ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Түкке жарымады. ~ — Есесіне қоңдымыз, — деді мардымсыған мамырлақ. — Шілдесіне шық жұқпаған сендер деймісіңдер?! Жаратушы ие әу бастан біздерге оң көзімен карап, несібемізге таршылық жасамаған. Орақша орып та, шоқып та, шұқып та жейміз. Жатып та, тұрып та жейміз. Сонда да ортаймайды ризығымыз. Қайта молыға түседі. Ішіп жемесек несі қызық дүниенін?! Ө.Кәр.

* – Ой, оның несін сұрайсың, шикі өкпе, ши борбай, сүзбе буаз желөкпе ел баяғы… қанды көген қарғадай улап-шулап жүрген. О.Бөк. * Сонда кім мұның жоқшысы? Жалғыз ұлы ғана, тек сол аман ғана… ал ұлы жас, кәмелетке әлі толмаған, шикі өкпе, ши борбай. О.Бөк.

Тоз-тозы шығып, жан сауғалап жан-жаққа тарап кетті. * Мынау заман енді не болар екен? Шілдің боғындай бытырап жүрген қазақтың басы біріксе жарар еді. К.Қаз. * Шілдің боғындай бытыраңқы өмір сүру жарамайды. Т.Әлімқ. * * Жал-жалдың басында шілдің боғындай шашырап отырған қазақтың малы жоғалмас па, басы ауырып, балтыры сыздамас па, ұлы ер жетіп, қызы бой жетпес пе … Ә.Кек. * Көз алдында — әлгінде ғана ақ жайманың әр жер-әр жеріне бүрісе шоңқиған жиде тастары. «Шілдің боғындай шашырап түсті-ау!» Ә.Кек. ~ Самархан кетерінде ғана ат басын бұрып: — Шілдің боғындай шашылмай бір жерде болалық,-деді, қимастықпен айтса да сөзі қатқыл шықты. Қ.Ысқ.

* Басқа-басқа, өзінің сыралғы досы десе де боларлық, осы әйел келген кезде де алпамсадай шикі сары, қаны бетіне шығып тұратын қызыл өңді ол өзінің ықтиятты қожайын екенін көрсетіп қалуға тырысады. Ж.Айм.

~ Қанға тойған ит сияқты, түсі суық бір ит еді… Осы жыланша ысқырады! Құдды шаяндай, шикіл сары, тік мұрт… С.Сей. ~ Көнбейтінін көрген Шыңғыс «тағы қашып кетер» деген оймен, Шепенің үйіне қаматты да, оның зор, семіз денелі жалпақ бет, долы мінезді шикіл сары қатыны, — Шоңайнаның қолына берді. С.Мұқ. ~ Шикіл сары аттың үстінен еңкейіп, сірә, мені ұрмақ болып, қолын соза беріп еді, ыршып түсіп ұстатпадым. Ш.Мұр. ~ Өмірбек істің мәнін енді аңғарғандай. Әне бір төрде отырған бадыраң көз, шикіл сары есепші мұнымен кездескен сайын әлде бірдеңені айтып, жоқ нәрсеге таласа кетіп жүретін. С.Шайм. ~ Осы бір талдырмаш денелі, ат жақты, кішкене бетті, шикіл сары жас жігіт — пысық та, жұмсаған іске тындырымды да көрінген. Т.Ахт.

~ Қолы жеткен кісі басқа руларды шетке қағып, өз руының ғана өкілдерін көтеретін көрінеді. М.Мағ. ~ Біздің ұлы империямыз — көп ұлтты мемлекет. Біз қанатымыздың астына кірем деген халықты өзімізге қосып алмасақ, ешқайсысын шетке қағып қумаймыз… Қ.Жұм.

Ұзынтұра, мойны сидиған, икемсіз адамның сипаты. * Бұрын түкке жарамай, шиге шанышқан құмалақтай, ағаш кеңірдегі сорайып жүрген Томашке «крестиянски нашалнік» болдың дегенге терісіне сыймай, Шəкенге мақтануға бержебайлатып, қоқиланып келе жатқан мəні сол еді. Ж.Айм.

Гүл жарды; жайқалды. * Бір күндерде жалаң құздың басындағы тақыр құм мен тастақты жарып, әлсіз нәзік шешек атып, жас шынар пайда болған. М.Әуез. * Жылтыраған үміт ұшқыны перне сайын шешек атып, жарқылдай жөнеледі. Ғ.Біләл. * «Қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған» бейбіт заманға талпынып үздіккен үміт пен мұң шұғыласы шешек атты балбыраған түннің барқыт қанатында. Ғ.Біләл. * Түу, біздің ел деген гүл-гүл жайнап тұр екен ғой шешек атып. Т.Сәук. * … эмансипацияның гүлі барынша шешек атқан елдің ерке-тотай қызына мұның бәрі сорақы, жан шошытар жабайылық боп көрінді. Т.Сәук.

Жапа-тармағай құрмет көрсетті д.м. * Шеттен келгеннің алдында шидей майысатын бұл ауылдың да әдеті екен, бізді жер бастырмай күтіп апты. Ж.Нәжім.

Ағынан жарылды, ойындағысын жасырмай жайып салды. * Енді бірде шешіле сөйлеп, үй ішіне оң шырай беріп отырғанда, — Құдайға шүкір, тұғырдан түсіп отырған ешқайсымыз жоқ қой. Көмекшісін берсе әне, бермесе тағы әне,,, Тас түссе талайымнан, тіптен бермесе екен, "еһк" дер ме екем… Жылда біреумен ырың-жырың болғанша, өзіміз бен өзіміздің дөңгеленгеніміз көш артық, — деп табиғатында жоқ көнбіс мінез танытқан. А.Сейд.