Қанынан сіңген қасиет хақында (көбінесе тектілік, игі мінезге қатысты айтылады). ~ Бірақ ағамыз да, оның інісі де өле–өлгенше балаға керексіз шындықты айтпай кетті. Екі жақ та сүйекке біткен сертке берік еді. Ж.Аяз. ~ Керімбайдың да жаңа мекен-жайға ықыласы ауып, қатты құлағаны белгілі. Бірақ бірден лоқ ете қалуға сүйекке біткен сырбаздығы жібермеді. Қ.Жұм. ~ Бірақ бұл арман баянсыз өткінші желдей есті де, өшті. Бойын кәсібіне тән қасиетпен сүйекке біткен мінез биледі. С.Ел. ~ Жақсылығы мен жамандығы, әділеті мен әбілеті алма-кезек ауысып, әмісе жеңісе алмай, зәу бір тұста итжығыс түсіп те жататын мынау бір жалған да есепті дүниеде сүтпен бірге сүйекке біткен кісілік келбетінен айнымай, тектілік тұғырынан таймай, әрдайым таразы басын тең ұстап, теңселмей өту, жүзін сыртқа, арқасын ыққа бермей, ақ адал ғұмыр кешу де екінің бірінің қолынан келе бермес, даналарға ғана даритын сирек қасиет болса керек. С.Им.

Бүкіл әулетке өшпестей болып түскен дақ. * Дүйім елге әйгілі боп, абиұры кеткен қызды қалай алады. Екі сөздің бірінде құрбы-құрдас бетіне басады ғой. О бір сүйегіне басылған, кетпес таңба ғой. Бірақ құдайшылыққа келгенде, Ақбілек сорлыда не жазық бар? Ж.Айм. ~ Алықұл аға, осыған кейде таңғалам, Не қылған жұртпыз қорықпайтын тіпті Алладан? Өлердей болдық жүрекке түскен жара мен Өшпестей болып сүйекке түскен таңбадан. Н.Айт.

Құда-жекжаты, әйтеуір бір жақындығы бар адамдарды іздеді. ~ Өлеңті өзенінен асқанда, жолдан қосылғандар мен барлығы он шақты арбалы керуен болды. Іштерінде оқу іздеп бара жатқан шәкірт те, сүйек шатыс қуған еркек те, төркін іздеген қатын да, жұмыс, кәсіп іздеген пайдашы да, арзан пұл алып қайтып, елге сатып, мал таппақ болған саудагер де бар. Ж.Айм.

Қазақтың жақындасу мақсатындағы қыз алып, қыз беру арқылы салт-дәстүрі. ~ — Бұл ауылда менен жақын ешкімің жоқ. Әкең марқұм теңіз асып келген кірме еді. Менің әкеммен көжетамырлығы бар-тын. Баяғыда Текенің базарында танысыпты. Сүйек шатыс болайық деп мені өзіне өкіл бала еткен. Ә.Кек. * Арадағы достықты бекітуге дәнекер іздегенде ақ сүйек төрелер қыз алып, қыз беріседі. Әбілқайыр да «сүйек шатысудың» жоралғысын жасады. З.Шүк.

1. Қыз алып, қыз беріскен құда, жекжат. ~ Өлеңті өзенінен асқанда, жолдан қосылғандар мен барлығы он шақты арбалы керуен болды. Іштерінде оқу іздеп бара жатқан шәкірт те, сүйек шатыс қуған еркек те, төркін іздеген қатын да, жұмыс, кәсіп іздеген пайдашы да, арзан пұл алып қайтып, елге сатып, мал таппақ болған саудагер де бар. Бәрін айдап бара жатқан — күн көріс қамы. Ж.Айм. ~ "Әйтеуір өзің біле берсеңші, Жұматай, десіп жатыр байғұстар", — деп барлық аудан басшылығын әлі қарым-қатысы үзілмеген құдандалы ескі көз, сүйек шатысындай түсіндіреді. Қасында мүше, хатшы, жәй жігіт болып жүрген тобы бар. Бәрі де бұл жөнде әбден тіс қаққан ептілер. Жұматай әдейі іріктеп алған. М.Әу. ~ Жалғыз өзіміздің үш үй ғана емес, сүйек-шатыс ағайындардың көбі осы кісінің қолына қарайды. Қолдарындағы жүн-жұрқа, тері-терсегін беріп жолын күтеді. С.Бег. 2. Жақын болмаса да, туысқандығы бар; құда-жекжат. ~ Мысалы, Жігітек ішіне, Қарашаның аулына жібергені кәрі кемпір. Сол ауылдағы бір жалғыз үй кірмемен сүйек шатысы бар кемпір екен. М.Әу. ~ Өзі бір Құдай берген бала. Қазақшылық жөнімен ата қуса, сүйек шатыс жиендігі бар. Нағашылап жалбырақтап тұрғаны. Т.Сәу. ~ Баяғыда Текенің базарында танысыпты. Сүйек шатыс болайық деп мені өзіне өкіл бала еткен. Ә.Кек. ~ Бұған тонның ішкі бауындай жақын деген, құдажекжат, сүйек шатыстығы бар екі министр, бір облыс хатшысы тұтқындалды. Т.Сәу.

Достығы, жақындығы ежелден келе жатқан адам. ~ Қадірлейтін ауылдарының жақсыларын бөліп алып шыққанда, Таңсыққожада есеп бар еді. Сүйек тамыр сүйенісіп күн көреді… З.Шүк. ~ Бұрын бір тілекте, бір жолда болмақ жігіттер енді ата-ананың ұлына, руға бөлінісіп, ілік тауып шиеленісе берді. Құданда, сүйек тамыр-таныс бірін-бірі тартып, азғыру, пым-пыш ұлғая берді. Ж.Айм. СҮЙЕК ШАТЫС

Әбестік жасады, ұятқа қалдырды. * Бұл Қоянкөз ауылының ата-бабасынан қалған, осындай құл-құтанмен шатасып сүйек сындырған бұзықтарға істейтін ежелгі жазасы еді. І.Жанс. * Шүкір, Жібегің сүтіңді ақтады, жаман атын жайып, сүйек сындырған жоқ, бесігінің табын жоймай есігіне жетті, қайта қуану керек. Ж.Нәжім. * Бәрінен бұрын бөтеннің көзінше жаман қатындарша шаптығысып сүйек сындырғандарын айтсаңшы. Т.Сәу.

Жұрт қатарлы, қарапайым. * Құдайдың құтты күні қара сөз, қағазына шейін қарайып кеткен заман мынау. Мен не, өз баламның сүйек пен еттен жаралғанын ұмытам ба екен? Ж.Нәж. ~ … «тән азығы» бір жағынан бет қаратпай аяздай айбаттанып қыспаққаалғанда, екінші жағынан ақыл-ойды, сана-сезімді, бүкіл болмысты отымен шарпып дертке айналғанда, ал «жан азығы» барған сайын көзден бұлбұл ұшып, алыстан сағымданып, мұнар тартқанда кісілігімізден гөрі сүйек пен еттен жаралған пенделігіміз басым түсіп жатқаны өтірік емес. Д.Сүл. ~ Ерегестірсең кіміңмен болса да тайталасам. Ергенек құрма есігіңе, бәрібір айқара ашам. Сен жаралған сүйек пен еттен мені де Алла жаратқан, Пұшайман боларыңды біл байқамасаң. Т.Әбдір.

Әулеттің, ата-бабасының ар-намысы. ~ Сондай шариғат бола ма? Екінші атақты манап Мәмет сықылды қу кедейге, қоңсыға қызын бермек түгілі, маңына дарыта ма? Сүйек намысы қайда? Атасының басына манап болып жүр ме? Ж.Айм.

Бұрыннан қыз алысып, қыз берісіп келе жатқан құдандалы адамдардың жаңадан құда болуы. * Енді не қылса да осы Байсалбайды алу керек. Әйтпесе — жеңілеміз. Байсалбайдың сырын тартып жүрмін. Ол: «Үй ішінен үй тігейік, сүйек жаңғыртайық» дейді. М.Әу. * Содан кейін Айғанымға өлердей қызыққан Уәлі, Сарғалдаққа: – Сүйек жаңғыртайық, қызын маған кішілікке берсін! – деп беделді біреуді жұмсайды. С.Мұқ. ~ Айдекең айтқанын орындады. Көпжасардың ғашық- машық болып, қыз таңдауына қараған жоқ. Қарақұрықтатып жүріп, сүйек жаңғыртып, қайын жұрты жақтан бір шүйке басты алып бере салған. Ұлының талғамына да тастаған жоқ. Т.Рыс. * Сен бізге бала көрінгенмен, жұрт көзіне бойжеткен қыз болдың. Кеше менің әкем Бейсембіге, ағаңа кісі салыпты: «Әуелден бас сүйескен жақын едік, бұрынғы сүйегім ескіріп барады. Қайтадан сүйек жаңғыртайық, мына Аманбайға баласын берсін»,—депті. Бұған не айтасың? М.Әу. * Жат жұрттыққа жаралған бір шаранасын маған балала ғып алуға қисын да, құда дескен мың жылдық құда болсын! Төре көнерген сүйекті жаңғыртқысы келеді де! К.Сег. ~ Күнбала бірде оңаша отырғанда Оспанға тұтқиылдан сөз тастады: ─ Балам, мен дімкәс аурумын, төрімнен көрім жуық, аман күнімде келін түсіріп, қызығын көрсем деп едім, — деді. ─ Сонда қалай, апа, ойға алған кімің бар? — деді Оспан. ─ Жәукемен сүйек жаңартқым келеді, соған қолқа салайын деген ойым бар, — деді Күнбала. С.Ом.