Бүкіл денесінде, бітім-болмысында. ~ Бабасына сыйынып, Жалбарына қалмады. Пірі үстіне қонбады, Баяғы қайрат болмады; Оймақ құрам сау жері, Тал бойында қалмады. А.Байт. ("Ер Сайын"). ~ Тал бойында «жастықтың оты жалындап, талаптың аты арындап» тұрған Мұхтар өз кезінің мұншалық мағыналы, мерейлі, мәрт тартыс– тағдырынан сырт қала алмады, басымен сүңгіп араласты да кетті. З.Қаб. ~ Әлдеқалай құрдас– құрбылары: «Ақжан саған несімен ұнады?» — деп сұраса, ол әрине тап басып айта алмағы кәміл; әйтеуір оның бір білері адам біткеннің тал бойында бөлекше көзге түсіп, көңіл қуантар қасиеттің болатыны; бірі езу тарта күлгенімен, енді бірі үнімен, не өзі ұнатар кісіні көргенде жарқ ете қалар жанарымен, жүріс– тұрысымен әдемі. М.Сүн. ~ Ойпаңдау жерде іркіліп, Сүлкей мықынынан төмен байқастап көп қарады. Бөксе құрылысын сипады. Тоқтағаны несі? Қарағаны несі? Әлде тал бойында шынымен жат тамшы тірілді — ау деген күдігі ме екен? С.Ел.

Бүкіл болмысы; тұла бойы. ~ Тал бойымда тұрғанда өз асылым, Дүниеде жоқты іздеп сарсыламын. Р.Нияз. ~ … о баста ата тәлімі, ана тәрбиесі арқылы сүйекке сіңген жақсы әдет тал бойына жарасып-ақ тұр. О.Сәрс.

Адамның дүниеге есігін ашқан кезінен о дүниелік болғанға шейінгі тірлігі. * Сәби шыр етіп дүние есігін ашқанда Алланың қалауымен періштелер оның маңдайына тағдырын жазады,тал бесіктен жер бесікке жеткенге дейін сол тағдырдан асып ешкім ешқайда бара алмайды. А.Әлт. * Бұл орталыққа ғалымдар, тіл мамандары, журналистер, этнографтар арнайы шақыртумен қатысып отырады. Оның мақсаты – тал бесіктен жер бесікке дейінгі ұлтымыздың әдет-ғұрпын болашақ ұрпаққа жеткізу. Осы сіз бен біздің ойымыздың тоғысқан жері. Ж.Баб.

Айласын асырып, алдап соғып, жерге қаратып кетті. ~ Ойпырай, зәлімдігін қарашы. Содан қойшы, айласын асырып, ақыры мені Володясымен кездестірмек түгіл, маңайына жолатпай, ақыры тақыршаққа отырғызды ғой» дегені санамда жаңғырып, қайта-қайта есіме түсіп, тегі жүрегімді сыздатты. З.Нұрт. ~ Ақшадан түгі қалмапты. Әкесі ақша да бермеймін, борышыңды да өтемеймін депті. Тігінші де, тақыр жерге отырғызу амалына шығыпты, екінші біреуі де тақыршаққа отырғызатын қауіп туғызыпты. Л.Толст. ~ Сегіз айдан аса абақтыда бірге жаттық. Менің жағдайыммен жақсы таныссың. Өз абысыны Рабиғаны алдап-арбап тақыршаққа отырғызған, ақыры бас сауғалатып қашуға мәжбүр еткен. З.Нұрт.

Қулығын асырып, алдап кетті; жер соқтырды, құр қалдырды. ~ Жұрттың ақ сүтін ақтап келіп, ақ батасын алғалы отырған шығарсың, — деді Нұртаза да, Сауыттың елден ақша жинап алып, елді тақырға отырғызып кеткенін көлденең тосып. Ғ.Мүс. ~ Лау, алым-салық, сойыс, талан-тараж елдің жағасын жығып, әсіресе Жетісудың қара керей, садыр, матай елдерін тақыр жерге отырғызып кетті. І.Жанс. ~ Көтеріліс жетекшілерінің көбі саудагерлерден шыққандықтан бір күні елді сатып, саптастарын тақырға отырғызып кетуі де әбден мүмкін. Ж.Шәк. ~ Осы уақытқа шейін мұның қылшығы қисаймай жүрсе, ол да мұның кілең байқұлақтар әулетін тақырға отырғызып ат шығаруының арқасы еді. О.Сәрс.

Алданып қалды, барынан айырылды; түгі қалмады. * — Байтөбет ит түбіме жетті,- деді Алатай шын көңілден кейіп,- дауыңа көмектесем деп, іш-майымды сорып та болды. Мен, бар болғыр, атағына алаңғасарланып шаба бердім. Жауыз талайды осылай тақыр мұзға отырғызды дейтін еді, мен де отырдым. С.Мұқ.

Күнкөрісі нашар, "үрерге иті, сығарға биті жоқ" дейтіндей, күнін әзер көріп жүрген жарлы-жақыбай. ~ Өйтпесе, тағдыры қыл үстінде тұрған Боранқұлға қарағанда түбіміз қомақты, тамырымыз берік тақыр кедей біздің кеуде керіп, қарсылық көрсететін жөніміз бар ғой. Ғ.Біл. ~ Екі түйе шала көтерем болып қыстан шықты. Сөйтіп күздігүні әжептеуір күн көргіші бар үй едік, таза тақыр кедей болып шыға келдік. С.Бег.

Еш жақыны жоқ, қу жетім. ~ Нарбота — тақыр жетім. Әкесі соғыста опат болған. Шешесі қырық үшінші жылы өкпесіне суық тиіп, кешікпей күйеуінің соңынан жөнеп берген. Ш.Мұр. ~ Есімде, біздің үй соғыс басталған жазда Ақсуатта отырды. Біздің үй деп отырғаным – жездемнің үйі ғой. Өзім тақыр жетіммін. «Әкең атқа мінген, билік айтқан кісі. Мәмбетейдің ішінде содан тәуірі болған жоқ. Т.Әбд. ~ Оразбек менің курстасым, тақыр жетім еді, ынтырнаттың баяғы «ұрғашы» польтосын екеуміз кезек киіп қыстан шығып жүрдік. Қ.Ысқ.

1. Алаяқтарға алданып қалды. ~ Ау, бәсе. "Бар тапқан ақшасын алаяқтар алдап кетіп, тақыр жерге отырып қалыпты. Өзін тонаушылар тонап, өлімші қып ұрып кетіпті…" деген үрейлі хабар да ұзын құлақтан жеткен… Т.Рыск. 2. Барынан айрылып, мұқтаждыққа түсті. ~ Үйленіп, жасауына дейін алған соң Дурновоның кедейліктен тақыр жерге отырып қалған помещиктің мұрагерін теспей сорды, иегіндегі әдемі қоңыр сақалынан басқа мақтанары жоқ, жиырма бес жасына қарамай басы жұмыртқадай жалтырап қалған неме еді. И.Бун.

Алдап кетті, жер қаптырды; сан соқтырды. ~ Сыртқа шығып, вокзалдың айналасын адақтап оралды,буфетке де бас сұқты — зым-зия: "Көкке ұшып кетті ме, жерге кіріп кетті ме?.. Жарайды, бұ жолы Санчо Пансо мені тақыр жерге отырғызып кетті. Ә.Тар. ~ Аспан да, жер де у- шу, арғымақ елдің өзін дәріптеп, көкке көтеріп жатқанын сезді, көптің көзін арбай түскісі келіп, аяғын билеп басты, жаңа ғана өзін тақыр жерге отырғызып кете жаздаған биік көкті көргенде, одан әрі құлпырды. А.Смай. Түгін қалдырмай тонап кетті, барынан айырып, аш қалдырды, жерге қаратып кетті. ~ Лау, алым-салық,сойыс, талан-тараж елдің жағасын жығып, әсіресе Жетісудың қара керей, садыр, матай елдерін тақыр жерге отырғызып кетті. І.Жанс. ~ Кешікпей соғыс басталып кетті. Ауылымыз майданның астында болды. Ел таланды. Үрікті. Шошыды. Ақтың шығыны елді тақыр жерге отырғызды. І.Жанс. * Жылмиған Сағынғали Әліпқалиды онша жазалаған жоқ. Қолына жинаған біраз нар түйелерін, жас боталарын малының төлеміне алып, жетім үйді тақыр жерге отырғызған. С.Жүн. Онсыз да жүдеу ауылды тақыр жерге отырғызады ғой бұл күйімен. К.Қаз.