Ұзақ жүрістен қорлық көрді, болдырды, запа шекті. ~ Адам өлімі шыбын өлімімен бірдей болған сол бір кенеусіз, тұрлаусыз кер заманға нәлет айтып түнере қалды, бәрі. Табаны тасқа тілініп, өзек-қолқадан қан кетіп, денеден әл кетіп, көздің нұры таусылып, өлім халіне таянғанда, кеудесін сүйретіп киелі Қаратауға, айдын шалқар Көлмекөлге жеткен, көбі артта, ұзақ жолда көмусіз қалған бейбақ ата-баба, ғазиз аналардың киелі аруағына табынып, іштен дұға оқып, тұнжырап төмен қарап қалған. С.Ом. * Алыстарға атылған жырым — жебе, Тасқа әлі де табаным тіліне ме? Р.Ниязб.
ТАБАНЫ ТАЙДЫ
Қиындыққа шыдас бермеді, тұрақсыздық білдірді, тайсақтады, жауға төтеп бере алмады. ~ Көшумен күні өткен біздің қазақ, Кез болды бейғамдықтан зор індетке. Мұндай боп жаудан табан тайған ба еді, Жаңбырша қорғасын оқ жауған ба еді. Қожаб. ж. ~ «Сағынбаев» атағын көтерген студент ағам еді. Кеңес адамы болып, дөкей-дөкей қызметтерді атқарды. Бір уезд елді аузына қаратты… Бірақ арты қайырлы болмады, ағамның табаны тая бастады. «Бай баласы» байшыл деген атақты екінің бірі тапты. Б.Майл. * Осынау дамылсыз ілгерілеу үстінде табаны тайып ұшып өледі ме, әлде діттеген межесіне аяқ іліктіреді ме, ол арасын бір Алла біледі. Д.Дос. * Бұлаң құйрық саясатшылар бүлт ете қалса, бүтін бір ел, бүкіл бір халықтың табаны тайып кетері хақ. С.Досан. * Ертең әкелер дәурені өтіп, өз басы жаңағы Ысқақтармен алысатын күн туғанда, ең ақырына дейін табаны таймай, қасында қалатын кім бар? Қ.Жұм. * Адам деген әрқилы деседі, сыртынан қарасаң күн, ал ішіне үңілсең үңірейген қара үңгір ғой деседі, біреудің табаны тайып кетсе, бас салып табалайды деседі. Ш.Айт. * Сен сияқты ерігіп жүрген жоқпыз, қызметтеміз. Суқанымды ұшырдың, пәлекет…— деп, өз сөзінен өзі табаны тайып, тиянақсыз бітірді. М.Қаб.
ТАБАНЫ ТАЙҒАНАҚ (ТАЙҒАҚ)
Сөзі мен ісінің тұрағы жоқ; берік ұстанымы жоқ адам. ~ Е, зулап бара жатқан өмір- ай деген. Табаны тайғанақау шіркіннің, байыз тауып бір тоқтаса, қанеки. К.Сег. ~ Ал өзге үкірдай- зәңгілердің ел шетінен ұзаған сайын табаны тайғанақтап, әртүрлі мінез көрсетіп, қысқа күнде қырық құбылып келе жатқаны рас еді. Қ.Жұм. ~ 90-ыншы қиын жылдары этникалық қауымдардың белгілі бір бөлігі атажұртына бет алды. Бірі күнкөріс қамымен, екіншісі төл отанына деген сағынышпен. Алғашқыларының жайы түсінікті, санасын тұрмыс билейтіндердің табаны тайғақ. А.См.
ТАБАНЫ ОЙЫЛДЫ
Әбден қиналды. ~ Елден, үйден адасып, қасқыр жеп кеткен баласынан айрылып, қаңғырып жүргенде табаныойылған, тасырқап болдырған сұлу келіншек Гүлсім ғана бар қасында. Ғ.Біл. ~ Бейшара сарғайды жарма тартып, Жауыр болды арқасы жарма тартып. Табандары ойылып, қолы сойылып, Асты дағы бермейді еш жарытып. "Сейпілмәлік". Жүре алмай қалды. ~ Шыдай алмай 40 шақырым жаяу да сандалған. Содан табаны ойылып, орта жолдаАндреевка селосында жатып қалыпты. Итшілеп жеткенше екі апта өтіп кеткен. К.Қаз.
ТАБАНЫ МАЙДАЛАНДЫ
Әлдебір іске төсілді д.м. ~ Ағайын ішінде нәрсіз көретін адам, Кеңес кезінде әйгілі мылжың белсенді болған. Тамтықты сөзі жоқ, бірақ жала мен пәле іздеуге табаны әбден майдаланған сілімтік кісі еді. Т.Рыс.
ТАБАНЫ ҚЫШЫДЫ
Жол жүруге құмартты. * … қайда жол түсер екен деп табаны қышып, балтырын қасып үйіне сия алмай отырған байғұс мұжықтарға: «Барыңдар ана шығыс өлкелерге, батыңдар ана байлыққа!» — деп айтпайсыңдар ма, түге?.. Ә.Кек.
ТАБАНЫ ҚЫЗДЫ
Делебесі қозып, желікті. * … «Кеп қалды, қойыңдар!», «Қойдық қой, болмайды!» деген дауыс шығады. Оған қарайтын адамдар емес сияқты, аналар. Табаны қызып алған тыз етпе жылқыдай жұлқынады екеуі. Б.Қыд. * Міне, қазір де табаны қызып, шабыс тілеген сәйгүліктей ереуілдеп, өз-өзінен тықыршып тұр. Т.Сәу. * Келе-келе тіпті табаны қызып, ауыздықты тарта берген соң Бәйгеторының басын бос қоя берді. Қ.Най. * Бірақ табаны қызып отырған ықпас жігіттің бұл зекірік керісінше намыскер ашуын қоздыра түскен. Ж.Ахм.
ТАБАНЫ ҚАЙТТЫ
Шыдас бермеді, төзбеді, ықты, тізе бүкті. ~ Осындай әдетті күшейтуге себеп болатын күншығыс халқының табиғатында тағы бір мінез бар. Ол: антқұмар, зиннатқұмар, әйелшілдік, адымын алыстатпайтын ұсақтық, қайратсыздық, жалқаулық. Көңілдегісі болмаса, біздің тұқымдар тез табаны қайтып, қажып қалады. Мақсатының жолына құрбан болуға шыдамайды. Бұ да есте болсын. Ж.Айм.
ТАБАНЫ КҮРЕКТЕЙ
Тұтастай, бақандай, аттай д.м. ~ Бұл жолғасуды ол аңсап күткелі міне енді есептеп көрсе, табаны күректей отыз жыл болған екен. Ғ.Біл. ~ Елтайдан табаны күректей он жас үлкен болса да, әлі бала. М.Қаб. * Әр қыстауға бір соғып жиналыс ашып, жаңа өкіметтің саясатын түсіндіремін деп табаны күректей он күн жатты. Б.Тоғ. * Осы күймен, осы жосықпен айлар, жылдар өте берген. Сонымен, Жаманбай, Айшуақтың есігінде табаны күректей он жылды өт көріп, жиырманың бел ортасынан асып та кеткен. С.Ом. * Бұл жолғасуды ол аңсап күткелі міне енді есептеп көрсе, табаны күректей отыз жыл болған екен. Ғ.Біл. * Адамша бел шешіп жатпағанымызға, адамша беті — қол жумағанымызға табаны күректей бір жеті. Б.Соқ.
ТАБАНЫ КҮЙІП, ТАҢДАЙЫ ТИМЕГЕН СОҢ
Қиындық көріп, қасыреттің дәмін татпаған адамның біреуге жаны күймейді д.м. ~ «Біз қан төгіп, жаумен жағаласып жүргенде, бұл Бекең ауылдағы қыз- қырқынның қалың ортасында қаздай қалқып, үйректей жүзді емес пе» дейді әзіл- шыны аралас. Табаны күйіп, таңдайы тимеген соң біреудің зарын біреу қайдан ұқсын. Ә.Асқ.
