АЙ ОРНАТТЫ

Ғұрып бойынша, қабір басына темірден кесілген ай кескіні бар құлпытас қойды. ~ Төлеу әкесінің айтқан өсиетін бұлжытпай орындады. Бетіне кіршік келтірмей, дұрыстап қойды. Жетісін, қырқын, жылын берді. Зират басын қоршап, ай орнаттырды. Ә.Шәр. ~ Екі жағы үлкен-үлкен көк шатырлы, қызыл ұшырмалы, ағаш төбелі көп үйлер — бұл тірі қажылардың мекені. Осы үйлердің сырт жағында аулағырақта иқы-жиқы көрінген дөңгелек қорған, төрт құлақты, ай орнатқан зираттар — өлген қажылардың мекені. І.Жан.

АЙ ОРНАТТЫ Read More

АЙ ҚАРАҢҒЫСЫ

Айдың жарығы көмескіленген кезі, соңғы онкүндігі. ~ Түн артынан Күн шығады. Қашанғы бiздiң басымызға төнiп тұрар дейсiң бұл зауал. Жасыма, қарашығым. Бұл да бiр ай қараңғысы секiлдi мезгiл шығар. Т.Сәу.

АЙ ҚАРАҢҒЫСЫ Read More

АЙ СӘУЛЕСІ КЕМІДІ (ЖҮДЕДІ, ӘЛСІРЕДІ)

~ Ай сәулесі кеми, аспандағы жұлдыздар бірінен соң бірі сөніп, таң жақындағанда, Ожар қасына Сәмен… Сейтеннің қасына келді. І.Ес. ~ Ай сәулесі жүдей, күншығыстан таң білініп келе жатқандай… І.Ес. ~ Ай сәулесі жүдеп, қырқа үсті ақ шолаң тарта құлан иектеніп атып келе жатқан таңмен бірге шашақты сасыр, түйе жапырағы аралас, ат құлағы көрінбейтін көк шалғынды ылдидан қалың көш көрінді. І.Ес. ~ Ай сәулесі әлсіреп, таң нұры көтеріліп, айналаны өмір қызығына бөлей бастады. С.Бег.

АЙ СӘУЛЕСІ КЕМІДІ (ЖҮДЕДІ, ӘЛСІРЕДІ) Read More

АЙ ҚАРАП ОТЫР (ЖҮР)

Бостан-босқа, түк істемей уақыт өткізді. ~ Рас, басы біріге бастаған орыс князьдары да ай қарап отырмаған-ды, тозуға
айналған Алтын Орданы, түбі, күл-талқанын шығаратыны ақиқат еді ғой… І.Ес. ~ Қалай түсіндірем. «Мінезім үйлеспеді»
десем: «Он жылдан бері ай қарап жүрдің бе, ертерек неге құтылмадың»,– деп, ақыл үйретпей ме. О.Бөк. ~ Жоқ, мамасына
айтпайды. Аза бойы қаза тұрып, жүрегі ауырып қалар. «Ақанжаным азап көріп жатқанда, сен не ай қарап жүрдің?» деп,
көкесіне тиіседі. М.Қаб.

АЙ ҚАРАП ОТЫР (ЖҮР) Read More

АЙ ҚАРАП, ЖҰЛДЫЗ САНАДЫ

Босқа жүрді, уақытын зая кетірді. ~ … ашу-аразы бар ағайын: «Қап, бәлем. Итбайдың бозымбай баласына сұлу қатын қайда?! Серімен ала жаздай серуен құрғанда ай қарап, жұлдыз санап жүрді дейсің бе? Ойнап-күліп қойған-дағы. Сосын қашпағанда қайтеді?!» – деп, Кедейдің терісін қан шығармай іреп-сойып жатқан шығар. Ү.Жәл. ~ Сырттағы самаладай мол жарық қалың пердені көктеп ете алмай тауы шағылған екен, оны қыз салған бетте түсінді, ал түсінген адам ай қарап, жұлдыз санап, ерігіп тұра ма, дереу іске кірісті. М.Қаб.

АЙ ҚАРАП, ЖҰЛДЫЗ САНАДЫ Read More

АЙ ҚОРАЛАНДЫ

Толған айдың қызара мұнартып көрінуі. ~ Екі үйдің аралығы бір жарым шақырымдай ғана. Бірақ, төте жол айналасы соқпа таммен қоршалған алма бағын аралап өтетін. Ай қораланып қалған. Аспан ала бұлтты. Т.Рыс. ~ Жазда күн кенеттен ысып кетсе, ұзамай жауын жауады. Ай қораланса, жаз – жаңбырлы, қыс қарлы, боранды болады. Күн қораланса, қар қалың жауады. Күн ерте күркіресе, ол – жауыншашынның көп болатынының белгісі. Осылай тізбектеліп кете береді. Ж.Баб.

АЙ ҚОРАЛАНДЫ Read More

АЙ ҚОРҒАЛАП ТУДЫ

Айдың күнге жақындап, кеми бастаған кезі. ~ Кешке оқшау шетте Шоңбай, Асылбек, Мүсірәлілер той қылушы Сәтібекті іштеріне алып, күңк-күңк сөйлесіп отырды. Ай қорғалап туатын мезгіл еді. Т.Әл. ~ Ел орнына отырған кешкі мезгіл еді. Егін орағының тұсы болатын. Далада жауын. Ай қорғалаған өлараның тұсы. С.Жүн.

АЙ ҚОРҒАЛАП ТУДЫ Read More

АЙ ҚҰШАҚ ҚАУЫП

Бірін-бірі құшағына алып, айқаса құшақтасып д.м. ~ Албырт жастың, сымбатты тұлға, сирек ажар ай құшақ қауып табысқан айырықша бақытты жан. Ә.Кек. ~ … алдарында – ішіне құйрық-бауыр салып, құдаларға ұсынған қара тегештей дөңгелек алқап, ақ шыңдар мен қара шоқылар ай құшақ қауып жатқан Маңғыстаудың қара ойы. Ә.Кек. ~ Баяғы сол алай-дүлейдің тұсында Әбілқайыр бастаған ауыр қол жыра-жықпылы ай құшақ қауып құшақтаса жығылған қазақ пен жоңғардың өлігіне толы Қаратауды шырқ айналып шықты. Ә.Кек.

АЙ ҚҰШАҚ ҚАУЫП Read More

АЙ МАҢДАЙ

Ашық, кең маңдай. ~ Ай маңдайы жарқырап, жетелеген кексе әйелді тура аялдамаға қарай сүйрей жөнелгендей болды. Ж.Аяз. ~ Шөке де оның ай маңдайына алақанын апарып, ып-ыстық денесін бауырына тартқан сайын Нүркен қойыны-қоншына еніп жабыса құнығып, еніп келеді. Б.Жұм.

АЙ МАҢДАЙ Read More

АЗЫП-ТОЗЫП КЕТТІ

Аштық пен жоқшылықтан зардап шекті, жүдеп-жадап кетті. ~ Енді кісі қолына қарауға, бардың өзін өлшеп ішуге көшті. Бұрын Сақыпжамалдың баласы деп, ешкім шетке қақпайтын, енді ешкім де мұның көңліне қарамайтын болды. Айналасы екі-үш айдың ішінде жүдеп-жадап, азып-тозып кетті. М.Мағ. ~ Азан-қазан болған үшеуі бірі баласымен, бірі жарымен, бірі әкесімен табысып жатты. Жәния қартайып, азып-тозып кетіпті. Қара торы өңі қуқыл тартып, бота көздері шүңірейіп қатты жүдепті. Ү.Жәл.

АЗЫП-ТОЗЫП КЕТТІ Read More