АҚ ЖАУЛЫҚТЫ

Қазақи салт-дәстүрге сай жаулық таққан, абыройлы, сыйлы әйел баласы — апа-ана, әже, бәйбіше, келіндер. ~ Қазірдің өзінде ауылдың ауасын, даласын аңсап тұрамын. Сондағы көненің көзіндей қарт Ордабасы, ондағы қариялар мен ақ жаулықты аналар көз алдымнан бір сәт өшкен емес. Ә.Ысқ. ~ Мұндайда кейде сонау құлдыраған балалық шақ еске түседі. Бала кезде үйге ақсақал–қарасақал, ақ жаулықты әжелер қонаққа келсе, бір ғанибет еді. Ж.Аяз. ~ Е, тәйір деген… Жер үстіндегі ақ жаулықтының мұңы бір емес пе. Қ.Жұм. ~ Ақ сақалды ата, ақ жаулықты әже, иманжүзді әке, мейірлі ана… Тұлымы желбіреген ұл, жүзін күн қаққан бұрымды қыз… Д.Рам. ~ Сәске түсте үлкен алаң араның ұясындай құжынап кетті. Жастар арасынан ақ сақалды қариялар да, ақ жаулықты бәйбішелер де қылаң беріп жүр. Б.Тоғ. ~ Ертең күн шыға зузаға салып аттанып кетіңдер, күн бата атамның да демі таусылар. Мен ере алмаспын сендерге, үйден сүйек

АҚ ЖАУЛЫҚТЫ Read More

АҚ ЕТЕК ///

Күнәсіз, пәк, адал. ~ Шынымды айтайын, сол кезде сен алдын болжайтын ақ етек ишан сияқты едің. Ал, қазір өртке қарсы жүгірген есалаң бала секілдісің. Ә.Нұрп. ~ Ержiгiт күлiп жiбердi: — Қайнатаңның атын айта бересiң, ә? — Е, айтпай, немене оны ақ етек әулие дейсiң бе? Жаман болсақ та, қызын… Б.Алд.

АҚ ЕТЕК /// Read More

АҚ ЖАУЫН

Толассыз, ұзақ себелеп жауатын жаңбыр түрі. ~ Ақ жауын шатыр мен әйнекті тысырлатып, түні бойы себелеп шыққан-ды. Ә.Кек. ~ Және бұл жауын ауаны да құбылтпай, алыс көкжиекті де жаппай, суын да мөлшерлеп сепкен, момақан ақ жауын еді — селдіреп, сейіле түскен сұр бұлт арасынан ыдырай-шашылып күн жарығы да түседі. В.Рас.

АҚ ЖАУЫН Read More

АҚ ЕТЕК ИШАН (ӘУЛИЕ)

Қулық-сұмдығы жоқ, күнәдан пәк, әсіре діндар (негізінен кекесін ретінде қолданылады.) ~ Шынымды айтайын, сол кезде сен алдын болжайтын ақ етек ишан сияқты едің. Ал, қазір өртке қарсы жүгірген есалаң бала секілдісің. Ә.Нұрп. ~ Апырай де! Арғы тегімізде аты шулы ақ етек ишан болды, әулие болды, ақылы дана кемеңгер болды деп әншейінде көкіп көйлегіңе сыймай жүресің. Ә.Нұрп. ~ Ержiгiт күлiп жiбердi:— Қайнатаңның атын айта бересiң, ә? — Е, айтпай, немене оны ақ етек әулие дейсiң бе? Жаман болсақ та, қызын… —Төребай басын шайқап, керi шегiне берген ешкiнi мойнынан құшақтай алды. Б.Алд. ~ Жақында бір көріпкел сәуегей он бес жылдан кейін телегей теңізден сыңар тамшы қалмайды деп көкіп еді; кеше тағы бір сәуегей кітап ашқан ақ етек ишандай, бес жылдан кейін теңіз екіге бөлінеді деді. Ә.Нұрп.

АҚ ЕТЕК ИШАН (ӘУЛИЕ) Read More

АҚ ЖАҒАЛ

Кірлеп, күнге күйіп, бояуы тозған ақшыл түсті. ~ Портрет… Майлы бояумен салыныпты. Шаң басқан бетіне үңіле келіп, оның Таңатар ақын екенін әзер таныды. Тап-тақыр басы мен ұялы қара көздеріне шыбын қона-қона, ақ жағал тартқан. Д.Әш. ~ Ұлтарақ теріс айналған бетінде ешкімге ләм – мим деп тіс жармастан үйіне тартты. Қайтарда бұрындары тыр-тыр етіп әр үйге жарық берген электростанция – бүгіндері қабырғасы ақ жағал жемхананың қасымен жүрді. Қ.Түм. ~ Содан соң асынған қапшығыңның тер сіңіп ақ жағалданған белбеу-бауына бір қолыңды сұғып көтеріп, сосын екінші қолыңды басқасына іліп аласың да, көлге қарай аяңдайсың. Э.Хэм.

АҚ ЖАҒАЛ Read More

АҚ БІЛЕК

1. Сұлу қыздың күн шалмаған, жұмыр, борықтай аппақ білегі. ~ Магниті сұлу қыздың күшті емес пе, Жігітті көңілі сүйген қайтіп тартпас, Астынан ақ тамақтың деміңді алсаң, Мойныңнан ақ білекті қайтіп артпас?! М.Дул. ~ … қаладан далаға келсе болғаны құла– қасқасын қамшылап дамыл көрмей, баукеспе ұрыларша сырт көзге жымын білдірмей мысықтабандап барып күнде құшақтасып қайтатын ақ білек, бұраң бел, күлім көз келіншек: «Қайтесің, қамшылама қасқа атымды, қыздардан артық көрем жас атынды… » деп əндете жөнеледі. М.Әу.
2. Ақсүйек, кербез. ~ «Абай» романындағы жүзге тарта қатын — қыздардың бəрі – шетінен ақ білек, сылқым, еркін, ерке. Ылғи ғана шолпылары сылдыр қаққан сұлулар». З.Қаб. ~ Бір сілкінді көк пен жер, «Бұл қайнаған неткен күш? Мынау дүбір не дүбір?» Деп тыңдады бұл шалың: Алыстағы қалада Тапқа, сапқа тартылды. Бір жағы-өңшең ақ білек, Бір жағы-өңшең құс білек. І.Ес.

АҚ БІЛЕК Read More

АҚ БІЛЕКТІҢ КҮШІ, АҚ НАЙЗАНЫҢ ҰШЫ

Туған жерін қорғап қалу мақсатында жанкешті арпалыс, қырғын қантөгістерде көрсетілген теңдессіз табандылық, асқан ерлік хақында. ~ Қастың аты қас, сенің дос емес екеніңді Ташкент құшбегі білмей ме, басыңды име. Одан да өз керегіңді өзің көк найзаның ұшымен, ақ білектің күшімен тартып ал. Сонда ғана жауың сеніменен санасады, ал қолыңды жайып, тізе бүксең, сені ол құл санайды. І.Ес. ~ Жаугершілік заманда қашанда батырлардың мерейі үстем, мәртебесі биік. Әз-Тәукенің өзі «Жеті жарғыда» қарулы сарбаздың бағын асырып кеткен. Бұл күнде азаматтың абыройы ата даңқымен емес, ақ білектің күші, ақ найзаның ұшымен өлшенеді. Қ.Жұм. ~ » Ата-бабаларымыз ақ найзаның ұшы, ақ білектің күшімен қорғаған осынау ұлан байтақ ұлы даланы өртке шалдырмай сақтаудан, ғасырлар бойы аңсаған тәуелсіздік туын берік ұстаудан асқан мұрат та, міндет те жоқ, — деп ойлады… С.Дос.

АҚ БІЛЕКТІҢ КҮШІ, АҚ НАЙЗАНЫҢ ҰШЫ Read More

АҚ ГВАРДИЯ (-ШЫ)

Сәбет үкіметіне қарсы күрескен қарулы топтың мүшесі. ~ Зорлыққа шыдамаған халық ашынды. Россияның Һәр жерінен ақ гвардия, казак– орыс, афесерлер қосылып, күш жинап большевикті жоюға қам қылған. Соның аяғы — осы майдың ішінде бүкіл Сібір қалаларындағы большевиктер қүйыла бастады. Ж.Айм. ~ Помещиктердiң, дворяндардың бұл «принципшiлдiгi» ақыр соңында революциядан кейiнгi Азамат соғысы жылдарында Ақ гвардияның жеңiлуiне, мыңжылдық Ресей империясының күйреуiне себеп болған. Т.Әс. ~ Орыс ақ гвардияшыларымен ауыз жаласқан қытай милитаристтері бұрыннан келісіп, шартпен пайдаланып отырған КВЖД-ға шабуыл жасады. Ә.Нұрш.

АҚ ГВАРДИЯ (-ШЫ) Read More

АҚ ДАСТАРХАН (ДАСТАРҚАН)

1. Қонаққа жайылған таза ақ жайма. ~ Нан – ардақты адал ас Кәрі, жас одан аттамас. Ақ дастархан үстінде, Қол жумай оны ұстамас. Ө.Тұр.~ Әп-сәтте-ақ дастархан жасалып, сары май мен ақ құрт, орауы қызылды-жасылды кәмпит мерекенiң мерейiн асырды. Ә.Ыб.
2. Ақ көңілмен ұсынылған дәм-тұз, қонақасы. ~ Рудаки мавзолей музейіндегі көк кітапқа әсерлерімізді жазып қалдырдық та ауыл адамдарымен таныстық. Атап өтетін бір жай – біз қайда бармайық, кіммен әңгімелеспейік, көргеніміз қошамет, ақ дастарқан. С.Шай.

АҚ ДАСТАРХАН (ДАСТАРҚАН) Read More