Зияны, залалы жоқ. ~ Онан бері де отыз жылдай уақыт өтіпті. Бұл күнде Қүржібайдың жасы елудің үстіне шықты. Жаз тары салады. Бір жағынан ата кәсібін де ұмытпай, бір-жар мал ұстайды. Адамға азары жоқ, момын Қүржібайда басқаның да шаруасы жоқ. Қоңданып қалғаны рас еді… З.Шүк.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
АЗУ ТІСІН БАСТЫ
Күш көрсетті, әлімжеттік қылды. ~ …осы жүрген жігіттер көзге жылы ұшырағанымен бірін–бірі бөріше талап, азу тісін басып, әлдісі әлсізін шетке лақтырып жіберуге дайын. Д.Дос.
АЗАСЫН ҚОЛДАН ӨТКЕРДІ
Қайтыс болған кісіні арулап жөнелтті. ~ Әбіш сол (1919) жылғы көктемге қарап кайтыс болды. Ғабит екеуміз оның азасын қолдан өткердік. С.Мұқ.
АЗАСЫНА БАЙЛАДЫ
Қаралы үйге көңіл айтып, асқа деп, үлес-сыбаға берді. ~ Ac беруші кедейленбек түгіл байып қайтады екен астан. Бағана бір Ағыбайдың өзі бес құр ат әкеліп, ағамыздың азасына деп байлады дегем. Т.Жұр.
АЗБАН АЙҒЫРДАЙ АЗЫНАДЫ
Құрдан бос арқырап, зәрені алды. ~ Бертін ері келе Күнтай орда ауылдан қарашы ауылға еріксіз көшті. Көшпейін деп еді,
ерінің ыстық қабыры суымай жатып, Шепе азбан айғырдай азынап маза бермеді. С.Мұқ. ~ Енді бәрі бір жер түбіндегі оның
ықпалынсыз мында да үйірге қосылып бүйіріміз шығар түрі жоқ қой. Қашанғы қасқыр шапқанда ғана керек азбан айғырдай
босқа азынай береміз? Біз де ұтырын тауып қимылдап көрейік те… Бәлкім, сәті түсер». Ә.Кек. ~ — Ұйқылы- ояу шатасып…
Сені басқа біреу ме деп… «Азбан айғырдай кісінейді. Пақырды бауыздап қана бақырта салар ма еді? Айқайға аттан
қосқандай даңғырлауын! Қосақ арасында қосыла шаптым дейді — ау ертең әлі…» C.См.
АЗБЫНШЫ АҚША
Азын-аулақ, мардымсыз мөлшердегі қаражат. ~ Не тындырдың? Қалтаңа салған азбыншы ақша-пұлың мұндайда құрсағы кең, қалталы қасқырлардың аузын бір шайғанына жетті ме? С.Жүн. ~ Қысқа қарай қысыр сауып, бие сүтімен азбыншы ақша жинайтын қала жатақтары орталарынан осы киіз үйлерді шығарып, жәрмеңке рәсімімен күнде осында сабаларын пісетін. С.Жүн. ~ – Ал, енді… Соған… Қареке, бірер айға азбыншы ақша керек. Сол үшін ат сабылтып әдейі келдім, – дегенде барып Қарасайдың жүрегі орнына түсті. С.Жүн.
АЗҒА ҚАНАҒАТ ЕТТІ (ҚЫЛДЫ)
Өз-өзін тыйып, барға шүкіршілік етті; көрпесіне қарай көсілді. ~ … жыр жинақтарының әрқайсысына бір жалтақтап, ақтара, аудара жүріп жаныңа жаңа бір азық іздейсің. Мұндайда адамның азға қанағат етері де заңды нәрсе. Ж.Нәж. ~ Диогеннің тарихын қайтадан бастайды ол, азға қанағат етіп, тіршілікке қарапайым көзқараспен қарайды; бәлкім, ол байлыққа қарағанда бақыттырақ та шығар. О.Бальз. ~ Шырағым, азға қанағат қылып үйренген адам көпке үйрене алмайтын да жағдайы болады екен. Б.Қыд.
АЗҒА ҚАНАҒАТШЫЛ
Барымен базар болып үйренген адам туралы. ~ Салон айтты: «Атнада бір кедей бар, Не қылсаң да болмайсың сен оған пар. Таза, еңбекшіл, азға да қанағатшыл, Халқына қиянатсыз қызмет қылар». Шәк.
АЗҒА ӨКПЕЛЕП, КӨПКЕ ТОПЫРАҚ ШАШТЫ
Біреудің кінәсін басқаларға жайған жоқ. ~ Не көрсем де артымда елім бар екен ғой, азға өкпелеп, көпке топырақ шашпайын деп, елде қала бердім. С.Жүн.
АЗҒЫНДЫҚ ЖОЛ
Адамды адамшылық қасиеттерден айыратын іс-әрекет, ілім, әдет-дағды. ~ Өңшең бәдбахыттар қазіргі күнде балаңды әкеден бөліп алып азғындық жолға түсірсе, күндердің күнінде жұрттың қойынындағы қатынын тартып алады әлі. С.Ом. ~ Басына қиын-қыстау іс түссе болды, ел-жұрт еріксіз екіге бөлініп кетеді. Бірі — нақұрыс пен надан. Ішінен іріп, ішімдікке салынады. Екіншісі — естісі мен ересегі. Дінге ділін аударып, ділмарлық жолға түседі. Алғашқысы азғындық жол-дағы, кейінгісі аз күндік алданыш. Әйтпесе, қазақ діншіл болса, бұрын қайда жүрген? И.Сап. ~ Денсаулықтарыңа тиімді деп, жап—жас жігіттерді азғындық жолына салатын кімдер? Солардың өзі. Созға шалдыққан соң барып, білгішсініп — бәлсініп, емдеп жатқандары өздерінше. Л.Тол.

