Автор: Админ

Теріс айналды, жақтырмағанын танытты, ұрсысып қалды. ~ Қара мұрт Ақбілектің жан жарасын әлде көзінен оқып білді ме, әлде бір басқа сезім кернеді ме, кім білсін жирен сүйем деп тағы кезеніп, Ақбілек сырт беріп тыжырынып еді, ашуланған адамша анаған ажырая қарап, бірдеме деп шорт кесті. Ж.Айм. ~ Абай да осы Ербол сезгенді шолып қалса керек. Басында қызыға қарап тұрған қалпынан тез жалт бұрылып, салдар тобына сырт берді. М.Әу. ~ Ойда жоқта дүрдараз болып, бір-біріне сырт беріскен қос басшысының мынау қылықтарына жіп тағып та үлгіре алмай келе жатқан серіктерінен Қасқақ та оқшаулау шыға берген. К.Сег.

Қартайып, ел тірлігінен көз жазып, бөтенсіп кеткен адам туралы. ~ Дос тапса да, жау тапса да, бұлар енді өздерінің тұстасынан табады. Өз заманының тілін де бұлар сырт буын кәріден оңай ұғынады. М.Әу. ~ Дуылдап Маралдының атырабы, Бір қыздың тойы болып жатыр әлі. Таянған таяғына сырт буын да, Ұйықтамай таңды кезбен атырады… Мүшеден дәмесіз де дәмелі дә, Осында ой елі де, тау елі де: Сүйіндік, Апай-Бөрі, Қозған-Қақсал, Қыпшақ пен Бұқа-Күбір, Сәмегі де… М.Әлімб. ~ Енді мұндай жорыққа шығудан қалған бірен-саран сырт буын ақ бас қарттарды орталарына алып, әлі оттасып жүр. Ғ.Мүс. ~ Жасымда ел қорғаған ер едім, енді үй қорыған шал болдым. Сексен жас аз емес. Қартайып сырт буын болсам да ел-жұртқа қадірсіз емеспін. Бұған да шүкір. Ш.Мам. ~ Көп жылдай бірімізден біріміз адасып көз жазып та қалдық, сөйтіп сырт буын болып кеттік қой. С.Талж.

Бөтенсіді, жатсынды. ~ Адам қартайған сайын өмірден сырт буын тартып, жана заман, жаңа ықылымның көп қитұрқы– қалтарысын дәл аңғара бермейді екен. Қарт адамның бағыт– бағдардан тез жаңылатыны да содан. Қ.Жұм. ~ … көсемнің көшедегі тас мүсініне арлы– берлі өткендер суық қарап, томсара жылыстайды. Ішінара біреулер неге екені беймәлім, сырт буын тартып, сыздап тұр. Т.Рыск.

Жұрттың сөзіне қарағанда д.м. ~ Күнтуарды енді кенет басқа жағдай қобалжытқан. «Иә, иә, мұндай адамнан өгей балаға қандай рахат, қандай рахым? Сырт естуім, о бишара да құр оқу бітірді деген аты болмаса маскүнем, ештеңеге қабілетсіз боп өсіпті. І.Ес. ~ Сырт естуім, бұрынғы істеген жерінде ақша санағанынан шатылып, бірер жылға сотталса керек. Б.Тоғ. ~ Бірінші әйелі Балтакүлдің домоуправлениеде істеп жүріп бастығымен көңілдес болғанын. Бірақ сырт естуім. Рас-өтірігін білмеймін. З.Нұрт.

Бөтен біреу, көлденең адам. ~ Өзі анығын білмеген және ол анық болса, осыны сылтау қып Құнанбай Борсақ, Бөкеншіге бір нұқсан келтіреді деп есептеген Сүйіндік, сырт кісімен сөйлескенде: – Осы сөз бекер болар, деген. Құнанбай алдында да соны нық ұстармын деп еді. М.Әу. ~ Бейітте бірөңкей қажының өз ұрпақтары жерленген. Сырт кісіден Тілепберді Майшоқыұлы мен Ізғұтты (Шибай) жерленген. Т.Жұрт. ~ Бұлар қуанып өрекпіген кісінің мінезін көрсетпейміз деп, ішінен «шүкірана» қылып, сырт кісінің бәріне: — Е, алса алсын байдың қызын! Ол немені біз оқытқанда, «ылғи бізден шығын шығара бер, кемпір– шалдың қолындағы азын аулағын тауыса бер» деп оқытып па едік?!» М.Әу. ~ Ақ сары бикеш те олардың соңынан іле–шала жүгіріп, Рошаль мен Федоровтың арасына тұра қалды: – Мырзалар, бұларың ұят! Құдай үшін өтінем, қойыңыздар. Сырт кісінің көзіне түсіп, масқара боп қаларсыздар. Ә.Нұрп.

Өзге жұрт, бөтен адам. ~ Өз ауылына баруға бел байлаған соң Абай екі-үш күннен бері көп асығып, көп дегбірсізденген. Сырт көзден жасырса да, Әйгерімді қатты сағынып, көп қобалжушы еді. М.Әу. ~ Жол торыған сырт көз бола қалса, сұқтары түспесін деп көшті жасандырмай, тым қарапайым көрсетуге назар аударған. К.Сег. ~ Айғыр жөн-жосықсыз азынап, сырт көз бен бөгде құлаққа сыр бермес үшін танауының үстінен қазық бау шалып байлап, ноқталап тастады. Елегізбесін деп жанына байталды қойды. Ә.Ыб.

Істің ішкі мәні емес, сырт пішіні, тыс көзге байқалатыны. * Бірақ Жәмеш бұл мінез, бұл әдеттің барлығын сырт көрініс үшін емес, шынымен лайығы осы деп түсінеді. М.Әу. * — «Жеті хат жер, сегіз хат көктен іркілмей өтетін тәңірінің мейірі менің жеңіме тоқтар дейсің бе» деп данышпан Сырым айтқандай, шырағым ішкі ниет түзу болса, басқасы сырт көрініс,— деді. Х.Ес. * Абай бұған сабырмен, шыншыл мысқылмен жымия қарады. — Солай көріне ме? Ендеше, соның жаңылыс, сырт көрініс. Шындық әр заман емес, тіпті, бір заманның әр қауымның өздеріңде де әр алуан танылады. М.Әу.

1. Жақындатпады, шеттетті, бөтенсіді. ~ Анау жолғы маған ұры көргендей үрке қарайтын «сырнайкөз» қара жоқ, – ол журналистика факультетінде; ал «Ұзынтұра» осында, бірақ ол мені сыртқа теппейді, үйірсек. З.Қаб. ~ Ал, Қанат ше? Ол Айкүмісті сыртқа теуіп, сырғып, жасанды бір сырдың мінезге түсіп бара жатқан секілді. Ғ.Сл. ~ Әкем Байсалбай – өмірі ит мініп, ирек қамшылап өткен тақыр кедей. Іңгәлап жерге түскенде өмір мені өгей баласындай сыртқа тепті. М.Әбд. ~ Шіркін- ай, адамның жүрегі ең таза, ашық кезі осы шақ- балалық күндері ғой. Бірін- бірі жатырқауды, бөтенсіп сыртқа тебуді білмейтіні содан. Ж.Шағ. ~ Отызыншы жылдардың бас кезінде Қазақстандағы асыра сілтеушілік Шәкерімге сенімсіздікпен қаратты, сыртқа тепті, «бай», «қажы» деп шошынды. С. Молд. ~ Бұл күні менің қатын-баламнан басқа жақының қалмаған сияқты. Күні-түні келгенде, олардан да шошқа мінез көрем… Мүлде бір жат ортаға душар болған жандаймын. Ешкімге залал істемеп едім ғой, неге бәрі сырт тебеді?! М.Мақ. ~ Ниетімізді Алла оңғарды. Қанша дегенмен мұндағы керей, найман, уақ, төрелер де өз елің, жатсынып сырт тепкен жоқ, ілезде араласып-құраласып кеттік. Ш.Рах. 2. Ішке сыймады. ~ Мәмбетнияз ат үзеңгісінде шіреніп, біресе ілгері, біресе кейін ырғалады. Жалқын сары өңі де сан құбылып, ішкі толқуы сыртқа теуіп, ап–айқын білініп тұр. М.Әбд. ~ Алпыс екі тамырын қуалай әдеттегісінен әлдеқайда қатты аққан қанның ішкі қуаты сыртқа теуіп, қара сұр жүзі лезде алаулап шыға келді. С.Дос. ~ Қалғандай құлазыған ескі жұртта, Үрейлі үңірейген кешкі ымыртта. Қуарып Жарқынбайдың жүдеу жүзі, Іштегі қасіреті тепті сыртқа. Н.Айт.

Жауына осалдығын білдірмеу. ~ Бір қарағанда ызаға толы көзімен сұп-суық ызғар шашып тұратын, қандай қиын сәттерде де сыртқы жүнін дүрдитіп сыр бермейтін даланың азулы да айбынды, қайратты да қайсар қасқырын көзге елестететін, өзінің шалт қимыл, шалымды іс-әрекетімен де нағыз көкжал көкбөріні еске түсіретін Ельциннің бойында ұлы державалық астамшылық дарытқан менмендік те, өзінің акыл-қайратына арқа сүйеген сенім де, елінің қуатына табан тіреген серпін де бар еді. С.Дос. ~ «Бөрі арығын білдірмес, сыртына жүнін қампайтар» деген мақалдың мәйегін жете түсінетін бір адам болса, сол өзіммін деп ойлайды Мәзім. Н.Ақ. Кезіндегі діни, қаржылық, ғы-лыми, әдеби-мәдени байла-ныс-тардың қайнаған ордасына ай-нал-ған Түркия бүгіндері ешкімнен сес-кенбейді. Қайта, өзіне тым се-німді. Және бір ұнағаны – сол се-німділігі «бөрі арықтығын біл-дір—мес, сыртына жүнін қампайтар» де-гендей жасанды емес… Ә.Бай.

Істің мән-жайын анықтамай, анығына көз жеткізбей тұрып, ойша долбар жасады. ~ Атақты байдың тойында жүлдеге түсетін жүйріктер мен палуандарды санасты. Байсал байдың бәйгеге не тігетініне сырттай тон пішті. Ә.Кек. ~ бұл жерде менің жазғандарымды не кітаптан, не журналдағы нұсқасынан бастан-аяқ түгел оқып алмай, елден естігені бойынша, сырттай тон пішіп, беталды лағып сөйлегендерге зығырданым қайнап отырып ызам келгенін, қатты күйінгенімді жасыра алмадым. С.Им. * Менікі бергі жағындағы тілеуқор көңіл. «Егер былай болса қайтер еді» дейтіндей сырттай тон пішу. Шындығында күлкіңіз келеді. Қ.Жиенб. ~ Күй тартып, ән салғанда көрген көз сүйініп, естіген құлақтың құрышы қаныпты. Сондықтан бойжеткен қызы бар қатындар Ыдырысты іштей қалап, сырттай тон пішіп жүреді екен. Ә.Ыб. ~ Бұрын тек сырттай тон пішеді екен. Әбекең жұмыстағы жайбарақаттыққа қатал кісі болып шықты. Б.Тоғ. * Мұндайда айтыс арасында ақ жаулық атаулыдан бір жан қатыстырылмайды. Солардың сыртынан тон пішіп, үкімін айтатын да ерлер. Б.Мом. ~ Біз сырттан тон пішіп отырғанымызбен,екеуі -екі таудың тағысы. Бір дараға бекінген екен, жанынан безген олар Құдайдан да қорықпайды. Алдымен солардың өзінен тіл алу керек! Ж.Шәк. ~ Күн бұрын неге айтып, жоспарды соған орай неге жасатпады? Оған облыс көнді ме: «Пәлен совхоз пәлендей жер жыртады», — деп сырттан тон пішіп, бұйрықгы жібере салған жоқ па?.. З.Шаш.