ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Ажалдан құтылмайсың; туу бар да, өлу бар д.м. * –Айғайлама! Заманым  туды  деп  есіріп  тұрсың  ба көн  төсеніп,  көңге  аунаған,  құл-құтаным?! Заман, рас, сенікі! Асасың ба, атасың ба? «Өзекті жанға бір өлім!»  К.Сег. * Рахман қолын тарақтап басының астына тастап, өзі тұратын үйден иісі мұсылман іздей бастады. «Өзекті жанға бір өлім, шайтан емеспіз ғой. Мұсылман болғанда кебіндеп, арулап қоятын, жөн-жосықтан хабары бар кім бар? Бір бөлме болғанмен бұл да үй ғой, бала-шағасы көп, үйі тар кім бар?  Қ.Түм. *  – Ез болуды пір тұтпа, шырағым. Темірді қызған кезде соқ. Өзекті жанға бір өлім деп елге тарт. Есің барда елің тап! А.Кемелб.

Жер басып жүрген  тірі адам, қарапайым пенде. ~ Егер барлық өсімдік жер үстінен құрып кетсе, дүниеде тірі жандық болмай, аңырап қалар еді. Олай болса, өзекті жанның тетігі өсімдік қолында. Мұның бәрін өсімдік қлоропол (хлорофол) арқылы істеп тұр. А.Байт. ~ Өмірде жұмыр басты, жұлын өзекті жандардың қай-қайсысы да бақыт құсын бақшасына қондыруды армандап өтеді емес пе? Ә. Сар. ~ Көктем келеді, келеді көктем, – Көрініп қалды бедері көктен. Өзекті жанға бір анық дүние – келелі де өткен, өрелі де өткен… Ғ.Жай. ~ Өзге өзекті жанның көксегені бар. Жалғыз қызының бетіне қарап отырған әкешешесі бар деген ой басына бір келсейші. Туһ! Неткен қатыгездік. К.Жүн. Өзекті жан келер күндерден үмітті ғой қашанда. Қ.Жиен. * Әрине, өз еңбегін бұлдамаса да, өзекті жан болып жаратылған соң,  «мықты  екенсің, айнаш»  деген  сықылды  жылы  сөзді ерінің аузынан әйелі күткен еді. О.Бөк. * Мейлі  ғой, өмірде жұлқыспай, тартыспай ғұмыр кешу мүмкін бе  өзекті пендеге. Ө.Кәріп.

Бөтенсіп, жақындатпады; қиянат қылды; қаталдық көрсетті.* Ол уақытта Қытайдағы халықтың тұрмысы жаман емес еді. Елдің  тұрмысы жаман болмағандықтан, сырттан келгендерді өзекке тепкен жоқ. Бәріне қойы мен қозысын баққызды. Отыны мен суын тасытты. Әйтеуір қуған жоқ. Ж.Баб. * Айтамын деп қуанышың, мұңынды, Басқа арнаға бұрдым ба әлде жырымды?! Мен, бәрібір, өзіңменен бір болам,  Өзегіне тепсең-дағы ұлыңды. М.Мақ. * Баяғы өзім оқып бітірген білім ордасы. Содан кейін бір рет те бас сұқпаппын. «Өзімнің ұшқан ұям ғой. Өзекке теппес. Біреу-міреу танып есіркер» деп ойладым. Бірақ табалдырықтан жасқана  аттаған мені ешкім танымады. Ү.Жәл. * — Бара бер, өзіміз- ақ қараймыз малды. Екі күннің ішінде топалаң тигіріңді жау алар дейсің бе?!  — Келіннің екі ауыз сөзінде екі пұт салмақ жатты. «Өзіміз! » дейді. Сонда мұны өгей әкедей ғып өзекке тепкені ғой. К.Сег.

Із салды, жалғасты. ~ Өткен өмірден өзек тарта отырып тарих тілін ұғына алмасақ, туған топырақ бізге сырын аша қояр ма? Келер ұрпақтың сауал сауған көзіне не деп қараймыз?  И.Сап. ~ Осы орайда тағы бір ойдың өзек тартатыны жасырын емес – соңғы уақыт кезеңдерінде мемлекет жастар сая- сатына сызат түсіріп алған сияқты. Т.Әлж.

Шаршатты, шыдам тауысты, төзім тоздырды. ~ Көктем күні өзекті талдырардай ұзақ — ерте шығып, кеш батады. Сағат әлі жеті екен.  Б.Сәу. ~ Өзек талдырып, өмір өксіткен уайымшыл бір тыныштық, бар қуатыңды құмарлығымен қоса қақтай сауып тауысқан нәумез шақ.  Қ.Ыс. ~  Сен басшыларға бір табан жақынсың ғой. Біз секілді шаруаның торысына өсек екеш өсек те өзек талдырып зорға жетеді.  Қ.Ыс.

Жүректен шыққан, көкейкесті. ~ Ұстаса уысында Біржан салды, Қайырып қажеті не қырдан малды. Бұл қазақ өзек жарды шындықты айтса, Өлімге бас тігерін енді аңғарды. К.Мырз. ~ … ақынның сөзі өз өмірбаянының сыры мен мұңы емес, жалпақ ел, жалпы жұрттың көкейінде жүрген өзек жарды ой-толғам. Т.Мед. ~ Өксік-мұңын, өзек жарды сарғайған сағынышын ала келіп қазақ поэзиясында тосын «жаңғырдық» тудырды.  Ж.Шәк.

Азғана тамақтанып алды. * Ұлы жорық жолында осы жүгірген аң, ұшқан құсты талай азық еткен. Қалың түмен аш өзегін жалғаған. Р.От. * Қиысым емес, туысым бар деп келіңдер. Мынау – аттарыңның бәйгесі, беташардың көрімдігі, осындағы кейбір ағайынның ықыласы дегендей, қарындарың ашып, көздерің қарауытса, өзек жалғар азынаулық қаржы. К.Сег. * Алғашқы қапты анау ұзын науаға жаймалап төк, мына пақырлар бор бола ма, тас бола ма, өзек жалғасын.  М.Қаб.

Негіз болды. ~ … шығармасы кезінде әдеби ортада да, қалың оқырман арасында да, баспасөз беттерінде де көп әңгімеге өзек болып, зор серпін тапты.  Т.Мед. ~ Орақты — жалайырларды Ескелді-Балпық Жетісуға бастап келгенде жау қашыратын, жекпе-жекте жеңілмеген, аңыз-жырларға өзек болған әйгілі батыр. Б.Тоғ. ~ Бірақ қайткенде де шенеуніктің шекпенін ерте киген әйел, тістене қатып қалған, өміріне өзек етіп ұстанған ерже-шарты бар, бойға сіңіре үйренген әдет, дағдыланған мінезі бар.  С.Им.

Ашынды, өкініштен жаны күйді. ~ Төрт төңіректен қатынасы үзіп тасталған қапаста отырған кезінде қамқорсыз қалып, қырылып, құрып кетер ме екен деп уайым қылған балаларын еске алып өзегіне өрт кетті. Ғ.Біл. ~ ~ Мұраттың өңі қуқыл тартып өзгеріп кетті. Өзегіне өрт кеткендей болған ол досына әлденені айта қойғысы келді. А.Нұрғ. ~ Амал қанша… Сол жолы мені зембілмен әрі-бері тасып жүргенде өзегіңе өрт түскендей боп, өмірден түңіліп те кеткен шығарсың.  Н.Кел.

Бұзылған д.м. * Қабан жаңа отауда жас иіс құшқанда, Едірей іші ұлып суық төсекте қырық дөңбекшіді. Дөңбекшігенмен етер амалы, жасар айласы жоқ, өзегіне құрт түскен ағаштай жүдеді де қалды. С.Смат. * — Жай, әшейін дедім ғой… Сен болмасаң, мені кім бағалар еді? Өзегіне құрт түскен алмаға кім қолын  созар еді… деп… Әшейін соған..  Ә.Нұрш.