Ыза мен ащу, өкініш пен нала бойын бірдей биледі. ~ Кеше апарып ана үстірттегі зиратқа жерлеген. Қожам айтып келді, Дұрды-Назар бейшара бір көзінен қан, бір көзінен жас ағып жылап отыр деп. Жыламағанда қайтсін енді. Т.Сәу. ~ Бір көзінен жас ағып, бір көзінен қан тамып зарлаған жырау қаңғалақтап еліне қарай жөнейді-дүр. Т.Сәу.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
БІР КӨГІ БІР КӨГІНЕ ІЛІНДІ
ӘЗЕР КҮН КӨРІП ЖҮР Д.М. ~ Ал ұзақты күн түсiнбегенiн түсiндiрiп, бұлармен ырғасып отыруға мұғалiм байқұста мұрсат қайда, ол да бiр көгi бiр көгiне iлiнiп, шықпа, жаным, шықпамен жүрген адам, мөлшерлi сабағының өзiн өткiзiп болғанша үйдегi мал-жаным не боп қалды екен деп ине ұшында қылпылдап тұрғаны. Т.Сәу.
БІР КІСІДЕН КЕМ ЕМЕС
Ешкімнен кем емес, жұрт қатарлы д.м. ~ Даусыма аспандағы құс айналар, Құбылып тоты құстай төңкерілген. Антұрған, құдай қане, жасырмай айт, Сөзім жоқ бір кісіден кем көрінген. Біржан сал. ~ Оның жорамалдауынша, «Нұртай бір кісіден кем жігіт емес те, сондықтан, оның көзіне шөп салмауы дұрыс та болған шығар. Енді жесір қалды. С.Мұқ.
БІР КІСІДЕЙ
Әжептәуір; жеткілікті мөлшерде, басқадан кем емес. * Мәдияр қыстың азабын да, отбасының жалғыз ілігін де бір кісідей тартты биыл. Т.Рыс. * Қазір, құдайға шүкір, онда бір кісідей дәреже де, билік те, тіпті дәулет те табылады. Ә.Кек. * Құдыреті күшті құдай билік пен байлықты бірдей бергесін Бексұлтан оның рахатын да бір кісідей көріп жүр. С.Дос. * Жазушы жайлы жақсы білетін сияқтысыз ғой?! — Иә, бір кісідей білемін! — Бойын мақтаныш сезімі биледі. Д.Рам. * Дүниедегі ең қиын араб тілін бір кісідей білесің. Ағылшынша түпнұсқадан Эрнест Хэмингуэй, Теодор Драйзерді оқып түсінеді деп естідім. Д.Дос.
БІР КІСІ ҒҰРЛЫ
Баз-біреу сияқты (жоқпысың) д.м, ~ Ал енді Асекеңді аттауға, шынымды айтайын, менің дәтім бармады, – деді алғашқы үніне ауысып. – Асекеңнің құнын бір кісі ғұрлы мен де білемін. Т.Әбд.
БІР КІСІ
Әлде біреу. ~ Біресе: «Омбыдан бір кісі келген соң, әскери сот ашып, тексеріп, бастықтарының бәрін атады екен…» —деп хабар таратады. С.Сей. ~ Ертеде таңертең ерте намазға мешітке бара жатқан бір кісі, мешіттің иығынан самұрық құсты көреді. Ж.Шәк.
БІР КІРІП, БІР ШЫҚТЫ
Мазасы кетті , әбігер болды, бір жерде отыра алмады. ~ Күні– түні күзет. «Қой бүйтіп, бейшараның күйін кешу жарамас, тұйықтан шығатын жол іздейін» деп Қоңырбай іштей тас түйін бекінген. Қымбат шылымды да өстіп үсті– үстіне сорғыштады. Қамыс сарайға бір кіріп, бір шықты. Қ.Жиен. ~ Үстіне апасы берген бар жақсысын киіп алады. Шапаны биқасап, қызылала бəтес көйлек, дүрия жеңсіз. Ақ үйдің салтанатты баспалдақтарымен сыртқа бір кіріп, бір шығады. С.Досж.
БІР КІНДІКТЕН ТАРАДЫ (ТУДЫ)
Бір атадан жаралды. ~ Қазақ салтындағы бір кіндіктен тарайтын туысты жеті атаға толтырып, сегізінші атаға жеткенде қыз алысу – биологиялық ғылымға жатады. Ж.Баб. ~ Түсте тақта отырған ханның басы кеште жерде домалап жатты. Бір кіндіктен тараған тақ мұрагерлерінің қайсысының шашбауын көтерерін білмей жақсы-жайсаңның шақшадай басы шарадай болды. Т.Сәу. ~ Алақандарына салды десе де болғандай. Бірақ енді Бименді ағасына обал, қанша айтқанмен, бір кіндіктен туған емес пе. К.Қаз.
БІР КИЕР
Той-томалаққа, ерекше жағдайларда киетін тәуір киімі. ~ Қайыр сұрап, салмақ салып, ел үстінен күн көріп жүретін бейшара да жан емес, бір киері қай уақытта да бүп-бүтін, тап- таза, көңілі тоқ, ниеті ақ, күпіршілігінен шүкіршілігі мол адам еді ол. Д.Әш. ~ Бір киер киім-кешек, көрпе-төсегіміз, қазан-табағымыздан өзгенің бәрі осы, жігіттер! Үйге кіріп көріңіздер!— деп Айтжановқа есік ашып ізет қылды. С.Елу. ~ Әлгі аталған бағалы киімдерді рызығым таусылып, демім біткен күні сүйегіме түскендер алсын дейді. Сол үшін де шаң жуытпай қорып, көзінің қарашығындай сақтайды. Өліп жатып, өлігіне жиналған жұрттан: – Е, бейшара-ай! Бір киер бүтін киімі де жоқ екен-ау! – деген аяныш сөз естігісі келмейді. Б.Соқ.
БІР КӘРІ БОЛАР
Бір жөні болар, көре жатармыз д.м. * Сүгір: «Қой, бір кәрі болар», – деп тысқа шықты.Т.Әл. * «Әзер болса, аяқ-қолымды байлап, Арқаға алып кетер. Барғасын бір кәрі болар» деп, сыздан бауырын көтеріп, жүрелеп отырды. Т.Әл.

