Мәңгілік, өле-өлгенше айнымас дос. ~ Сүйтіп отырғанда, болыс келіп Еркімбекке: — Мына жігіт қай жігіт? — деді. Еркімбек: — Бұл — Бақтыбай марқұмның кенжесі Үсен деген ініңіз, мұнымен мен ақиреттік дос болдым. Мына жаңа қоныста екеумізге бата беріңіз, әке? Шәк. ~ Ш ы н а р к ү л Мақұл, құрметті Әлімжан! Ш о қ а н. Осыны істей алсаң дүниелік қана емес, ақиреттік те досым боласың! С.Мұқ. ~ Керімбек қызы бір жаққа қыдырса, Өмірбек алдымен байқайды. Көреген Мамозы осыны ерте ойлап білген. Керімбек болса, ақиреттік достық көрсеткенге қияметтік қиянат етер демеген. Ж.Ахм.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
АҚ ШЕЛЕК КЕЛГІР!
Түйе малына айтылатын қарғыс. ~ Мына ақ шелек келгірлер аунап қоймасын, байқап отырыңдар. Өй, ант атқырлар, қыруар малды тышқақ тигендей қуа бермей, кіре оттасаңдаршы… С.Жүн.
АҚИЫҚ АҚЫН
Асқан талант иесі. ~ …Ақиық ақынның дәптерін оқып отырмын. Адамдық сыры мен жан күйзелісін білген сайын оның жанын ұғьнғандай боласың… Ә.Ысқ. ~ Амал не, қолжазбалары сол күйінде сақталмаған, жеке жырлары ауыздан-ауызға көшіп жүргенде өзгергені, бұрмаланғаны, кейбіреулердің өз жанынан қосқандары да байқалады. Өлеңдерінде кейбір кібіртіктің кездесуі содан. Әйтпесе, Сүйінбай, Сарбас, Бақтыбай сияқты ақиық ақындар Қабанға «пірім» деп сыйынбас еді ғой. Б.Тоғ.
АҚ ШУЛАН
1.Ақшылтым, боз түс. ~ Қарсақ бөрік, қарсақ – түлкі тектес жануар. Қарсақтың түсі түлкінің кейбіреулерімен ұқсас келеді. Жон жағы ақ шуландау, қызыл бурыл келеді. Бірақ түлкі секілді көп түсті емес. Ж.Баб. ~ Сені күтіп ақ шулан дала таңы, «Мұңлы мүсін» өмірге сән атады. «Қара боран» қанатын қайыра алмас «Ақиықтың ақырғы балапаны». Ж.Шәк.
2. Ақшыл боз түсті ұрғашы қасқыр. ~ Артында тіленіп жыланғандай болып, ұрланып тұрып тықыршық атқан көп жігіт тұр. Олар қорым тастан қашатын қырқылжың жайын ақ шуланды тауға шығармай, жазыққа түсіріп әкеткелі қаптай жабылатын алғыр қыран есепті, қанды ауыз ұялас құмай сияқты. М.Әу.
АҚИЫҚ БОЛДЫ
Мазасы кетіп, әбігерге түсті; қажыды, мезі болды.~ Орыс-герман соғысы басталды да, балықтың бағасы күрт көтерілді. Енді орыс байы да бұларды бел шешіп отырғызбай, күн, түн қуалап, әбден ақиық боп жүр еді. Ә.Нұрп.
АҚ ШҰНАҚ АЯЗ
Қарды бұрқыратып соққан жел, шыңылтыр қатты аяз. ~ Күн суық. Ақпанның ақ шұнақ аязы шақпай миыңды, соймай етіңді жейді. Байдың өңшең сәйгүлігін жекен көшірлер бал маскарад жасаған қораның іші-сыртына лық толып тұрмыз. І.Жан. ~ Үсті-үстіне сыбай жауған қалың қар айналаны ақ сеңсең тонымен айқара қымтап жауып тастаған. Ақ шұнақ аяз тысқа шықсаң бетті үсітіп, берекеңді алады. Ү.Жлк. ~ Ақ шұнақ аязды‚ ақ сирақ боранды қыс та қыр асқан. А.Алт.
АҚ ТҰШ, АҚ СИЫРДЫҢ СҮТІН ІШ /
Кісі түшкіргенде айтылатын әзіл тілек. ~ Ақ тұш! Ақ сиырдың сүтін іш! Ақ сүт берер саған күш. Шым-шым мөлдір суға түс, Тұмау тисе, қуа түс! ҚАӘ.
АҚ ТҮЙЕ БАС ҚЫЛДЫ (ЖАСАДЫ, БОЛДЫ)
Біреуді жабылып жығып салып, кеудесінен басып, тырп еткізбеу. ~ Күнікейдің ағасы бар: Жұматай таз. Тамақ беріп жұмсаса, ол соған мəз. Көп бала бұралқы итше түйе бас қып, Желін қап тақиясын алып қашып … ажуалап, ыза қылушы еді. Ж.Айм. ~ Бір қолын Хиуаға, бір қолын орысқа жайып телмендеп отырған Қараған түрікпендерін жылда ақ түйе бас қылғанда не табамыз? Ә.Кек. ~ Ол тап биыл жазда да не дей қояр дейсің! Ар жағындағы башқұрттармен ақ түйе бас боп жатыр деседі. Бер жағындағы торғауытқа топалаң тисе де, қайырыла қояр мұршаны қайдан табады?!. Ә.Кек.
АҚ ТҮЙЕНІҢ ҚАРНЫ ЖАРЫЛДЫ
Қуанышқа, жақсылықка, тойға, үлкен олжаға тап болды, жақсылыққа кенелді. ~ Құдай жарылқады десейші! — Ақ түйенің қарны жарылды десейші. Ж.Айм. ~ Нарша байғүс куанып, ақ түйенін карны жарылып жатыр десеңші онда. Ә.Нұрш.
АҚ ТҮСТІЛЕР
«Ақ нәсіл» өкілдері, еуропалықтар д.м. ~ Сонда, Адамзатымыз — ақ түстілер болғаны ма? Жер бетіндегі қаншама ұлт пен ұлыстың тағдырын европалықтар ғана шешуі керек пе? М.Мағ.

