ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Біреу туралы дүдамал әңгіменің кеңінен  жайылуына сеп болды, естіген өсегін кім көрінгенге жайды.  ~ Жас адамның әйелі екем деп имену жоқ, сампылдап сөйлеп үйден үйге жүгіріп, өсек тасиды. Сыдықтың қатыны туралы сөз қылғанда жұрт: «Бір үйге қыдырып барғанда, қатыны үстіне келсе Сыдық ұялып шығып кетеді екен…»деп өсектейді. Б.Май. ~ Дәулет пен Самарқанның таласында, Тыртықтың тілегі Самарқан жақта болғанын, Дәулет пен Айбаршаға тыңшы боп өсек тасығанын, Айбаршаға шын сырын ақтарғанда Самарқан айтып қойған еді. С.Мұқ. ~ Екінші бір Абайға ұнаған нәрсе күнде пәлен болды, түген болды деп мазасын кетіретін  өсек баққан партия, пәле құған қулар келмейді. Әрх. Ысқ.~ Үй оңаша қалғанда Матов  тағы қинай бастады. «Өсек таситын ешкім жоқ, енді өзіміз ғой», деп, қайта-қайта қылқылдай берді. Б.Тоғ. ~ Көршілері де оған көп назар аудара бермеді. Анастасия мен Кондратий де үй аралап, сөз қуып, өсек тасыған емес. М.Кәр. ~ Құдай да қудың жағы болды білем, Біреуді біреуге әкеп жем қылып жүр, Кейбіреу өтірік айтып өсек тасып, Жалғанға жанын беріп сендіріп жүр. «Айтыс».

Артынан сөз ертті, даттады. ~ Күндесін, шуылдасын, қылсын өсек, Етпелік, сөйлеп жүр деп, сөзін есеп. Иттердей үріп-үріп тарап кеткен, Қояды шулап-шулап, үндемесек. А.Байт. ~ Әжібай қала берер, қашып өңі, Сонда да өсек қылды жұрттың кобі: Жат жаққа оңашада өзі-дағы Мақтанар: «түзелді,- деп,- істің жөні». С.Тор. ~ Елі-жұрты көре алмай, «малы кәп», деп, Жұртының өсек қылған сөзін кектеп, Ағайын біреу жүрмес бұған ерігі, Өкпелеп өз жұртынан кетті жеріп. «Қозы Көрп.»

Жұрттың алып-қашпа жел сөзіне құлақ тосты. ~ — Мынау коньяк! — деді қарқылдап күлген Митя. — Ал сен ғой маған: «тағы да ішкілікке салынған ба?» деп қарайсың. Тобырға сенбе өсек қуған, жеңілтек, Күмәніңді ұмытсаңшы өзіңнің…  Ф.Дос.

Өсекке өсек қосып, суша сапырды. ~ Осындай «тамашаны» көруге түйелерін жетектеген әр үйдің қатындарының дауысы сыңқылдап шығып, ойдағы-қырдағы өсекті қоқсытып келеді. І.Жан.

Жала сөз, өсек әңгіме таратты. ~ Татуға өсек жүргізіп, Бәленің отын өргізіп, Қайран заман, аман бол, Ер шөгіп, есер ержетті. М.-Ж.Көп. ~ Дәуіт неғып отыр?! Дәуіт ауыл ішіне не түрлі өсек жүргізіп, артельді елге құбыжық қылып көрсетіп, артель мүшелерінің ішіне іріткі салып отыр.  Б.Май.~ Ауыл иесі Қойгелді орта дәулетті момын адам болатын. «Әлде-кімдер жала жауып, өсек жүргізіп пәле салды ма?» деп те ойланады. С.Бег.

Өтірік-шыны белгісіз бос әңгіме ілезде тарап кетті. ~ Соңғы күндерде неше түрлі алып қашқан өсек жайылды. «Солдат алуды шығарған патша емес, бергі жердегі ұлықтар екен. Тегі елді бөріктіріп мал табу үшін істеп жүрсе керек. Болыстардың да ымы-жымы бірігіпті-міс. Ж.Айм. ~ Денесі ауырлап, серуендеуді доғарғанда, «Балтамберге арқасын сипатады екен» деген, «Балтамбер шомылдырады екен» деген өсек жайылады. С.Мұқ. ~  Кеше Жиенбай басқармаға арыз әкеліп берді: «Артельден шығамын»— дейді. Неге шығатын себебін өзі айтпап еді, қатындар арқылы есіттім, бір өсек тарапты: «Артель мүшесінің бәрі еріксіз коммуниске жазылады, қыз-қатындар ортаға түседі» депті. Б.Май.

Өсекке қалды. ~ Балуан да, домбырашы да, әнші де, қулықшы да болған Қауқарды, атқа мінген шағында Айғаным ат-қосшы ғып қасынан тастамайды екен. Өсек көп ерген Айғанымға біреулер оны танып та жүріпті. С.Мұқ.

Кеңінен тарап кетті, етек жайды. ~ Осылайша аңыз алысқа тарады. Шындық біреу. Қыздың шыбын жаны да біреу. Бірақ өсек егізден, өтірік сегізден өрбіп  Еркемнің аты елге жайылды. Ж.Шәк.

Әлдебір дүдамал әңгімені желдей ғып таратты. ~ Таң түрткілеп ұйқышыл түн етегін, Тағы да бір аңғартты күн өтерін. Бүгін барлық күнәні жасап алып, Ертең тегін өсекті гулетемін… И.Сап. ~ Әрине, олардың одан әрі не деп өсек гулететіндігін Күмісжан қайдан білсін. «Өмірі бүйтіп кешікпеуші еді» деп шын ниетімен шырылдаған. Қ.Жиен.

Артынан көлденең сөз ертті. ~ Халыққа қызмет қыла білмеген, үлгі, шырақ болуға жарамаған оқыған халықтың ықыласын қайырады, көңілін шығарады. Халықты өзінен алыстатады, өсек арқалайды, пайдасы артық тимейді.  Ж.Айм. ~ Алда-жалда сыртқа шыға қалса, біреуді даттап, біреуді боқтап, жат көз іштегі жарасын жазып беретіндей тек өсек арқалап келетіндерді де көргенбіз. Қ.Ысқ.