Түнгі аспанда ақ ізін қалдырып, ағып түскен жұлдыздар туралы. ~ Анандайда, түннiң қара тақтасын бордай сызып үздiк-создық екi жарық жаңағы өзi келген жаққа қарай ағып барады – тағы да Алаңға барғандарды тоғытып әкеле жатқан шығар. Т.Сәу. ~ Iргедегi үңiрейген тауға басын сүйеп қалғыған қара түн күрсiне мұңайды. Қалтыраған суық аспанның қара тақтасын бордай сызып, жұлдыз ақты. Т.Сәу. ~ Мың-сан шырағы жарқыраған тылсым түннің не сиқыры бар? Әне, аспанның көк шынысын бордай сызып бір жұлдыз ағып түсті. Т.Сәу.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
БОРДАЙ ЕЗДІ (ЕЗІЛДІ)
Билеп-төстеді, жаншыды. * Бодандықта үш жүз жыл бордай езді Аузы түкті сол кәпір жаулап алып! Е.Дүй.
Қайғыдан еңсесі түсіп, қиналды, жылап-сықтады, күйінді. ~ Сүлкейдің бордай езіле берген жан дүниесі қатайып, тоңази қалды. С.Елу. ~ Кездескен кедергіні тағдыр тепкісіне баласақ азаматпын деген жігерің қайда қалмақ. Болмашы нәрсеге, бордай езілудің пайдасы бар ма? Ә.Ысқ. ~ Қош, бабам! Қош! Қош! — деп көз жасын сыға отырып ахун аятын аяқтағанда, бордай езіліп отырған жұрт енселерін көтере алмай бірауық қыбырсыз қалды. С.Ел.
БОРДАЙ ЕГІЛДІ
Қатты күйзеліп, қайғырды, егіле жылады. ~ Кісіге көріне алмай бұл күйінде, Шығарды төр үйінен ас үйіне. Егіліп бордай болып ол жыласа, Күледі Жаңыл іштен сүйіне-сүйіне. С.Тор. ~ Е, балам, «шешенің судай төгілген, тыңдаушың бордай егілген» дегендей, сөйлеуді де, тыңдауды да сүйген ел — ел-дағы. М.Әу. ~ Есінен айрылған елдің көшерін жел, қонарын сай білетін, айхай, қу тағдыр-ай! Боранқұл бордай босап егілді. Ғ.Біл. * Қарттың салыңқы қабағын, дірілдей, қыстыға айқайлағанын көргенде, әлденеге түсінгендей еді; кемпірінің жанында бордай егіліп күйзелмейін деп кеткен ғой деп ойлады ол. М.Сүн.
БОРДАЙ БОСАП ЕГІЛДІ (БОСАДЫ)
Қайғыға беріліп, жылап-сықтады, егілді. ~ … адам баласының сай-сүйегін сырқыратар зар дауыспен шырқырап шырылдағанда көзжасына ие бола алмай бордай босап егілген аталар мен аналар салқын суға жылап көрісті. Ғ.Біл. ~ Есінен айрылған елдің көшерін жел, қонарын сай білетін, айхай, қу тағдыр-ай! Боранқұл бордай босап егілді. Таған түсе бастаған қос жанардың жасымен сақалын жуды. Ғ.Біл ~ Әйелдер қайтадан өксіп, шалдар еңкілдеп, үйде отырғандар тегіс бордай босап кетті. Ә.Нұрш. .
БОЛЫМЫ ЖОҚ
Болбыр, жігерсіз, епсіз, қолынан іс келмейтін адам туралы.
~ Бас аяғыңды жылдам! — деді Мамай. — Әй, аруағыңнан айналайын Бақтияр бабам: «Болымы жоқ бозбала бейнеттен қашар бұлтақтап», — деуші еді- ау. Дәл сол ғой мына бала. Қ.Ысқ.
БОЛСЫН ДЕМЕЙДІ
Біреуге жақсылық тілемейді. * Кеше Көптiлеужаңа тұрмысты құрысты. Қалқозға енбегi сiңдi. Бiрақ ол соңғы кезде тым өзгерiп бара жатыр. Өзiнен басқаға болсын демейдi. Б.Алд. * Қазақ қалжыңының түрі осы. Болсын демейді, бүлдіргіге құмар. Қисая сөйлеп, қиялап тарта беретіні бесенеден белгілі мінез. Өйткені қазақпыз ғой… Ж.Жұмат-Әлмашұлы.
БОЛМАСҚА (БОЛМАЙТЫН ІСКЕ) БОРДАЙ ЕГІЛДІ (ЕЗІЛДІ)
Бекер қайғырды, қобалжыды, уайым қылды. ~ … бәйтеректің түбірінен жас өскін көктепті, соның тілеуін тілейін, болмасқа бордай езіліп қайтеміз, жаратқан ием жас ғұмырды жарылқағай; қош, ғасырлар куәсі бәйтерек, қош! О.Бөк. ~ «Болмайтын іске бордай егілмей, болаттай берік болу» ғана қалыпты. Ұшар құсты темір торға қамап, алақаныңмен басып отыра алмайды екенсің. О.Бөк.
БОЛМАСА ИГІ ЕДІ
Пәленше емес пе екен д.м. * Менің жөнімді, елімді білгеннен кейін, әлгі әйел сені сұрады. — Япырым-ай! Баяғы Бәтіш болмаса игі еді? Ж.Айм.
БОЛДЫРҒАН АТ ҚОЛТЫҒЫНДАЙ
Терлеп-тепшіді, бусанды. * Аспан тынысы кеңейіп, жер кіндігі жазылған шақ. Қыста қар тоқтаған жыра-жылға, болдырған ат қолтығындай бусанып жатыр. Е.Мұх.
БОЛҒАННАН БОЛАДЫСЫ ҚЫЗЫҚ
Тойға дайындалу, оны асыға күту кейде тойдың өзінен әсерлірек болады. * Сол тойдың да болғанынан боладысы қызық болды да, Алматы талайдан бері қанжілік қарбаластықта қалды. Т.Рыс.

