ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Қадір тұтты, құндай білді. ~ Ақындықтың нарқын бағалай алмаған кей ақын, әрине, оның қиыннан қиыстырылатын мән-мағынасын түсіне алмаса керек. О.Кенж. ~ Бойда ерік, ойда көрік бар кезде адам дегенің уақыттың нарқын бағалай бермейді екен. Ә.Асқ.

Аса үлкен жүкті иығына салды. ~ Мынау жалпақ иықтарымен Семен нардың жүгін көтеріп әкетеді. Ғ.Мүс. ~ Тақ-тұқ қисынды сөзге жүгінген жан еді, бүйтіп шашылып-төгілу нардың жүгін көтерумен тең екен, самайы солқылдап, мең-зең басын көтере алмай, екі қолын тізесіне қойған күйі сұлқ отырып қалды. М.Қаб. ~ — Оларды Қыр-Балтабайға орналастыратын болдым. Сіз таныссын деп қана шақырып едім. Ішінде Адырбек деген жігерлі жігіт бар. Нардың жүгін көтерер, тауды мойнына тесіп ілсең қыңқ етпеуге бар. Б.Қыд.

Аса қымбат; қол жетпес баға; бір нарға татырлық. ~ Алтынай қызыл бұзауына мықты бас жіп қайдан табылар екен деген ойға батады. Қойы жоқ үйге жіп-шу деген, нардың бұлы емес пе? дан-бұдан шымқынып сұрап алған уысты құлақ жүн қайбір жарытады? Ж.Айм.

Қартайды, шойырылып қалды, еңсесі түсті. ~ Жастық шақ қайтып мойын бұрмадың — ай. Жас дәурен мені қайда бастамадың, Қай кезде ілгері айдап баспаладың. Отырмын кәрілік жеңіп нардай шөгіп, Басымнан өткеннен соң жастық шағым. Н.Әбут. («Байеке Айдаболұлы») ~ Бұл күнде бұзықтарға беріп тізгін, Нараусып, нардай шөкті небір нықтар. «Әй!» деуге аса қарап алар да әл жоқ, Жай қалды жалынып тек жылап, сықтар. Т.Ізт.

2. Отырып қалды, жер бауырлады. ~ Лезде қабір үстіне қара топырақ жоталанып, қара нардай шөкті. Т.Сәу. ~ Шалдың кенже баласы қолына таяқ ұстап, белін белбеумен қыстап, күн-түн жүріп, айлар-жылдар жүріп, бір заңғар тауға келеді. Нардай шөккен заңғар тау алдын бөгейді. БС «Алдар көсе».

Ер тұлғалы, келбетті. ~ Жұманай көсе құла төбел мiнген нардай жiгiтке қатарласа берiп, ойына келе кеткен өз байламын ортаға тастаған. К.Сег. ~ «Неткен бақытсыз жан! — деп ойлады Лима. — Келбетіне қарасаң, нардай жігіт, жүрегі тым нәзік, өзін өзі аямайды. Ә.Тар.

Өте мықты, қайратты. ~ Бұларды өмірдің өзі шыңдап, сомдай соғып өсіргенін жақсы білем. Мүгедек боп жатса да нарға жүгін салғысыз, нар атандай жандардың талайымен сырлас, мұңдас болдым ғой. Н.Кел.

Көңілі түсті, енжар тартты. ~ Қас– қабағына қарап, жарым сөзден жай түйетін, өзіңнің ата жолдас, қу кәріңдей қайдан болсын, — деп Тасболат бір сәт нарау тартып, баяу күрсінді. Қ.Жұм. ~ Бір сәт әйелдің жүзі нарау тартып, бір мұңды көлеңке жүгіріп өтті. Қ.Жұм.

Қарсылық білдірушілік, келіспеушілік бой өтерді. ~ Ел арасында Абылайға деген наразылық туа бастады. І.Ес. ~ – Себебі, сіздер жинағалы отырған салық шамадан тыс ауыр, әрі тым әділетсіз. Бүйте берсеңіздер, халықтан наразылық тууы мүмкін. Қ.Жұм.

Қарсы шықты, келіспеушілік, қарсылық танытып, бас көтерді. ~ – Біз наразылық білдіріп, үнімізді шығарайық деп едік, Месқарын шоқшиып шариғатын тағы соқты: құдайтағала дана адамдарды жер– соға, ешкілерге, ауларға, араққа қожа болсын деп жараттым дейді. Ж.Айм. ~ …Логунов бұл қылмысты аталған партияның мойнына апара алмады. Сол үшін Құнанбай Логуновқа ерекше наразылық білдірді. Т.Жұрт. ~ Содан ба, өлі жанар тап бір әлденеге наразылық танытқан кейуана күрсінісін айналасына үнсіз ұқтырып болғандай енді ап– анық, ап– айқын ренішпен бұған қадалды… С.См. ~ Наразылық көрсетіп, қарсы көтерілген бұратана болса, жермен–жексен қылып жіберетін еді. 1916 жылғы қазақ ішінде болған лайсаң қанды қырғын соларға айғақ. А.Байт.

Жақтырмай, келіспей, дауласа үн қату туралы. ~ Ұлжанға Айғыздай зекірген жоқ, кінәлай сөйледі Үй ішінің наразы үнін осылай баспақ. Бірақ онысына Зере болған жоқ. М.Әу. ~ Бұрын ол: «Менің тәтемдей шеше жоқ шығар» дегенді жиі айтар еді, мынандай наразы үнін тұңғыш рет естідім. К.Сег. ~ – Қалай қабылдағыңыз келсе де қарсылығым жоқ,–деді қыз наразы үнмен. Д.Иса. ~ «Құлақ естiгендi көз көредi» деген осы шығар, – дедi жас жiгiт бiр түрлi наразы үнмен. К.Сег. ~ – Қол шәугім қайда? – Менің жанқалтамда! – деді әжесі сәл наразы үнмен. – Қарамайсың ба аржағыңнан… мені бағып жүр деп пе едің? С.Үн. ~ Су ағашты тұтата алмай, газетті дар-дар айырып, астына тыққыштап, ыс-ыс үрген Қатшаның наразы үні біржола алаңдатып бітті. К.Жүн. ~ Наразы дауыстар сап болды. З.Шүк. ~ Такси «Волга» тез ұзай бердi. Осы кезде Нәргүлдiң наразы даусы күшейе түстi. Р.Рай.