ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Кенедей жабысты, айрылмады. * Сырмақ жәйілді, шамаданымды өзімнен де төрге шығарып қойды. Кісіге майлы күйедей жұғымпаз адам екен, маған ойынды, ышынды сөздері мен жұғысып жүр. Ғ.Мұст. ~ Айтқалида әкесінің ала моншағы бардай тықақтап, майлы күйедей жабысып Көбей жүр әнеки. Ә.Асқ.

Қыр соңынан қалмады; іші-бауырына ене жылпылдап, айрылмады. ~ – Аты Әмір екен, өзі бір тасқаяқ қу – қай рудансың, қандай туысқандарың бар, соңғы істеген қызметің не – бәрін тіміскілеп, майлы ішектей айналдырғаны! Б.Тоғ. * Есің дұрыс па?!. Көрінеу көзге біреуді жығып беріп көрген күнім құрысын!.. Өзі де табанын жалаған қу екен, майлы ішектей айландырып әкетіп барады. Шынында, саған келер — кетері жоқ дейді. Қ.Жиенб. * Дүкенге барғыштап, сыпылдап жүргенінен шошушы еді. Ойында түк жоқ Төлепті майлы ішіктей айналдырыпты әншейін. К.Қаз. ~ Аты Әмір екен, өзі бір тасқаяқ қу – қай рудансың, қандай туысқандарың бар, соңғы істеген қызметің не – бәрін тіміскілеп, майлы ішектей айналдырғаны! Б.Тоғ.

Жылы-жұмсаққа қолы жетті. ~ Адамның қызметте өсуі деген де бір қызық нәрсе, біреу қызыл дипломы бола тұра, үстелден бас көтермей мықшиып қағаз жазудан әрі аспайды. Біреу әлдебір курс бітіріп-ақ лауазымды жылы жерге орналасып, майлы жілік мүжіп, ойына не келсе, соны істейді. Ө.Ахм.

Жабысып, жібермеді. * Өзің емес пе жаман түйенің жабуындай жарбаң-жарбаң етіп ылғи етегімнен тікендей жабысып, соңымнан майлы аяқтай қалмайтын. С.Жүн.

Шалқып өмір сүрді. * Адамға ақыл алпыс жасында келеді деуші еді, сенің арқаңда тайраңдадық, тайпалған жорға міндік, майды майға құйдық. О.Бөк.

Жауға қарсы шапты. * Бұл кезде Алпамыс он жасқа толған еді. Жас та болса, ақылымен Қоңырат еліне бас болды. Күш-қуаты тасып, майданға түсуге асық боп жүрді. «Алпамыс батыр».

Ақырын, еппен. * Сыр бермеген Қали ғана: түнде қанша саулық төлдеді, кеше кештен кірпік ілмеген Жапекең көрші ауылға таң сәріден асығыс аттанып кеткені несі, қашан келеді деп, майдан торта айырғандай сызылады. М.Қаб. ~ Мұндай туындының авторын мақтасаң да, я даттасаң да оның шығармашылығына келер титтей де зиян жоқ. Майдан торта айырғандай небары екі-ақ шумақ ойдан мұндай пәлсапа тұндыру тек данышпандардың ғана тәләйіне жазылған (Біздің Есенғалиды философ деп отырғанымыз да сол). Ы.Ож. ~ Әйгілі аудармашы Акбар Мәжит: «Өлмес шығарма бар, бірақ өлмес аударма жоқ. Тәржіма ұдайы жаңарып отыруы керек» деген биік байлам айтыпты. Расымен де майдан торта айырғандай ғажайып пайым. Ы.Ож.

Соғыс ашты, білек сыбанып төбелес бастады. * Қуғыншылар iзет сақтады. Күштерiнiң басымдығына сенiп, келе майдан салмай, таяқ тастам жерге келiп, тiзгiн тежедi. К.Сег. * Қаракөлеңке қораның астында да қып-қызыл төбелес. Қан майдан салып жігіттердің үні енді адам үніндей емес, арсылдап, ырылдап таласқан иттердің, гүжілдеп, ішін тарта өкіріп сүзіскен бұқалардың үніндей тұтасып кетті. С.Жүн.

Еппен, ақырын. * Ол балғасын тық – тық ұрып, шегені баптап отырып сіңірді де танауының ұшына мөлдіреп кеп, үзілейін деп қалған бір тамшы терді саусағымен сары майдан қылшық суырғандай шымшып алып тастады. Қ.Ысқ. ~ Көзінің отындай жарқ ете қалған найзағай қарға адым жер көруге мүмкіндік жоқ қараңғылықта майдан қылшық суырғандай жиіжиі тілгілеп, Қойшыға жол сілтейді. О.Бөк. ~ Бұған ерекше қуанған Көбен: «Ендеше сүйек жаңғыртамыз!» — деп майдан қыл тартқандай қонағына жабыса кетті. Б.Тоғ.

Соғыс бастады. ~ Кібіртіктемей, жасқанбай күшті жауға қарсы барып майдан ашты, күші жеткенін жеңді, өлтірді, күші жетпеген кезде жеңілді, өлді. Ғ.Біл. ~ Төмен тап Еуропада майдан ашса, Серт қылып белін байлап, туын жазса. Алтайдан жәрдем күтіп, жаудан қайтпай, Не өлмек, не жеңбек боп ұрандасса. С.Сей.