Елең-алаң, таң сібірлеген кез. ~ Ертесіне таң алакеуімнен Қарықбол мен Ақбата буыныптүйініп жолға шықты. Қолдарында тамақ ораған түйіншек, шие теретін қауашақ құтысы бар. ҚЕ. ~ Сен ертең азанмен ханға барып сәлем бер. Келгеніңді баян ет. Саған не айтады, не тапсырады, бұлжытпай, ұмытпай маған баян ет, – дейді. Бала таң алакеуіммен ханның ордасына аяндайды. ҚЕ. * Айтуар "ауруханадан ертең шығасың, шетелге, Хьюстондағы жүрек клиникасына жол аласың" деген күні таң алакеуімнен оянды. Д.Досж. * Бірінші тоқсанды аяқтаған әкпелері үйге келгелі абыр-сабырмен кеш жатып жүрген Бекен таң алакеуімде шошып оянған. С.Әбек. * Таң алакеуімнен, торғайдан бұрын оянып, есеп шығарып, миы шайқалғандай болып қатты шаршаған кезде — Гетенің "Фауст" кітабын ала сап парақтап, бұрын да пәленбай рет оқыған тұстарға қайыра көз жүгіртіп, аш күзенше бүгіліп отырғанына жөн болсын-ай! Д.Досж. * Шаланин таң алакеуімде оянады да, төсегінде жатқан күйі тумбочкасына қол созып, салдырлатып сипалай бастайды. Ғ.Қаб. * Сәске түс деп шамалағаны таң алакеуімгі мезгіл екен. Д.Досж.

Бұтын керді; жанын салды, тыраштанды,~ Сері көңіл серік қылса, үкілі домбыра, жүйрік ат, құмай тазы емес пе ер жігіттің жұлдызын жарқырата түсетін. «Ұшар» десе құлағы елең етпейтін кім бар еді. Таң айырып тырағайлаған талай көкжалды тірсектен іліп, тырапай асырған құмайдың ендігі түрі мынау, жұдырықтай қоянға қауқары жетпей қансорпа. Т.Сәу. ~ Ендеше алты жыл бойы бұл Қалдыбайды алдап келіпті. Алты жылда оқта-текте болсын өзінің таңын айырған дирижерді есіне үнемі алғаны да рас. Н.Дәу.

Күннің алғашқы жарығы сәуле шаша бастады. * Таң ағарғанша тапжылмастан отырып мен Меңтай дәптерінен мыналарды оқып шықтым. Ә.Нұрш.~ Мен кейде алдымдағы қыздың қарасынан көз жазбай, кейде ат тұяғының дүбіріне ілесіп, қалмай отырып, таң ағарып ата бергенде таяп та қалып едім. Ж.Сәм.

Қатты таңданды. * – Балам, сен әуре болма, – деп қабағын қарс түйіп алды. – Мен Әжімбетке бармаймын. Одан да… Қалқан құлақ баланың аузы шапшаң екен: – Неге бармайсыз? – деп, таң-тамаша болды. О.Сәрс. ~ Мұнда тек таңғажайып сұлулық бейнеленіпті. Оның тұп-тұнық, бір түйір көмірдей қап-қара қарашығы мынау дүниеге, ондағы сан-қилы құбылыстар мен адамдардың тіршілігіне таң-тамаша боп қарай қалған. Д.Ис.

Белгісіз нәрсе, бейтаныс адамнан сыры белгілі ескі таныс артық. * Ал біздің шала молдамыз жылы-жұмсаққа тұмсығы тиген соң, ық іздейді. «Таннымаған періштеден бой үйренген сайтан артық». Көз үйренген ел оның білімімен санасып жатпайды. Қ.Тол.

Әбден қаңсып, қуарды,. * Түк көрмеген сорлы басы бір күні осылай тақырға отырып қаламын деп ойлап па? Апшысы қуырылып, тандыры тартылған мына заманда күнкөрістің қамын ойлап, жанталасқаны рас. Қ.Жұм. ~ Биыл жаз ерте шыққан- ды. Мамыр айы туысымен ыстық түсіп, аспаннан бір тамшы жаңбыр жаумай, тіршіліктің тандыры тартылып тұр. Әсіресе, айналасы биік дуалмен қоршалған жамбылдың іші тіпті қапырық, не үп еткен жел соқпайды. Қ.Жұм.

Суы тартылып, қаңсып қалды; шөл қысты. * Киіздей тұтқан шаң-тозаңнан көздері әрең жылтырайды. Аттаған сайын күлі бұрқыраған борбас пен тандыры кепкен татырдың шаңын желектендіріп, титықты құртқан ұзақ сарпалдаңда аттылы- жаяудың талайы табанынан тесілген, тай-құлын қолы түсіп солтақ- шойнаққа айналған. Ғ.Біләл. * Тандыры кепкен өзектер мен тақыр жыралардан қу құлқынға талғау табу үшін зор шыдам керек. Ш.Айт. * Елу екінші жылдың жазы ерекше ыстық болды. Жердің тандыры кеуіп, ысып кеткені сонша, Сарыөзектің кесірткелері қайда тығыларын білмей, адамдардан да қорыққанды қойып, алқымдары атқақтай бүлкілдеп, ауыздарын арандай ашып, үйдің табалдырығына дейін жүгіріп келетінді шығарды; әйтеуір, шыжғырған күннің қызуынан құтылса болғаны. Ш.Айт. ~ Ел де, тандыры кепкен дала да сілтідей тынып, бәріне көніп береді. М.Сүн.

.

Өзінше болды, күпінді, дандайсыды. * … жалшылар бір-бір дүкен ашып, я кәсіпкер атанып, я қалталы алпауыт аталып, я депутатқа түсуге даярланып, пілдің құйрығын ұстаған кісідей танауынан есекқұрт түседі. Д.Досж.

Аяғынан тік түрды, әбігер болды. * Қашан көрсең қара жермен алысып танауына су жетпей безектеген Дархан былай тағы жұртқа еш нәрсені парықтамайтын, шөк десе шөгетін, өк десе жүретін көлік малындай көрінуі хақ еді. Бекерден-бекер Қара нар аталған жоқ. О.Бөк. * Жаңағы ақ үйлерден аулағырақ тігілген қараша үйлер маңында мал сойылып, қазан асылып, танауына су жетпей абынып жүрген адамдарды көресін. Қ.Жұм. * Қопада отырған қойлы ауыл шәт-шәлекей болды да қалды. Ферма меңгерушісі Қасым танауына су жетпей арлыберлі зыр жүгіруде. К.Қаз. * Даладағы кешкі малдың күйбең шаруасы ұлдарына тапсырылған болар, Жанұзақ танауына су жетпей жүретін басқа шопандардай емес, қонаққа келген адамша бастықтармен тізе қосып, еркін отыр. Қ.Жұм.