеудің әлегімен Әбутәліп мұрнынан шаншылып, сіңбіруге қолы тимейді. Ш.Айт. ~ Қатар-қатар дүкен құрып, іс көрігін қыздырып, сіңбіруге қолы тимей, кәсіп қылып жатқандардың өнерін тамашалайды. Ү.Жәл. ~ Кеңкелестеу еді, сіңбіруге қолы тимей жүретін ол да енді… Ж.Аяз.