АЙЫП ЕТПЕ

Кінәлама, әбестік көрме д.м. ~ Кебенек кисе де, кебін киіп кеткен жоқ, оралар деген үмітім бар. Айып етпе!—деп, Құлтай қалбалаңдай берді. А.Сей. ~ Біздің ең қиналатынымыз, оқуға түсіп, бірден маман болғыларың келеді. Артық айтсам айып етпе, ондай маманның пұты беш тиын, айналайын!.. Д.Әш.

АЙЫП ЕТПЕ Read More

АЙЫП КӨРДІ

Жазғырды, айыптады, кінәлі деп тапты. ~ Қой, жас жігіт бұла өскен әдемі аттардың үшеуін бірдей әлдекім әкетіп бара жатқанда қызып кеткен болар. Жақсы атқа қызықпайтын жігіт бола ма… Онысын айып көрмей тұра тұрайық. Ғ.Мүс. ~ Ақмола бекінісін Кенесарыдан қорғай алмағанын айып көрген аға сұлтан кенет жүрексініп, губернатордың салтанат сарайына Мұхамед Шарифті ерте барды. І.Ес. ~ Мырзаш та жаңадан жолдас ашқандай, қиыспас курсы тапқандай, аса жадыраңқы. Былай шыға келе ол Елеусізді жолдастарынан жырып әкетті. Қара таулықтардың айып көрмейтіні мәлім. Т.Әл.

АЙЫП КӨРДІ Read More

АЙЫП КӨРМЕ (ҚЫЛМА)

Ренжіме, өкпе сақтама, әбестікке балама. ~ Ертесіне тура сағат тоғызда Әбжал тергеушінің алдында отырды. – Шырағым, осы сенің түсің таныс сияқты. Ұқсатам. Бірақ кімге?.. – деді салғаннан. – Айып көрме, әрине. Н.Дәу. ~ У-шу болып, үстіңе баса-көктеп кіргенімізді айып көрме – бұл той ғой. Той-думансыз, әнсіз, жырсыз болмас. Ш.Айт. ~ Біраз тұрған соң қайтадан: — Жақсы ағай, айып көрмеңіз, біз кетеміз енді. М.Кәр. ~ Табылар сөйлесе сөз жоқтан ғайып, Сөзде қате көрінсе қылма айып. «Зарқұм.»

АЙЫП КӨРМЕ (ҚЫЛМА) Read More

АЙЫП ТАҚТЫ (ҚЫЛДЫ)

АЙЫП ТАҚТЫ (ҚЫЛДЫ)
Әлдебір қылмысқа, жөнсіздікке жауапты деп жазғырды; мінін әшкере қылды. ~ Бізге «ұлтшылсыңдар, большевиктердің тап тартысы жөніндегі ілімін мойындағыларың келмейді, біздің тап жауымыз – ақгвардияшыларға қарсы қару алып күреспедіңдер, қайта тілектес болдындар», – деген айып тақты. Б.Тоғ. ~ Ағаның айқайын естігенім жоқ – кеңдігі болар. Әйтпесе оның сыртынан айып тағатындар да, айбат қылатындар да жетіп жатыр еді. Қ.Ысқ. ~ Көлденеңдеп көк атты көңілімді қалдырды, Аздығымды бетіме айып қылам деді ме? Ж.Сәр.

АЙЫП ТАҚТЫ (ҚЫЛДЫ) Read More

АЙЫП ТАҢЫЛДЫ

Әлдебір қылмыс жасады деген айып тағылды. ~ Жазуды оқыған кісіге оның қалай өлгені, неге өлгені маңызды. «Ерлерше…» Олай емес. «Әскери міндетті орындау үстінде…» Бұл да жарамайды. «Қашқын деген айып таңылып…» мұны жазуға қол бармайды. М.Кәр.

АЙЫП ТАҢЫЛДЫ Read More

АЙШЫҚТЫ СӨЗ

Мағынасы терең, көрікті тілмен айтылған пікір, өнегелі сөз. ~ Қадырбай өсиеттерінің түбіне бойласаң ақындық — дарыған күш, үлкен қасиетті жақсы ақыннан қалған айшықты сөз тегінде заманның қасіретін айтады екен. М.Әу. ~ Бұл өлшемдерден басқа қазақ халқы бейнелеу, теңеу сияқты айшықты сөздермен де беріп отырған. Ж. Баб.

АЙШЫҚТЫ СӨЗ Read More

АЙШЫЛЫҚ (АЛЫС) ЖЕР

Айлап жүріп жететін алыс жол. ~ Жалқауға от басы айшылық жер. М-Мәт. ~ Құлағына өзі айшылық жерден танитын қара қойдың дауысы естілді. Қ.Түм.~ Ертеде бір ұрылар болыпты ғой, – деп сөзін сабақтады ол, – күншілік жерден алған мал сіңбейді дейді екен де, малды айшылық жерден ұрлайды екен. Ғ.Қаб. ~ Сол жабайылар ІҮ—ҮІ ғасырларда Орхон – Енисей жазуларын тасқа қашаған, арғы шеті мен бергі шеті айшылық алыс жер қағандық құрған. М.Қаб.

АЙШЫЛЫҚ (АЛЫС) ЖЕР Read More

АЙШЫЛЫҚ ЖОЛДЫ АЛТЫ (БІР) АТТАДЫ (БАСТЫ)

Ұзақ жолды әп-сәтте жүріп өтті. ~ Ел-жұртты жаудан қорғау үшін әскери күш қандай керек болса, жел жетпейтін жүйрік, айшылық жолды алты аттайтын тұлпар да сондай керек болған. Ол күнде жүйрік ат жігіттің сенімді серігі, ұшса канаты боп есептелген. Ә.Мар. ~ Айыбы тек мыңғырған байдың малы демесең, жануар екеуі де қыл құйрықтының жүрдегі! Тұлпар, белкүллі тұлпар! Айшылық жолды алты басатын жез тұяқ! Жаман ағаң атты таба да біледі, айдай да біледі-ау өзі. Х.Ес. ~ Сен ғажайып ертегілердің батыры
Астындағы арғымақ атпен айшылық жолды бір аттар. Өзіңе ғана табынған ессіз мен нәзік ару болайын Тозақ боп сенсіз көрінсін тіпті жұмақ та! Ф.Оң.

АЙШЫЛЫҚ ЖОЛДЫ АЛТЫ (БІР) АТТАДЫ (БАСТЫ) Read More

АЙЫ ЖАҚЫН, КҮНІ ТАЯУ

Жақын арада болуға тиіс оқиға туралы. ~ Ендігі жерде тәуелсіздікті аңсау емес, оның тұғырын бекемдеп, туын
аспандату Алашшылыдар мұраты болып жалғасты. Десе де, «күллі түркі оғландары бірігіңдер!» дейтін құдіретті әмір
орындалмайынша тағы бір бақытты кеңістігіміздің бағындырылмай жатқанын да жасыруға болмас. Оның да айы
жақын, күні таяу болар деп арайлап атқан әр таңымызды үмітпен қарсы аламыз. Ж.Шәк.

АЙЫ ЖАҚЫН, КҮНІ ТАЯУ Read More

АЙЫ ОҢЫНАН ТУДЫ

Жолы ашылып, бағы жанды.~ Аянбай оқып, әншілік өнерді меңгеруге күндіз-түні еңбек еткен Бірләннің де айы оңынан, жұлдызы солынан туар күні таяп келе жатқан-ды. І.Ес. ~ Бір-ақ күнде БиС – Бибол мен Санабикенің айы оңынан туды. Жұрт жел жағынан жүрмейтін, оң жағынан күңкілдейтін күйге жетті. А.Алт.

АЙЫ ОҢЫНАН ТУДЫ Read More