Тазымен аңға шықты. * Қыс түскенде көр Мақаңның дәуірін… Хош иісі мұрын жарған жылқының етіне сылқия тойып алып, езілген құрттың бір кесесін сіміріп салып тысқа шығар; ақтөсті ертіп аңға аттанады. Қырдан қылт еткен түлкіге тазы қосады… Д.Досж. ~ Сүйреп қосқан тазы түлкі алмайды. Мәтел. ~ Қыстың қысқа күнінде 60 шақырымға таяу жол жүрген 20дан астам салт атты қысқы табиғаттың кереметіне тамсанып, қоян қуып, түлкіге тазы қосты. "ЕҚ"

Шамасы жеткенге қоқан-лоққы жасап, күш көрсету, күштіде кеткен есесін әлсізден алу хақында. ~ ~ Мұндай қатты сөзге бармаушы еді. «Тазы ашуын тырнадан алады» демекші, маған шүйілгені, Салауатовтың да қиналғаны болар». К.Қаз. ~ — Ар жағы түсінікті,— деді Бақытжан оның сөзін бөліп.— Тазы ашуын тырнадан алады. Жетпістегі жетім шалдан жеген жұдырықтың қарымтасын менен қайтарайын деп пе едің, әкри. О.Бөк. ~ Есімбектің үй іші есітіп бұлан-талан болыпты. Шұға не қыла қойсын; таздың ашуын тырнадан алып Базарбайды айдап шығарып жібереді. Мені үйінің маңайына жуытпайды. Б.Майл. — ~ Мұз-ағаңды 80 жылдығымен құттықтап, қоңырау шалдым. Біраз сұхбаттастық. Әңгімеміздің арқауы қазақтың мақалдары болды. «Таз ашуын тырнадан алады» дегенді естуің бар ғой. Таз бен тырна арасында қандай байланыс болуы мүмкін? Анығында ол былай: «Қаз ашуын тырнадан алады, Таз ашуын тырналап алады». Көрдің бе? Енді ғана мағыналы болды. Ал ұйқасы қандай! Г.Бел. ~ «Таз ашуын тырнадан алады» дегендей, атқа ие бола алмаған ашық ауыз Қоразбай көп ұзамай Пышан үйінен қуылды. Б.Тоғ. ~ Олардың тумысынан түн ішінде далаға шықпайтынын білетін бұлар еш қаймықпастан көшедегі көп тасты терезеден аяусыз атып, дарбазасын атқа сүйретіп «таз ашуын тырнадан алғандай» іс істеді. Н.Абдыр.

1. Қу тақыр д.м. * Түс ауып бесін болды, жолаушылар жарым жолды да жүрген жоқ. Күн ыстық, қайнап тұр, шаң жұрт басын қоярға жер таппады. Таздың басындай қу тақыр дала, жолда не ағаш, не бұта жоқ. Ә.Бөкей. ~ Айна таздың басындай жалтыраған аспанның жұлығында, сайлаудан кейінгі азбандардай, сұрқыл бұлттар сандырап жүр еді. Ж.Айм. 2. Жер бетінің аламыштанып тұру туралы. ~ Мынау жол жанында жатқан кішкене шалшық су — бұдан екі-үш ай бұрын шалғыны балбырап ұйысып жатқан көгал еді. Енді таздың басындай аламыштанып, ұйысқан шалғынның әр жерінде бір түбірі ғана қалыпты. Мына түріне қарағанда бұған көгорай шалғын бітті, кемерінен асып суы шалқыды деп кім айтар? Б.Майл.

Жақсы кезім артта қалды д.м. ~ – Сіз сондай жұмбақты, қызық адамсыз, – деді мұғалім қыз. – Балаңыз зерек. Сонан соң суретті де жақсы салады. Сіз үйреткенсіз– ау… – Қойшы не дерін білмей, сасқалақтап қалды. Бар айтқаны: – Таздан тарақ қалғалы қашан. Сурет біздің не теңіміз, – деді де, шанасына отырды. О.Бөк. ~ Таздан тарақ қалғалы қашан!.. Тыраштаныпақ болдың-ау, — деп уәжден жығылып қалған шалын қағытқан болып келіншек ара түсті. Үлкен ұлына орамал мен шылапшын ұстатып жатып Бескемпірге менсінбей биіктен қарап еді. Қ.Ысқ. ~ Ауырып тұрсыз-ау, — дедім. Серуенге шығып жүрмісіз? — Таздан тарақ қалғалы қашан!.. Төрт қабырғаға қамалып қалдым. Жүрек, шіркін сыр беріп жатыр. Бес инфарктты көтерген бұған рахметтен басқа не айтамыз?! Р.Сей.

Қан араластырмаған, будандастырылмаған; қоспасы жоқ. * О, құдірет, албырт шақта тот-тозаң баспаған көңіл, кірқолаң шалмаған пәк ой, арамдық-қулық қаппаған таза қанды жүрек қандай алғыр, қандай қасиетті десеңші. Жастың жарты ғасырды алқымдап тастағанына қарамай бәрі де, бәрі нақ бір бүгінгідей көз алдымда тұр-ау! С.Бақб. ~ Әр дыбысы әуен боп таза қанды, Жапыраққа мас торғай жазады әнді. С.Нұрж.

Адал, ақ ниет. ~ Белинский айтқан екен: «Қиялдан шыққан махаббат таза жүректен шыққан махаббаттан ауыр, жаман болады. Қиял махаббаты жүрекке түссе, ауыр тас түскен секілді, қозғалтпайды, жанышады, улайды деп. Сол рас па деймін. Сарғаю, күйіну, — жүрек қатты ауырады». Ж.Айм. ~ Альбом – жүрек, жақын достар қолға алар, Таза жүрек оны оқып толғанар. «Мен жазайын, мен оқимын!» – деп алып, Надан жастар кетпес қара тап салар. М.Жұм. ~ Оқуға сусап Россиядан Мединеге барған шәкірттерді һәм олардың, таза көңілмен медресе ашамыз деулерін теріс демейміз. Бұларға көмек беруге уағда еткен қажыларды да сөкпейміз. М.Дул.

Бұрынғы қалпына, нашар күйіне қайта түсті. ~ Анаргүлмен әкем айтқандай- ақ жеке сөйлесті. Содан біршама уақыт кемпір тыныш жүрді де, қайтадан баяғы таз қалпына түсті. Б.Мом. ~ Әйтеуір, тезірек орнынан түсіп жақсы болды. Әйтпесе… ─ Осы күні қайда? ─ Осы күні елде, баяғы таз қалпына түскен. Т.Әбд. ~ Күйеуінің қайда жүргенін білуге Жаннат қорланды. Ал, Арман үйге келсе мас болып келеді де, ал, келмесе бір апталап қарасын көрсетпейді. Арман екі беті ісініп, көздерінің алды күлкілдеп, тағы бұрынғы таз қалпына түсті. І.Ес.

Баяғы жұпыны тірлік әлі оңалар емес; біреулердің көрген қорлығы өзінің де басына түсті д.м. * Бәріміз де қартайғасын сол таз кепешті киеміз… О.Сәрс. * Қысқасы, өзі бай бола тұра, халқы таз кепеш киіп отырған мемлекет — қазынаның қаһарына» ұшыраған. Н.Сам. * Сатушы бір мырс етіп алып: – Бізде парашют сатылмайды! – депті. Соны айтқанда бұл да сықылықтап күлуші еді, енді сол таз кепешті өз басына киіп отыр. Т.Сәук. ~ Жылқы бағуға жарайтындарың қаласыңдар да, қалғаның ауылға келіп, таз кепелеріңді қайта киесіңдер. С.Жүн.

Бұрынғы қалпына қайтып оралды; баяғы жағдайына, күйіне түсті. ~ Қараса: лашығында кемпірі отыр, Баяғы жарық астау жырық- жырық. Түсіріп таз кебіне бір-ақ күнде Қойыпты қу қақпасты құдай ұрып. А.Байт. ~ Сырлыбайға қарағандардан қара жұмысқа бірінші кеткен адам Қожамбет еді. Бір ай жүріп қайта оралғанда, бір қап жаңалық алып келді. -Жаманқала жақтан ба, қайдам, аузы түкті кәпірлер келе жатқан көрінеді ғой. Қолына түскен адамның басына таз кебін кигізіп, теріс қаратып шоқындырады екен. Бұл қамал солармен ұрысу үшін салынып жатса керек… З.Шүк. ~ Көзден аққан ыстық жас, Қойынға талай төгілді. Қайта кимесем игі еді, Баяғы таз кебімді. "Батырлар жыры". ~ Жылқы бағуға жарайтындарың қаласыңдар да, қалғаның ауылға келіп, таз кепелеріңді қайта киесіңдер. С.Жүн. ~ Өзенге түскен соң, бұралып баяғы таз кепештерін киеді. М.Мырз.

Түр-сипаты қорқынышты, зәрлі. * Жүрегімнің дүрсілі болғай еді деп, қолын кеудесіне басып еді — тас, тас емес-ау темір, темір емес — ажал шықыр еткендей, құйқа тамыры шымыр етті. Апан көр сияқтанды. Өйткені тажалдай түсі суық, саудыраған үш адам келіп қалды. Ж.Айм.