Құпия сырды жасырды, білетінін айтпады. * Апамнан соңғы бар сырласатын кісім сен едің. Сен де ішіңе бүкпе сақтайтын болдың ба?— деп Ақбілек қамығып жылап жіберді. Ақбілек жылаған соң, Ұрқия да жылады. Жылап отырып: — Бауырым-ау! Сенен не бетіммен бүкпе сақтайын! Білген нәрсем болса, сенен жасырып… ойбой-ой! Енді қайтейін!.. О не дегенің, қалқам!.. Ж.Айм.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
БҮКІРДІ КӨР ТҮЗЕЙДІ
Қанмен біткен мінезді түзету мүмкін емес д.м. ~ Талай патша заманын бастан кешіріп келемін. Көңілі, пиғылы соқырлар, ханда да, қарада да болады, — деп арада жеңіл күрсініп қояды.- «Бүкірді көр түзейді», оларды да о дүниеде көр түзейтін шығар. Т.Рыск. * Бүкірді көр ғана түзейді, — деді ол бір-екі адымдап терезе алдына барып, Әзіретсұлтанның тақиядай төңкерілген көкшіл күмбезіне көз салып тұрып. Қ.Түм
БҮКІЛ ЕЛ БОЛЫП
Бәрі бірігіп, тізе қосып; бірі қалмай. ~ Пайғамбардың қабырын көруге бара жатқан адам — ел көзінде қандай құрметті: бүкіл ел болып жиналып, сонау темір жолға шығарып салды мұны. Б.Майл. ~ Не де болса, бүкіл ел болып жол қарасқан жағдай бар. Ә.Кек. ~ Қардың шеті жылт етісімен бүкіл ел болып осы шаруаға кірісеміз. Қ.Жұм.
БҮЙРЕКТЕН СИРАҚ ШЫҒАРДЫ
Жоқ жерден шатақ шығарды, орынсыз қылық көрсетті. ~ Колхозда күш-көлік жеткілікті. Өздерің соның ретін тауып жұмсай алмайсыңдар да, осындайда келіп… бүйректен сирақ шығарасыңдар! О.Сәрс. ~ Курстас жігітпен сөз байласып, «әне кетемін, міне кетемін» деп жүріпті. Әке-шеше кенет бүйректен сирақ шығарып, ши қалпақты, жұқа папкілі Жапар баланың етегінен ұстайсың деген. М.Қаб. ~ Біздің атты бермеуі мүмкін емес, осының өзі сатып кетіп отыр, — деп, Әбділда студент бүйректен сирақ шығара сөйледі. Б.Майл. ~ Ол Зікірияны тауып, осы құдалықты сабақтап жүрген де сол Бәтен бәйбішенің өзі болса керек. Ол қақбас араласса бір бүйректен сирақ шығармай қоймайды. Ш.Мұр.
БҮЙРЕК ШЫҚТЫ
Оңашалана, дара шықты. ~ Ақтардың бір қосын әскері Танабайдың ауылына қарай бүйрек шығып келе жатты. Оларды қуып келе жатқан қызылдар да жүрісті жылдамдатып, ақтардың бұл жөніндегі алдыңғы қосындарын жан-жағынан қоршалап үркітіп, анда-санда атқылап, жеткендерін ұстап алып келе жатыр еді. С.Сей.
БҮЙРЕК ОЖАУ
Қосарланған, ортасы ашық ағаш ожау. ~ Алыс жорыққа аттанар күн туса тізелесе отырған қара кемпірінің күміс құймалармен айшықталған қос бүйірлі бүйрек ожаумен сапырып құйып беріп отыратын сары қымызы қайда?! Ғ.Біл.
БҮЙРЕК БЕТ
Бетінің екі ұшы томпиған. ~ – Үйбай, әртіс қайным-ау,– бүйрек бет ақ келіншек мойнын ішін алып, мөңки күлді,– сыртта біреу бірдеңе асатып жіберді ме, кіре аузың шайған нең? Әлде гордтеріңнің салты солай ма? Ж.Нәж. ~ Бүйрек бетті бір әйел лапастың қарсы жағындағы бір кішкене тамнан шығып қарап тұрды да, бізге қарай ақырын басып келді. Қ.Шаб. ~ Шынар бүйрек бет, бітік көздеу қарақыз еді. Н.Сер. ~ Сол сап-салмақты, бүйрек бет, қоңыр қозыдай монтиған баласынан жолшыбай қапыда айырылған Жәния түтігіп, қатты қайғырған. Ү.Жәл.
БҮЙРЕГІНІҢ БІР ЖАҒЫНДА БОЛДЫ
Көкейінде тұрды, ойында ұстады. ~ Шідербай: «Е, қамдалады ғой»,— деді. Сәдуәлі еріп келгеннен-ақ, лау мінерін сезіп, Шідербай шәкіртпен әңгімелескенде де, лау мәселесі бүйрегінің бір жағында отыр еді. Ж.Айм.
БҮЙРЕГІН ЖҰЛЫП ЖЕДІ
Жанталастып, жанын салды. ~ Өмірінің өрт шалып жиі өткелін, Жұлып жеген бейбақ көп бүйректерін. Аштық жылы қырылған қазақтардың Жүрмін іздеп шашылған сүйектерін. Р.Ниязб.
БҮЙРЕГІ ҚЫЗДЫ
Шабытына мінді. ~ Ұйқыларың келген шығар?– деп еді әжей бір заманда. – Жо… жо… жоқ. Нағашы апай, айта беріңіз. Бозтарланның бүйрегі енді қызып келеді,– деді Дарқан мол денесін сілкілей күліп. Т.Рыс.

