ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Бірдеңеден құр қалатындай. * Содан кейін күйеулердің алдына төс салынған бір табақ ет тартылып, татпаса қысыр қалатыннан жаман, бəрі де таласа-тармаса жесті. Ж.Айм. * Содан кейін күйеулердің алдына төс салынған бір табақ ет тартылып, татпаса қысыр қалатыннан жаман, бәрі таласа-тартыса жесті. Ж.Айм.

Мән-мағынасыз, ермек үшін немесе кекетіп айтылған әңгіме. * Бұл ойым – басқа келген қиял. Бірақ болмаған іс, құрғақ қысыр кеңес, жай қиял дейтін бір ауру бар. Бұл аурудан құтылу керек. Неге десеңіз, барлық ғылымның өзі қиялдан, ойлаудан
туған. Шәк. * — Ой, сығыр мұндар, білмей отырмысың? Мылжың деп, қырт қып, жазған, мені айтат та! — дегенде, жұрттың бәрі ду күлді. Енді сөз бітіп, жұрт қысыр кеңеске кететін тәрізді. М.Әу. * Жиналыс жабылған соң жай қысыр кеңеспен
шашты қара бала көптің ортасында Бадырақтың жай-күйін сұрады. І.Жанс. * «Баяғыда біздің бала күнімізде ана жерлерде қала жоқ еді, анау көрінген қара қоғаның басында талай асық ойнап едік-ау» деп қысыр кеңеске кірді. Б.Майл.* Қысыр кеңес… Кәдiмгi шалдардың қысыр кеңесi. Бұл — ақсақалдар алқасы да, ардагерлер кеңесi де емес. Қазiр Алматының әр ауданында ардагерлер кеңесi бар, олардың ресми орындар бекiткен басшылары бар. Бiздiң айтқалы отырғанымыз — ол емес. Бiздiң айтқалы отырғанымыз — гүлзар, саябақтарда жазда көлеңкелеп, қыста күншуақтап отыратын қарапайым шалдар бар ғой, солар жайында. Солардың ермек үшiн айтылатын, келдi-кеттiсi жоқ әңгiмелерi хақында. Қ.Жұм.

Семіп-қатып қалған, жіп-жіңішке. * Қысыр жыландай жанталаса, жүйіткіген жел жүзіңді қарып, ізіңді көмеді, Ізтай Мәмбетовше: «Ақтөбе қыры — ақ дауыл, алай да дүлей ұйытқиды». М.Мұнар.

Берекесіз, мән-мағынасыз, еріккеннен айтылатын бос әңгіме. * Олай болса ғарышқа, жеті қат көкке бұрынғылардың керемет иелері барып қайтыпты-мыс деген қысыр әңгімелері табиғат заңына, ғылым түсіндіруіне қарсы. А.Байт. * Ай сәскелікке келген кезде, бозбалалар қысыр әңгімеге кірісті. Біреу жылқы баққанын, біреу қала шыққанын, біреу «түн қатқанын», біреу сасқанын, біреу ұялғанын айтысты. Ж.Айм. * Біразы күн шықпай ерте келген; әлі келетін жұрттың соңын күтіп, көліктерін арқандап, қысыр әңгіме айтысып, күн көтерілгенше бос отырды. Т.Әбд. * Көрші ауылдағы қыз ұзату тойы көші-қонның шаруасы ма – шегі жоқ қысыр әңгіме сары қымыздай сапырылып… Ә.Шәр. * Қыза бастаған қысыр әңгімені конференсьенің микрофоннан гүрілдеген дауысы бөліп жіберді… Т.Сәу.

Құлынын тастаған биенің екі жасқа дейін емген бұрынғы төлі. Қоңды, семіз, күйлі д.м. * Гүлбаршын сұлу айдай боп, Қысыр емген тайдай боп, Оң жағына барды енді. Ғашық оты жағылып, Абыройы жабылып, Оң қолтыққа алды енді. «Алпамыс б.» ~ Кішігірім таудай боп, Қарсы ұмтылды Алпамыс Қысыр емген тайдай боп. Қарсыласты екі шер Үркер менен айдай боп. «Алпамыс б.» ~ Нөсерлетіп сөйлейін, Селдете құйған жауындай. Тәтті қылып сөйлейін, Жаңа піскен қауындай. Шыны қылып сөйлейін, Жіліктің аққан майындай, Қылтыңдатып сөйлейін, Қысырдың емген тайындай. Шалнияз Шоп. ~ Қыздың томпиған құс кеудесі Құлтайды жып- жылы боп сүйкеп өтті. Жігіттің қытығы басылмаған қысыр емген тайдай шамшыл, қайратты денесі төменгі вольтты ток көзімен жанасып өткендей дір ете қалды. С.Ас.

Жауатындай болып көрініп, жаумай өте шығатын бұлт. * Ауа төменде ыссы құрғақ болса, әрқашанда жауын жерге түспей кетеді. Мұны «қысыр бұлт» дейді. А.Байт. * Ай — именшек, бұлт — қысыр, тау — бүгежек, тастар — сақ. Бір дүлей күш барлығын қылып қойған жасқаншақ. С. Нұрж.

Қорқытып-үркітіп, қысты, зәресін ұшырды. ~ Бұл Мұқыр болысында Абймен дос, құда, сыйлас Көкше руы. Оларды қысымға алса Абай еріксіз қозғалады. Абай оларға ара түсем десе сылтау тауып ұрғызып жібермек. Ә.Кәк. * … Қысымға неше түрлі алды дейді. Сахаба түк айта алмай жаман сасып, Сараң бай ашуланды қара басып. М.Ж.Көпей. ~ Бізді іздетіп, ауылға келіп ат ойнатып қысымға алыпты. С.Бег.

Басына қиындық келді. * Жер жүзіне жан енеді. Жылынып, жібімеген зат қалмайды, қыбырлап, қимылдамаған зат болмайды. Қар басына қысым түседі, әндетіп мұз бұзылып, күңіреніп сең көшеді. А.Байт. * Тағдыр жазған сені мұнша сұлу етіп, бойжеттіріп мына менің, қысым түсіп, күнім батар кезде жолықтырғаны несі? Ш.Айт.

Зекірді, қоқан-лоққы жасады. ~ Әбіш келер алдында жаңағы сөздерден әрі ұялып қысылған, әрі ызаланып ширыққан Абай ұрыға қатты қысым сөздер айтты. М.Әу.

Қинады, қыспаққа алды. * Құдіреті күшті Құданың Осы көптің ішінде Жалғыз маған түсіпті Қысым қылған тарлығы. А.Байт. («ҚҚҚ»). * Қабырғама қара жер батты, құдай, Мұнша қысым қылдың ғой, қатты құдай! І.Ес. * Бекет те дым істей алмады. Қызметтен шығарса, қудалады дейді. Сөксе, өзара сынға қысым жасады дейді. Қ.Ысқ. * Мұндайда жатқан жыланның құйрығын басып, оларды ашық айқасқа шақырғаннан гөрі, тақ таласынан туған ала ауыздықты пайдаланып, елші жіберу арқылы сырттай қысым жасаған тиімді. Қ.Жұм.