ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Бірдеңені қайта-қайта айтып, мезі қылды, шаршатты, басын қатырды. * Тас қауып, шақ — шұқ шаңқылдаған осы бір қара кетпен — ақ оның миын жеп бітірді. «Күнде қалай аңғармай жүргем» — деп ойлады қыз. «Жүйкені құртатын неме екен ғой өзі». Қ.Ысқ. * Өлмелі кемпір- шал дау қуалап жатпайды, қызын ал да қаш деп айтақтаған Бекет еді десең болды деп миымды жегені. Қ.Ысқ. * Мен оны бостандығынан айырдым ғой. Ішінде шырмауықтай шарпысып, санасын сарсылтқан, миын жеген сергелдең ой аз емес шығар. Оның жағдайы менің жағдайымнан әлдеқайда ауыр. Д.Исаб.

Басын қатырды. * Қасында шайтандай шуылдаған немелер қолында ұстаған кепшігін даңғырлатып … миын ашытты. О.Сәрс. * − Әй қарағам, осы қаршадай балалардың миын ашытпасаңдаршы. Оқымаса да бір нанын тауып жер, тек дендері сау болсын де,- деген. С.Мұратб. * … күйеуінің де миын ашытып құлақ етін жеді… ашуға мініп, қамшымен қанша рет домбытып алғанымен қайтар емес… Қ.Мүб.

Жымиды, миығынан күлді. ~ Шықылықтап шақшақай қашты. «Шошаңдап талай қуып едің, әуселеңді көрейік енді» деп жырқылдап табалап бара жатқандай. Миық тартты. Табаласа, табалағандай. С.Елу. ~ Қыз сәл миық тартты. Соңда ғана Шеге өзінің қисынсыз көп тұрып қалғанын байқады. Жүрегімен алысып: — Жүр… қыр үстіне шығайық! — деді. Қыз бұны үнсіз қоштап қатар қозғалды. Шегенің жүрегі кеудесіне сияр емес. С.Елу.

Жымиып, езу тартып, күлімсіреді; мысқылдап, кекесінмен, табалай күлді. * Мақан қайтып үндеген жоқ. Кейін сөйлермін дегендей «Ә-ә» деп, миығынан күліп, жалпақ маңдайын сипай берді. С.Жүн. * Иығын көріп, ат үстінде шалқайып отыратын басқарманың мынау қораш күйін алғаш байқағаны. Сүлкей тағы бір ысқырып жіберіп, миығынан күлді. С.Елуб. * Енді мешкейлік мақтан болғаны-ау. О, тоба! «Арғымақтың баласы аз оттар да көп жусар…» Өзімен құрдас Жәніке миығынан күлді. «Жабысың» дегені ғой. З.Шүк. * Өз атына айтылған мақтау сөздерді миығынан мүсіркей күліп тұрып, рахаттана тыңдаған майрампаз жігіт бұдан әрі көп бөгелмей … кете берді. О.Сәрс. ~ Жермен де айналысасың ба? — деп сұрадым. Балзия мөлдірей қарады да миығынан күліп алды. Аққұманды газды ошақтан түсірді. Тетігін бұрап өшірді. Т.Ор. * Теміржолшы Мәлібек жалпақ алақанын аударып-төңкеріп отырып миығынан күледі. Екі иығы селкілдейді. Жауырыны еңкіш еңгезердей кісі үнсіз жылап отырғандай елестейді. Д.Дос.

Жер батпақтанып, топырағы езілді, лайланды. ~ … он күн тұрақтамай жатып: «Ойбай, мына жұрттың миы шығып кетті. Қой, бұл өрістің де оты қашты», — деп, жаз бойы жұрттан жұрт ауыстырып, жыл құсындай жылға қонып жүруші еді. Д.Әш. ~ Ақ жауын нөсерлетіп төгіп тұр. Әулиеата көшелері лай судан көлкіп, батпағы молайып, миы шығыпты. Б.Мом. * Бірақ біз енді бәрібір жол торабын қуа алмаймыз. Жаңбыр азайғанмен, миы шыққан саз, бізді аттатпайды. С.Мұқ. * … көшедегі қарды арлы-берлі жосып ағылатын да жататын машиналардың мың сан доңғалақтары мыжғылап, миын шығарып тастаған екен; сол миы шыққан көксоқта шылқымайды беті-жүзіне қарамай шылп-шылп кешіп келеді. Ә.Нұрп.

МИЫ ШЫҒЫП ЖАТЫР

Жауыннан кейінгі жер батпақ болып, лайланып жатыр. ~ Ауа сыз, бұлыңғыр. Былайғы жердің миы шығып жатса керек, ал станция басы асьфалтталған, саз емес. Б.Соқп. ~ Бұ жақ бет жерінің «миы шығып» жатқан балшық екен. Сайдан шыға
алсашы, жүкпенен. Арқасында бала. Дәу апа балшыққа қарайтын емес. С.Елу.

Басы айналып, мәңгіріп қалды, есі ауысты. ~ Жаңадан келгендер Дон Кихоттың сөзіне таңырқанып қалысты, бірақ бекетші Дон Кихоттың кім екенін түсіндіріп, оған ешқандай көңіл бөлудің қажеті жоқтығын, миы шатысқан адам екенін, сондықтан таңғалмай-ақ қоюларына болатынын айтты. М.Серв. ~ Миым шатысып кетті. Үйге қалай келіп қалғанымызды да білмеймін. Ш.Мұр.

Басына зақым келді. ~ Тағы бір таңғалғаным, осының бәріне әйелі Нұрбәти қалай көніп отыр? Әлде «әпекеме жездем сай» дегендей, ол да — миы шайқалған біреу ме? Қ.Жұм. ~ Денсаулығын тағы тексерген болып, қолдан келген ем-домын жасаған. Шамалауынша Беріктің миы шайқалған. Бұғанасы мен иық сүйегіне зақым келген. Н.Ақ. ~ Науқастың сырқатының жайы жазылған қағазға қарағанда, жағыдайы онша мәз емес. Басы жарылып, миы шайқалған. Қабырғасы сынып, өкпесін тескен. Ә.Ыб.

Басы қатып, дал болды. * Даң-дұң оймен жүргенде миым қатып, Өмір өте шығады-ау құйындатып. Р.Ниязб. ~ Әншейінде шешенмін, сұңғыламын, Қазір даусым қарлығып, қылғынамын. Мың министр ойланып, миы қатып, Қиналады бар ақын, күллі ғалым. С.Тұрғ.

МИЫ ШАҒЫЛДЫ

Әлдебір нәрсені түсіне алмай, басы қатты. ~ Шарасыздықтан миы шағылып, шақша басы шараға айналған. Қандай амалдың барын бiлмей, алжыған итше беталбат сенделiп келедi. Ә.Ыб. ~ Соны ойлай-ойлай үш күннен бері көңілі дал болып, миы шағылып біткен. Ә.Тар. ~ Одан да ерлi-байлы екеуi барып Iлиясты қарсы алғандары ұнамды. Миы шағылып, аласапыран ойдан көкiрегi жарылып кетсе де бiрер сағат жалғыз қалғаны дұрыс. Ә.Ыб.

Ақылы тар, әлдебір құбылысты, жәйтті, ақиқатты түсінуге өресі жетпейді. ~ Жидебайдың жасы қырықты алқымдатып жүрсе де, білімі, пікірі, аңқаулығы, қорқақтығы 5 жастағы баланың аз- ақ алдында еді. Саясат жағынан білетіні – шабарман, ауылнай, болыс, одан арғыға миы жетпейтін. Ж.Айм. ~ Қарындасы болса кетті. Енді менен не үміт қылады? — деген ойлар келгенде Бекболат Төлегеннің неткен адам екеніне миы жетпейді, дағдаратын. Бекболаттың имене беретіні де Төлегеннің жұмбақтығы еді. Ж.Айм. ~ Балташ ақша жұмысына онша жетік емес еді; параграф бартал, декрет, секрет — дегендер көбейіп кетіп, солардың кілтипанына миы жете алмай жүр еді. Ж.Айм. ~ Оның миы жетпейтін бұл дүниенің хикіметтері көп-ақ. К.Сег.

Ақыынан адасты. ~ Ақ пен қара, жалған мен ақиқат, жамандық пен жақсылық дегенді сендердің миы ауысып кеткен философтарың ойлап шығарған. Т.Әс.